Can Güvenliği Nedeniyle Tayin Reddi Davası: Şartlar, Belgeler, Süre ve Dilekçe

Can güvenliği nedeniyle tayin, memurun kendisi, eşi veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarından biri için bulunduğu yerde kalmanın can güvenliği bakımından tehdit doğuracağını belgeleyerek görev yerinin değiştirilmesini istemesidir.

Belgeyi veren adli veya mülki idare makamı, adli makam olarak savcılık ve mahkemeleri, mülki idare makamı olarak kaymakamlıkları ve valilikleri ifade eder.

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik (Yönetmelik) bu talebi madde 14/A'da düzenler. Memurun kendisi, eşi veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarından biri için bulunduğu yerde kalmanın can güvenliğini tehdit etmesi nedeniyle yer değiştirme istemesine can güvenliği mazereti denir. Talep açıkça reddedilirse ya da idare otuz gün içinde cevap vermezse (istek reddedilmiş sayılır; buna zımni ret denir) ret işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır.

Can güvenliği tayini iptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduğu iddiasıyla menfaatleri ihlal edilenlerce açılan davadır; dava açma süresi 60 gündür; açık retse yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden, zımni retse otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir.

Can güvenliği mazereti tayin talebi aşamasındaysanız Yönetmelik madde 26 uyarınca Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu'nu doldurup disiplin amiriniz kanalıyla atamaya yetkili amire gönderirsiniz; formda atanmak istediğiniz hizmet alanlarını belirtmeniz gerekir.

Can güvenliği nedeniyle tayin ve ret davasının temel kuralları şunlardır:

• Tehdit tek başına yeterli değildir; Yönetmelik madde 14/A tehdidin adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelenmesini arar.
• İşyerinin değiştirilmesi tedbiri, 6284 sayılı Kanun madde 4, fıkra 1, (a) bendinde hâkimin verebileceği koruyucu tedbirler arasında sayılan «işyerinin değiştirilmesi»ni ifade eder; adli makamlarca bu tedbir kararı alınan memur da aynı şekilde atanabilir, madde 14/A'nın ikinci fıkrası yalnız bu tedbiri anar.
• İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; ret işlemine karşı altmış gün içinde dava açılması gerekir.

1. Can Güvenliği Nedeniyle Tayin Nedir, Dayanağı ve Şartları Nelerdir?

Can güvenliği nedeniyle tayin, kendisi, eşi veya bakmakla yükümlü olduğu çocukları açısından bulunulan yerde kalmanın can güvenliğini tehdit ettiğini belgeleyen memurun yer değiştirme istemesidir.

Hukuki rejim üç katmanlıdır: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 72 atamaların çerçevesini çizer; Yönetmelik mazeret atamasının şartlarını ve usulünü düzenler; bazı kurumların personeli ise kendi yönetmeliğine tabidir.

1.1. Can Güvenliği Nedeniyle Tayinin Kanuni Dayanağı ve Davaya Konu İşlem

Can güvenliği nedeniyle tayinin doğrudan dayanağı Yönetmelik madde 14/A'dır; Yönetmelik, 657 sayılı Kanun'un 72. maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Madde 72, fıkra 1 uyarınca kurumlarda yer değiştirme suretiyle atamalar, illerin gruplandırılmasıyla belirlenen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.

657 sayılı Kanun'un 76. maddesi kurumlara, memurları kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki kadrolara naklen, yani kurum içi nakil yoluyla, atama yetkisi verir; atama yetkisinin genel çerçevesi atama işleminin iptali davası sayfasında anlatılır.

Anayasa madde 17, herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğunu belirtir; can güvenliği nedeniyle tayin talebinin hukuki dayanakları arasında bu hüküm de anılır.

Davaya konu işlem, tayin talebinin açıkça reddedilmesi ya da otuz gün içinde cevap verilmemesi üzerine talebin reddedilmiş sayılmasıdır (zımni ret). İYUK madde 10, fıkra 2 bu sonucu bağlar; ret işlemi iptal davasında denetlenir.

1.2. Can Güvenliği Mazeretinin İki Şartı: Tehdit ve Adli veya Mülki İdare Makamı Belgesi

Can güvenliği mazeretinin iki şartı vardır: birincisi, memurun, eşinin veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarından birinin bulunduğu yerde kalmanın can güvenliğini tehdit etmesi; ikincisi, bu tehdidin adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelenmesidir (Yönetmelik madde 14/A, fıkra 1). Tehdit tek başına yeterli değildir; belge ikinci şarttır.

Adli makam savcılıkları ve mahkemeleri, mülki idare makamı ise kaymakamlıkları ve valilikleri ifade eder.

Fıkra 2 ikinci bir yol açar. İşyerinin değiştirilmesi tedbiri, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında korunan kişiler için hâkimin verebileceği koruyucu tedbirlerden biridir; Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca adli makamlarca hakkında bu tedbir kararı alınan memur da aynı şekilde atanabilir.

Görev nedeniyle ortaya çıkan tehdit de ileri sürülebilir; uyuşturucu şebekesini operasyonla çökerten polis memurunun tehdit edildiğini belirterek tayin istemesi buna örnek verilir.

1.3. Mazeret Kapsamındaki Kişiler: Kimin Tehdit Altında Olması Gerekçe Olur?

Madde 14/A'nın lafzı mazeret kapsamındaki kişileri üç grupla sayar: memurun kendisi, eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocukları. Bu kişilerden birinin bulunduğu yerde kalması can güvenliğini tehdit altında bırakmalıdır.

Birinci fıkra bu üç kişiden birinin bulunduğu yerde kalmasını esas aldığından, tehdit altındaki kişinin memurun kendisi olması şart değildir; eşi ya da çocuklarından birinin durumu da mazeret oluşturabilir. İkinci fıkradaki 6284 yolu ise doğrudan hakkında işyerinin değiştirilmesi tedbiri kararı alınan memuru anar.

1.4. Güvenlik Mazeretiyle Nereye Atanılır? Hizmet Bölgesi ve Hizmet Alanı

Can güvenliği mazeretiyle memur, aynı hizmet bölgesi içindeki başka bir hizmet alanına atanabilir; görev yaptığı hizmet bölgesinde ihtiyaç bulunmazsa diğer hizmet bölgelerine atanabilir (Yönetmelik madde 14/A, fıkra 1). 6284 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında tedbir kararı alınan memur için de aynı kural geçerlidir.

Yönetmelik atanılacak yeri hizmet alanı olarak adlandırır; istek formunda atanmak istenen hizmet alanlarının belirtilmesi gerekir (madde 26).

1.5. Mazeret Tayin Talebi Nasıl Yapılır, Atanma Dönemi ve Zorunlu Çalışma Süresi Beklenir mi?

Can güvenliği mazeretinde zorunlu çalışma süresinin dolması da atanma dönemi de beklenmez; mazeret belgelenirse memurun isteği üzerine yer değiştirme yapılabilir. Talep, Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu'nun doldurulup disiplin amirleri kanalıyla atamaya yetkili amire gönderilmesiyle yapılır.

Zorunlu çalışma süresi, memurun atandığı hizmet bölgesinde Yönetmelik madde 5'e göre görev yapması gereken süredir. Madde 12, fıkra 1 uyarınca can güvenliği mazereti belgelenirse memur, hizmet bölgelerinde ve hizmet alanlarında çalışması gereken süreyi doldurmadan, isteği üzerine yer değiştirerek atanabilir; madde 10 da madde 12'deki nedenlerle bu sürelerin dolmasından önce atama yapılabileceğini söyler.

Atanma dönemi, yer değiştirme suretiyle atamaların yapıldığı yıllık dönemdir: madde 8 uyarınca atamalar her yılın Haziran-Eylül döneminde yapılır, iş mevsimi bu dönemi kapsayan hizmetlerde Mart ve Ekim ayları esas alınır. Madde 12, fıkra 3 ise sağlık ve can güvenliği mazeretlerine dayalı atamaların atanma dönemine tabi olmadığını belirtir. Atanma dönemlerinin genel anlatımı naklen atama işleminin iptali davası sayfasındadır.

1.6. Hangi Kurumun Personeli Güvenlik Mazereti Başvurusunda Hangi Yönetmeliğe Tabidir?

Madde 14/A, Yönetmelik kapsamındaki memurlara uygulanır; bazı kurumların personeli kendi yönetmeliğine tabidir. Yönetmeliğin amacı, devlet memurlarının aynı kurum içinde yer değiştirme suretiyle atanmalarını sağlamaktır.

Sağlık Bakanlığı personeli için karar metinlerinde Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 21. maddesi aktarılır: işlem tarihindeki hâliyle bu madde, tehdidi adlî veya mülkî idare makamlarınca verilen belgeyle belgelendiren personelin, standardın uygun olması hâlinde talep ettiği yere atanabileceğini; 6284 sayılı Kanun madde 4, fıkra 1, (a) bendi uyarınca işyerinin değiştirilmesi tedbiri kararı alınan personelin de aynı koşulla atanabileceğini öngörür. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, Sağlık Bakanlığı Yönetmeliği'nin 21. maddesinin ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 14/A maddesinin ancak aynı kurum içinde görev yapan personele uygulanabileceğini, davacı Sağlık Bakanlığı personeli olmadığından bu maddelerin kendisine uygulanamayacağını kabul etmiştir.

Danıştay 2. Daire'nin 14.05.2019 tarihli kararında aktarıldığı üzere, davalı Ticaret Bakanlığı personeline uygulanan Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 13. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, can güvenliği mazeretine dayanarak yer değiştirme talep edebilmek için tehdidin mahkeme kararı veya valilik makamından alınacak belgeyle belgelendirilmesini arar.

Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 19, fıkra 1, (h) bendi, aynı il içindeki farklı birimler arasında personelin can güvenliği sebebiyle çalıştığı birimde hizmet görme imkânını kaybettiğinin en üst birim amirince tespit edilmesi hâlinde genel atama zamanına bağlı kalınmaksızın atama yapılabilmesine imkân verir. Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında görevli memurlar ise Danıştay 2. Daire'nin E. 2020/1384, K. 2024/2794 sayılı kararına (08.05.2024) konu olan ayrı bir yönetmeliğe tabidir.

1.7. Tehdit Nedeniyle Mazeret Tayini, Diğer Mazeret ve Tayin Türlerinden Nasıl Ayrılır?

Yönetmelik madde 12, fıkra 1 sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerini birlikte anar. Aile birliği mazereti madde 14'te (eş durumu tayini davası), sağlık mazereti madde 13'te (sağlık mazereti tayini davası), engellilik durumuna bağlı yer değişikliği ek madde 3'te (engellilik nedeniyle tayin reddine karşı dava) düzenlenir.

Can güvenliği mazeretinde Yönetmelik madde 14/A, tehdidin adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelendirilmesini ya da adli makamlarca işyerinin değiştirilmesine ilişkin koruyucu tedbir kararı alınmış olmasını arar.

Mazeret göstermeden yapılan naklen atama talebi naklen atama işleminin iptali davası sayfasında anlatılır. Geçici görevlendirmenin iptali davası ayrı sayfadadır; bu sayfa, can güvenliği nedeniyle geçici görev yapılan yere kurumlar arası naklen atanma isteminin zımnen reddini de konu alabilir; Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi'nin dosyası da geçici görevlendirme istemine ilişkindir.

2. Can Güvenliği Nedeniyle Tayin Talebi Reddedilirse Ne Yapılır? Yol Haritası

Can güvenliği tayin talebinin reddi hâlinde ret yazısı elinize geçtiğinde ilk iş tebliğ tarihini saptamaktır; iptal davası açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar.

1. Ret yazısının tebliğ tarihini ve gerekçesini belirleyin. Süre İYUK madde 7 ve 8 uyarınca tebliği izleyen günden işler; talebe otuz gün içinde cevap verilmemişse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi otuz günün bittiği tarihten itibaren işler.

1. Gerekçeyi Yönetmelik madde 14/A'nın iki şartıyla karşılaştırın: tehdidi gösteren adli veya mülki idare makamı belgesi ya da 6284 sayılı Kanun madde 4, fıkra 1, (a) bendi uyarınca alınmış işyerinin değiştirilmesi tedbiri kararı var mı?

1. Belgenin ve tedbirin işlem tarihinden önce alınıp alınmadığına bakın. Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, sonradan alınan koruma kararlarına dayanan iptal hükmünü kaldırmıştır.

1. İsterseniz önce idareye başvurun: İYUK madde 11 uyarınca bu başvuru zorunlu değildir, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.

1. İdare mahkemesinde altmış gün içinde iptal davası açın; yetkili mahkeme yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir (İYUK madde 33).

1. Dilekçede yürütmenin durdurulmasını isteyin: dava açmak işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK madde 27, fıkra 1), yürütmenin durdurulmasının dava dilekçesinde talep edilmesi gerektiği ise web kaynağında belirtilir.

1. Dilekçede ret işleminin tarihini ve gerekçesini, tehdidi gösteren belgeyi ya da 6284 tedbir kararını ve yürütmenin durdurulması talebini açıkça yazın.

3. Can Güvenliği Nedeniyle Tayin Ne Kadar Sürer? Cevap, Dava ve Uygulama Süreleri

İdarenin cevap süresi otuz gündür (İYUK madde 10), dava açma süresi altmış gündür (İYUK madde 7) ve idarenin mahkeme kararını uygulama süresi kararın tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez (İYUK madde 28); iptal davasının ne kadar süreceği mahkemelerin iş yüküne, dosyanın niteliğine ve usule ilişkin hususlara bağlıdır.

3.1. Can Güvenliği Nedeniyle Tayin Talebine İdare Kaç Gün İçinde Cevap Verir?

İdare, can güvenliği nedeniyle tayin talebine otuz gün içinde cevap vermelidir; bu sürede cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK madde 10, fıkra 2). Zımni ret hâlinde ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde idare mahkemesinde dava açabilir.

Otuz günlük süre içinde verilen cevap kesin değilse ilgili bu cevabı isteminin reddi sayarak dava açabilir, kesin cevabı da bekleyebilir; bekleme hâlinde dava açma süresi işlemez, ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez.

Dava açılmamışsa ya da dava süreden reddedilmişse ve otuz günün bitmesinden sonra yetkili idari makamlarca cevap verilirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

3.2. Can Güvenliği Tayini Reddine Karşı Dava Açma Süresi Kaç Gündür, Ne Zaman Başlar?

Can güvenliği nedeniyle tayin talebinin reddine karşı iptal davası, ret işleminin yazılı bildirimini (tebliğini) izleyen günden başlayarak altmış gün (60 gün) içinde idare mahkemesinde açılır (İYUK madde 7). Altmış günün dolmasıyla dava açma imkânı ortadan kalkar; süre hak düşürücüdür.

İYUK madde 8 uyarınca süreler tebliğ tarihini izleyen günden işlemeye başlar; tatil günleri sürelere dahildir, ancak sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Bitiş çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır. Anayasa madde 125, fıkra 3 de idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başladığını belirtir.

Örneğin, ret yazısı 03.03.2025 tarihinde tebliğ edilen bir memur için dava açma süresi 04.03.2025 tarihinde başlar ve 02.05.2025 tarihinde sona erer.

3.3. Mazeret Nedeniyle Tayin Reddinde İdareye Ön Başvuru (İYUK Madde 11) Zorunlu mu?

İdareye ön başvuru zorunlu değildir; ilgili, idari dava açma süresi içinde işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan isteyebilir (İYUK madde 11). Doğrudan dava açmak da mümkündür.

Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. Başvuru gününe kadar geçen süre kaybolmadığından, idarenin cevabından sonra elinizde dava süresinin kalan kısmı bulunur.

3.4. Güvenlik Mazereti Nedeniyle Tayinin Toplam Süresi: Kesin Bir Süre Var mı?

İptal davasının ne kadar süreceği mahkemelerin iş yüküne, dosyanın niteliğine ve yargılama sırasında ortaya çıkabilecek usule ilişkin hususlara bağlıdır.

İptal kararı verilirse İYUK madde 28 uyarınca idare, mahkeme kararının gereği olarak gecikmeksizin işlem tesis etmeye mecburdur; bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

Davanın sonuçlanmasına kadar geçecek sürede güvenliğin tehlikeye düşebilmesi nedeniyle yürütmenin durdurulması, iptal davasına konu işlemin yürütülmesini dava sonuçlanana kadar geçici olarak durduran bir ara karardır ve dava dilekçesinde talep edilmelidir.

4. Can Güvenliği Mazeretinde Gerekli Belgeler ve 6284 Tedbir Kararı

Can güvenliği mazeretine dayanan memur, tehdidi adli veya mülki idare makamından alınan belgeyle ya da 6284 sayılı Kanun'a göre verilmiş işyerinin değiştirilmesi tedbir kararıyla ortaya koyar. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin (Yönetmelik) 14/A maddesine göre memurun, eşinin veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarından birinin bulunduğu yerde kalmanın can güvenliğini tehdit etmesi hâlinde, bu durum adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelendirilmelidir.

İşyerinin değiştirilmesi tedbiri, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca hâkimin korunan kişi için verebileceği koruyucu tedbirlerden biridir. Yönetmelik madde 14/A'nın ikinci fıkrasına göre adli makamlarca bu tedbir kararı alınan memur da atanabilir.

4.1. Can Güvenliği Belgesini Hangi Makam Verir? Adli Makam, Mülki İdare Makamı ve Belge Listesi

Can güvenliği belgesini adli makam ya da mülki idare makamı verir; adli makamlar savcılık ve mahkemelerdir, mülki idare makamları kaymakamlıklar ve valiliklerdir. Madde 14/A yalnız memurun kendisini, eşini ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarını sayar; tehdit iddiası tek başına yeterli olmayıp belgelenmesi gerekir.

Başvuru dilekçesinde mevcut görev yerinde kalmanın neden risk doğurduğu ve atanılmak istenen yerin neden gerekli olduğu somut olarak anlatılmalıdır; genel ifadeler yeterli olmayabilir.

4.1.1. Tehdit Belgesi Veren Adli Makam: Savcılık ve Mahkeme

Adli makam belgesini savcılık ya da mahkeme verir. Mahkemeden çıkan belgenin bir türü, hâkimin 6284 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca verdiği işyerinin değiştirilmesi tedbir kararıdır; Yönetmelik madde 14/A'nın ikinci fıkrası bu tedbiri tehdit belgesinden ayrı bir atama dayanağı olarak sayar. Tehdit, şiddet, takip ve aile içi şiddet olaylarında savcılık ve mahkeme kararları dosyaya eklenen belgeler arasında anılır.

4.1.2. Tehdit Belgesi Veren Mülki İdare Makamı: Kaymakamlık ve Valilik

Mülki idare makamı belgesini kaymakamlık ya da valilik verir. Madde 14/A belgenin hangi kaymakamlık veya valilikten alınacağını ayrıca belirtmez. Kurumların kendi yönetmeliklerinde belge lafzı değişebilir: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliği m.13/1-(c)'ye göre can güvenliğinin mahkeme kararı veya valilik makamından alınacak belgeyle belgelendirilmesi gerekir; bu hüküm Danıştay 2. Daire kararında (E. 2016/13432, K. 2019/2945) davalı idarenin cevabı ve mevzuat aktarımı içinde yer alır ve Danıştay belgenin hangi valilikten alınacağını incelememiştir.

4.2. 6284 Sayılı Kanun Madde 4 İşyerinin Değiştirilmesi Tedbiri Mazeret Belgesi Yerine Geçer mi?

6284 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre adli makamlarca verilen işyerinin değiştirilmesi tedbir kararı, Yönetmelik madde 14/A'nın ikinci fıkrası uyarınca ayrı bir atama dayanağıdır; tedbir kararı alan memur, tehdit belgesi sunan memurla aynı biçimde atanabilir. Hükmün konusu yalnız işyerinin değiştirilmesi tedbir kararıdır.

Hâkimin verdiği bu tedbir kararı, 6284 sayılı Kanun'un 10. maddesinin yedinci fıkrasına göre, kişinin tabi olduğu mevzuat hükümlerinde yetkili merci veya kişi tarafından yerine getirilir; 6284 sayılı Kanuna İlişkin Uygulama Yönetmeliği'ne göre karar, korunan kişinin işyerine tebliğ edilir.

Tedbir kararı sunulmadığı gerekçesiyle reddedilen bir can güvenliği talebi, Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm'ün 17.07.2019 tarihli kararına (B. No: 2016/14613) konu olmuştur. Başvurucu, eşinden şiddet gören bir sınıf öğretmenidir; işyeri değişikliği talebini önce çalıştığı idareye, sonra aile mahkemesine iletmiş ve can güvenliği tehlikesini somut olgularla anlatmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı talebi koruyucu tedbir kararı sunulmadığı için reddetmiş; başvurucu ret sonrasında eşi tarafından bıçaklanarak yaralanmıştır. İzmir 7. Aile Mahkemesi ise talebi idari mahiyette görerek reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, ciddi can güvenliği risklerine dair hiçbir somut açıklama, değerlendirme ve gerekçe ortaya konulmadığını belirterek kararların gerekçelerini ilgili ve yeterli bulmamış; Millî Eğitim Bakanlığı ile aile mahkemesinin koruma ödevine uygun hareket etmediği sonucuna varmış ve Anayasa'nın 17. maddesindeki maddi ve manevi varlığı koruma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu karar idari yargıda açılmış bir tayin davasının sonucu değil, bireysel başvuru kararıdır.

4.3. Çağrı Üzerine Koruma, Şikâyet ve Ceza Davası Mazeret Belgesi Yerine Geçer mi?

6284 sayılı Kanun'un 3/1-ç maddesine göre verilen koruma tedbirine çağrı üzerine koruma denir; olayda kaymakamlık onayıyla verilmiş ve onayla uzatılmıştır. Çağrı üzerine koruma kararı, Yönetmelik madde 14/A belgesi ya da işyerinin değiştirilmesi tedbir kararı olarak sayılmamıştır: Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2017/3689, K. 2017/4125, 21.11.2017), bu türden koruma kararlarını Yönetmelik kapsamı dışında görmüştür.

Olayda Derbent Toplum Sağlığı Merkezi'nde diş hekimi olarak görev yapan davacı, memurları taşıyan servis şoförüyle yaşadığı sorun nedeniyle can güvenliği gerekçesiyle Konya il merkezindeki bir kuruma atanmak istemiştir. Asliye Ceza Mahkemesi'nde dava açıldığını başvuru dilekçesinde bildirmiş; 04.01.2016 tarihli başvurusu cevapsız bırakılarak reddedilmiştir (zımni ret). Konya 2. İdare Mahkemesi, başvurudan sonra verilen koruma kararlarına dayanarak işlemi iptal etmiş; davalı idare ise ceza davası açılmasının tek başına can güvenliğinin tehlikede olduğunu göstermediğini ve çağrı üzerine koruma tedbirinin idarece bilinemeyeceğini ileri sürerek kararı bölge idare mahkemesine taşımıştır.

4.4. Can Güvenliği Belgesi Tayin Talebinden Sonra Alınırsa Dava Kazanılır mı?

İşlem tarihinde belge ya da işyerinin değiştirilmesi tedbir kararı yoksa, tayin talebinden sonra alınan koruma kararları davayı kazandırmayabilir (Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi).

Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, işlem tarihinde 6284 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi uyarınca tedbir kararı ya da makam belgesi bulunmadığını saptamış, sonradan verilen çağrı üzerine koruma kararlarını Yönetmelik kapsamında saymamıştır.

Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, işlem tesis tarihi itibarıyla belge ya da 6284 sayılı Kanun madde 4, fıkra 1, (a) bendi uyarınca verilmiş tedbir kararı bulunmamasını esas almış, işlem tarihinden sonra verilen koruma kararlarını esas alan iptal kararında hukuki isabet görmemiştir.

5. Mazeret Tayini Reddi Davasında Görevli Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması

Can güvenliği mazeretiyle istenen tayinin reddine karşı iptal davası, memurun yeni veya eski görev yeri idare mahkemesinde açılır. Bu bölüm yalnız can güvenliği ret işlemine özgü mahkeme ve yürütmenin durdurulması kurallarını verir.

5.1. Mazeret Davasında Yetkili İdare Mahkemesi: Yeni veya Eski Görev Yeri

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 33, fıkra 1'e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Can güvenliği nedeniyle tayin talebi reddedilen memur, görev yapmakta olduğu yerdeki idare mahkemesinde doğrudan iptal davası açabilir; bu yer madde 33'ün "yeni veya eski görev yeri" ölçütü kapsamında kalır.

Kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesi, disiplin cezaları ve özlük hakları gibi başka davalarda madde 33'ün diğer fıkraları farklı yetkili mahkeme gösterir; atama ve nakil davası için ölçüt birinci fıkradır.

5.2. Mazeret Nedeniyle Tayin Reddinde Yürütmenin Durdurulması (YD) Nasıl Talep Edilir?

Yürütmenin durdurulması, iptal davasına konu idari işlemin yürütülmesini dava sonuçlanıncaya kadar geçici olarak durduran bir ara karardır ve dava dilekçesinde talep edilmelidir. Dava sürerken ilgilinin güvenliği tehlikeye düşebileceğinden bu talep can güvenliği davasında önem taşır.

Dava açmak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması için işlemin uygulanmasıyla telafisi güç veya imkânsız zararların ortaya çıkması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır. Kanun, yürütmenin durdurulması kararlarında işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğunun ve uygulanması hâlinde doğacak zararların neler olduğunun belirtilmesini zorunlu kılar; istemde bunlar somut olarak anlatılmalıdır.

Kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan işlemlerden sayılmaz. Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir, adli yardımdan faydalananlardan teminat alınmaz. Karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir.

6. Can Güvenliği Tayininde İdarenin Ret Gerekçeleri

İdare can güvenliği mazereti talebini belge ya da tedbir kararı bulunmaması, başka kurum personeli olunması, kadro bulunmaması ve memurun e-atama (Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliği'ne göre personelin puan ve tercih üstünlüğüne göre kontenjan sayısı kadar atanması) yoluyla atanmış olması gibi gerekçelerle reddedebilir.

• Belge veya 6284 tedbir kararı bulunmaması: Yönetmelik madde 14/A belgesi ya da işyerinin değiştirilmesi tedbir kararı işlem tarihinde yoksa talep reddedilebilir.
• Talebin işlemden sonra belgelenmesi: Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, işlem tesis tarihinden sonra 6284 sayılı Kanun'un 3/1-ç maddesi uyarınca verilen ve Yönetmelik kapsamında sayılmayan koruma kararlarını esas alan iptal kararında hukuki isabet görmemiştir.
• Başka kurum personeli olunması: Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, Yönetmelik madde 14/A ile Sağlık Bakanlığı Yönetmeliği madde 21'in ancak aynı kurum içinde görev yapan personele uygulanabileceği gerekçesiyle iptal kararını kaldırmıştır.

• Kadro veya hizmet gereği: istenen yerde personel ihtiyacı ya da görev yerinde yeterli personel bulunmaması gerekçe gösterilebilir.
• Danıştay 2. Daire, e-atama ile atanan davacının zorunlu yer değiştirmeye tabi olup olmadığı, çalıştığı bölgeler ve süreler ile tercih talep formu değerlendirilmeden davanın reddedildiği idare mahkemesi kararını bozmuştur.
• Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, önceki yıllarda kabul edilen can güvenliği mazeretinin güvenlik kaygısında değişiklik gösterilmeden reddini hukuki güvenlik ve haklı beklenti ilkeleriyle bağdaşmaz bulan idare mahkemesi kararında kaldırmayı gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyle, görevlendirmenin eğitim öğretimde sıkıntı yarattığını ileri süren idarenin başvurusunu reddetmiştir.

6.1. Belge veya Koruma Kararı Bulunmadığı Gerekçesiyle Mazeret Reddi

Yönetmelik madde 14/A, tehdidin adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelendirilmesini ya da işyerinin değiştirilmesi tedbir kararı alınmasını aradığından, bunlardan hiçbiri bulunmayan talep belge yokluğu gerekçesiyle reddedilebilir. Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2017/3689, K. 2017/4125) bu gerekçeyi hukuka uygun bulmuştur.

Madde 14/A, tehdidin adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelendirilmesini arar; web kaynağına göre buradaki adli makamlar mahkemelerdir, mülki idare makamları ise kaymakamlıklar ve valiliklerdir. Başvuru evrakında veya usulünde hata ve eksiklik bulunması da ret nedenleri arasında anılır.

6.2. Başka Kurumdaki Personelin Güvenlik Mazeretiyle Nakil Talebinin Reddi

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2023/831, K. 2025/76, 08.01.2025), Yönetmelik madde 14/A ile Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 21'de düzenlenen can güvenliği hükümlerinin yalnız aynı kurum içinde görev yapan personele uygulanabileceğine hükmetmiştir.

Olayda Diyarbakır'daki Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde hemşire olarak görev yapan davacı, can güvenliği nedeniyle görevlendirildiği Hatay'daki Dörtyol Devlet Hastanesi'ne kurumlar arası naklen atanmak istemiş; talebi cevapsız bırakılarak reddedilmiştir. Diyarbakır 4. İdare Mahkemesi, aile mahkemesinin silahların teslimine ilişkin kararını adli makam kararı sayarak işlemi iptal etmiştir.

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi idarenin başvurusunu kabul etmiş, iptal kararını kaldırmış ve davayı reddetmiştir. Gerekçesi şudur: davacı Sağlık Bakanlığı personeli olmadığından madde 14/A ile madde 21 kendisine uygulanamaz; davacı, Sağlık Bakanlığınca ilan edilecek kurumlar arası naklen atama kurasına başvurmamıştır.

6.3. Kadro Bulunmadığı veya Hizmet Gereği Gerekçesiyle Güvenlik Mazereti Talebinin Reddi

İdare, istenen yerde personel ihtiyacı bulunmadığını ya da memurun görev yerinde yeterli personel kalmayacağını ileri sürerek can güvenliği talebini reddedebilir.

Danıştay 5. Daire, 16.02.2016 tarihli kararıyla, belge sunulmadığı gerekçesiyle reddedilen talepte boş kadro ve karşılıklı yer değiştirecek memur araştırılması gerektiğini belirten Erzurum 1. İdare Mahkemesi kararını (E. 2013/751, K. 2014/284) onamıştır; kararda karşı oy vardır.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi (E. 2024/2545, K. 2025/14, 07.01.2025) ise görevlendirilen öğretmenlerin yerine ek ders ücretiyle görevlendirme yapıldığı ve bazı okullarda öğrencilerin öğretmensiz kaldığı savını içeren başvuruyu, usul ve esas yönünden hukuka uygun olan idare mahkemesi kararının kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığı gerekçesiyle reddetmiştir.

6.4. Zorunlu Yer Değiştirmeye Tabi Memurun Mazeret Başvurusu ve E-Atama

Can güvenliği mazeretine dayanan memurun zorunlu yer değiştirmeye tabi olup olmadığı, çalıştığı bölgeler ve süreler ile tercih talep formu, mahkemece önce incelenmelidir; Danıştay 2. Daire bu incelemenin yapılmadığı bir idare mahkemesi kararını bozmuştur.

E-atama, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliği'ne göre personelin puan ve tercih üstünlüğüne göre kontenjan sayısı kadar atanmasıdır.

Danıştay 2. Daire'nin 14.05.2019 tarihli kararında (E. 2016/13432, K. 2019/2945) muayene memuru olan davacı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliği'nin 8. ve 11. maddeleri gereği Edirne'den Iğdır/Dilucu Gümrük Müdürlüğü'ne e-atama ile atanmış; Edirne Valiliği'nden aldığı can güvenliği belgesiyle yeniden değerlendirme istemiştir. Edirne İdare Mahkemesi belgenin Iğdır Valiliği'nden alınması gerektiğini ve e-atamanın mevzuata uygun olduğunu belirterek davayı reddetmiştir. Danıştay 2. Daire, Edirne İdare Mahkemesi'nin 29.04.2016 tarihli kararını gereken incelemenin eksikliği nedeniyle bozmuş; belgenin hangi valilikten alınacağı hakkında hüküm kurmamıştır.

6.5. Mazeret Talebinin Ayrıntısız Ret Yazısıyla Karşılanması Hukuka Uygun mu?

Ret yazısı can güvenliği riskine dair somut değerlendirme içermiyorsa hukuka uygunluğu tartışmalıdır: Anayasa Mahkemesi, ciddi can güvenliği risklerine dair somut açıklama, değerlendirme ve gerekçe ortaya konmadan verilen kararların gerekçelerini ilgili ve yeterli bulmamıştır.

Başvuruda belirleyici olan, mazeretin resmî ve geçerli belgelerle ortaya konmasıdır; dilekçede yalnızca genel ifadelere yer vermek yetmeyebilir. Anayasa Mahkemesi'nin incelediği olayda başvurucu can güvenliğinin tehlikede olduğunu somut temellere dayalı olarak önce çalıştığı kuruma, sonra yargı makamlarına iletmiş; buna karşın kurum ve mahkeme, koruma tedbirlerini sağlama ödevine uygun hareket etmemiştir.

7. Mazeret Tayini Reddinin Yargısal Denetimi: Koruma Ödevi, Kadro Araştırması

Can güvenliği mazeretinin reddi, mahkemece yalnız hukuka uygunluk yönünden denetlenir; idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz.

Ret işleminizi incelerken şu üç noktaya bakın:

• Ret cevabı, tehlikeyi anlattığınız somut olguları değerlendirmiş mi? Anayasa Mahkemesi (AYM), tehlikeyi somut olgularla anlatan bir memurun işyeri değişikliği talebini reddeden kararda ciddi can güvenliği risklerine dair somut açıklama, değerlendirme ve gerekçe bulunmadığını tespit etmiştir.
• İdare yalnız belge eksikliğine dayanıyorsa, istediğiniz yerde boş kadro ve karşılıklı yer değiştirecek memur olup olmadığını araştırmış mı? Danıştay 5. Daire, istenen illerde boş kadro ve karşılıklı yer değiştirecek memur araştırılmadan belge sunulmadığı gerekçesiyle verilen reddi iptal eden Erzurum 1. İdare Mahkemesi kararını onamıştır.
• Önceki yıllarda kabul edilen güvenlik mazereti, güvenlik kaygısının ortadan kalktığı gösterilmeden mi reddedilmiş? Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, can güvenliği ve aile birliği mazeretine dayanan istemin konu olduğu dosyada, önceki yıllarda kabul edilen güvenlik mazeretinin güvenlik kaygısında değişiklik gösterilmeden reddini iptal eden idare mahkemesi kararına karşı idarenin başvurusunu reddetmiştir.

7.1. Anayasa Madde 17 ve Devletin Koruma Ödevi: Tehdit Altındaki Memur ve AYM K.Ş. Kararı

Anayasa madde 17, herkesin yaşama ile maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğunu söyler. AYM, İzmir 7. Aile Mahkemesi'nin işyeri değişikliği talebini idari mahiyette görerek reddeden kararında ciddi can güvenliği risklerine dair somut açıklama, değerlendirme ve gerekçe bulunmadığını tespit etmiş; Millî Eğitim Bakanlığı ile aile mahkemesinin koruma yükümlülüklerine uygun hareket etmediği sonucuna varmıştır.

Devletin koruma ödevi, devletin hakka yalnız dokunmamasını değil, hakkın korunması için tedbir almasını da gerektiren yükümlülük anlamına gelir. AYM bu ödevi iki yönden inceler: etkili bir hukuk sisteminin kurulup kurulmadığı ve somut olayın gerektirdiği ölçüde makul pratik tedbirlerin alınıp alınmadığı.

İşyerinin değiştirilmesi tedbiri, Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair 6284 sayılı Kanun'un 4. maddesine göre hâkimin korunan kişi için verebileceği koruyucu tedbirlerden biridir. Bu tedbir kararı alan memur, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 14/A uyarınca da atanabilir.

AYM İkinci Bölüm, 17.07.2019 tarihli kararında (B. No: 2016/14613) şu olayı incelemiştir: Sınıf öğretmeni kadın memur, boşanma sürecindeki eşinden şiddet gördüğünü belirterek can güvenliği endişesiyle il milli eğitim müdürlüğüne görev yeri değişikliği başvurusu yapmıştır. Milli Eğitim Bakanlığı, 22.06.2015 tarihli yazıyla, 6284 sayılı Kanun'un 4. maddesi uyarınca işyerinin değiştirilmesi tedbir kararı sunulmadığı için talebi reddetmiştir. İzmir 7. Aile Mahkemesi de 31.05.2016 tarihinde, işyeri değişikliği talebini idari mahiyette bularak reddetmiştir.

AYM, başvurucunun tehlikeyi somut olgularla anlatıp önce çalıştığı kuruma, sonra yargı makamlarına ilettiğini; reddin ardından eşi tarafından bıçaklanarak yaralandığını tespit etmiştir. Kanunda işyerinin tedbiren değiştirilebileceğine dair açık hükümler bulunmasına rağmen ciddi can güvenliği risklerine dair hiçbir somut açıklama ve gerekçe ortaya konulmamıştır. AYM, Milli Eğitim Bakanlığı ile aile mahkemesinin koruma ödevine uygun hareket etmediği ve Anayasa madde 17'de korunan maddi ve manevi varlığı koruma hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

Bu karar, idari yargıda verilmiş bir tayin davası kararı değildir; 6284 sayılı Kanun kapsamındaki işyeri değişikliği talebine ilişkin bireysel başvuru kararıdır. Kararın gösterdiği ölçüt, can güvenliği iddiasına verilen cevabın somut gerekçeye dayanması gerektiğidir.

7.2. İdare Mazeret Talebinde Kadro ve Karşılıklı Yer Değiştirme Araştırmak Zorunda mı?

Danıştay 5. Daire, istenen illerde boş kadro ve karşılıklı yer değiştirecek memur olup olmadığı araştırılmadan, yalnız belge sunulmadığı gerekçesiyle verilen reddi iptal eden idare mahkemesi kararını onamıştır. Bu sonuç, belge şartının aranmayacağı anlamına gelmez.

Iğdır'daki devlet hastanesinde tıbbi sekreter olarak çalışan memurun Hatay veya Osmaniye'ye naklen atanma istemi, adlî veya mülkî idare makamlarınca verilen belge sunulmadığı için reddedilmiştir. Erzurum 1. İdare Mahkemesi (E. 2013/751, K. 2014/284), istenen illerde kadroya uygun boş kadro ve gerekirse karşılıklı yer değiştirecek memur araştırılması gerektiğini belirterek ret işlemini iptal etmiştir.

Danıştay 5. Daire, 16.02.2016 tarihli kararında (E. 2014/5347, K. 2016/761) bu kararı ve dayandığı gerekçeyi hukuka ve usule uygun bularak temyiz isteminin reddiyle onamıştır. Karar karşı oyludur; karşı oy, mevzuatta aranan nitelikte belge sunulmadığı için işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı ve iptal kararının bozulması gerektiği görüşündedir.

Yönetmelik madde 14/A belgeyi arar; Danıştay 5. Daire'nin onadığı olayda ret, Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği m.21'de aranan belgenin sunulmamasına dayanmış ve mahkeme kadro ile karşılıklı yer değiştirme imkânının da araştırılmasını gerekli görmüştür.

7.3. Önceki Yıllarda Kabul Edilen Güvenlik Mazereti Sonraki Yıl Reddedilebilir mi?

Önceki yıllarda kabul edilen güvenlik mazeretinin güvenlik kaygısında değişiklik gösterilmeden reddi, bir olayda idare mahkemesince iptal edilmiş; Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, 07.01.2025 tarihli kararıyla (E. 2024/2545, K. 2025/14) idarenin başvurusunu reddetmiştir.

Tekman'daki bir lisede matematik öğretmeni olan davacının eşi, Erzurum il merkezinde hâkim olarak görev yapmaktadır. Öğretmen, güvenlik gerekçesiyle 2021-2022 ve 2022-2023 eğitim öğretim dönemlerinde il merkezindeki okullarda, 2023-2024 döneminde ise idare mahkemesi kararı gereği can güvenliği mazereti gözetilerek il içindeki başka bir okulda geçici olarak görevlendirilmiştir. 2024-2025 dönemi için eşinin görevi nedeniyle aile birliği ve can güvenliği mazeretine dayanarak 24.06.2024 tarihinde yeniden başvurmuş, başvurusu zımnen reddedilmiştir.

Erzurum 2. İdare Mahkemesi, 08.10.2024 tarihli kararıyla (E. 2024/1634, K. 2024/1867) ret işlemini iptal etmiştir. Mahkemenin gerekçesine göre eşinin görevinin nitelikleri ve önceki yıllarda kabul edilen talepler ortadadır; 01.08.2024 tarihli ara kararla güvenlik algısında değişiklik olup olmadığı sorulmuş, idare ise can güvenliği endişesinin giderildiğine ilişkin bir açıklama sunmamıştır. Ret bu nedenle hukuki güvenlik ve haklı beklenti (kişinin idarenin önceki uygulamasına güvenmesi) ilkeleriyle bağdaşmamıştır.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, iptal kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. İdare, bu uygulamanın eğitim öğretimde aksamaya yol açtığını ileri sürmüştür. Dava, atama talebinin değil, görevlendirme talebinin reddine ilişkindir.

7.4. Mazeret Reddinde İptal Sebepleri ve Yerindelik Yasağı

İptal davası, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından iptali için menfaatleri ihlal edilenlerce açılan davadır; can güvenliği mazeretinin reddi bu yönlerden biriyle hukuka aykırıysa iptal edilir. Mahkeme ise yerindelik denetimi yapamaz.

İYUK madde 2, fıkra 2, idari mahkemelerin yerindelik denetimi yapamayacağını ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremeyeceğini söyler. Anayasa madde 125, yargı yetkisinin idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı olduğunu ve hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamayacağını belirtir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesi, kurumlara memurları kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki kadrolara naklen atama yetkisi verir; Yönetmelik madde 14/A ise belgeyi sunan memur için "atanabilir" der. Mahkeme, bu yetkinin mazeret reddinde nasıl kullanıldığını hukuka uygunluk yönünden denetler. Atama yetkisinin genel kuramı atama işleminin iptali davası bölümünde anlatılır.

8. Mazeretin Devamı: Yıllık Belge ve Gerçek Dışı Belge

Madde 12/2, Ocak ayında yıllık belge alma yükümlülüğünü yalnız sağlık ve aile birliği mazeretine bağlar; can güvenliği mazereti bu fıkrada sayılmamıştır. Mazeret belgesi gerçek dışı çıkarsa atama iptal edilir ve soruşturma yapılır.

8.1. Mazeret İçin Her Yıl Ocak Ayında Yeni Belge Alınır mı?

Madde 12/2, her yıl Ocak ayında belge alma yükümlülüğünü yalnız madde 12/1'de anılan diğer iki mazerete dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memura yükler; can güvenliği mazereti bu fıkrada sayılmamıştır.

8.2. Mazeret Gerekçesiyle Geçici Görevlendirilen Memur Her Yıl Yeniden Başvurmak Zorunda mı?

Madde 12/2'de can güvenliği için yıllık belge yükümlülüğü yoktur; kararlardaki üç olayda ise geçici görevlendirme bir yıllık dönemlerle verilmiş ve uzatılmış, sonraki dönem bir başvuruya ya da idare onayına bağlı kalmıştır.

Erzurum'daki öğretmen, önceki üç eğitim öğretim dönemi geçici görevlendirildikten sonra 2024-2025 dönemi için yeniden başvurmuş; başvurusu zımnen reddedilince dava açmıştır.

Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, 21.11.2017 tarihli kararında, davacının geçici görevlendirmesinin 13.11.2015 tarihli dilekçesi üzerine 01.01.2016-31.12.2016 dönemini kapsayacak şekilde bir yıl uzatılmış olmasını, yer değişikliği talebinin zımnen reddinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçeleri arasında saymıştır.

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi'nin 08.01.2025 tarihli kararına konu olayda hemşire, can güvenliği sebebiyle bir yıl için geçici görevlendirilmiş, görevlendirme 21.10.2021 tarihli onayla bir yıl daha uzatılmıştır. Dava, görevlendirmenin kendisine değil, görevlendirildiği kuruma naklen atanma isteminin zımnen reddine ilişkindir.

Geçici görevlendirmenin kendisine karşı dava geçici görevlendirmenin iptali davası bölümünün konusudur.

8.3. Gerçek Dışı Mazeret Belgesi Verilirse Ne Olur?

Mazeret belgelerinin gerçek dışı olduğu tespit edilirse, bu belgelere dayanılarak yer değiştirme suretiyle yapılan atama işlemi iptal edilir ve ilgililer hakkında soruşturma yapılır. Soruşturma sonucunda genel hükümler uygulanır.

Hüküm tüm mazeret gruplarına dayanılarak yapılan atamalar için yazılmıştır. Can güvenliği mazeretinde atama, Yönetmelik madde 14/A uyarınca adli veya mülki idare makamlarından alınan belgeye dayanır. Madde 27, uygulanacak genel hükümleri ayrıca saymaz; yaptırım soruşturmanın sonucuna bağlıdır.

Madde 10, zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine 12. maddede belirtilen nedenlerle yer değiştirme suretiyle atanma yapılabileceğini düzenler; madde 12/1 bunu sağlık, aile birliği ve can güvenliği nedenlerinin belgelendirilmesi hâline bağlar, madde 27 ise belgelerin gerçek dışı olduğu tespit edilirse bu işlemlerin iptal edileceğini ve haklarında soruşturma yapılacağını söyler.

9. Mazeret Tayini Reddi İptal Edilirse Ne Olur?

İdare mahkemesi, can güvenliği gerekçesiyle istediğiniz atamanın reddini iptal ederse idare, kararın gereğine göre gecikmeksizin işlem yapmak zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

Bu dava, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'na (İYUK) göre iptal davasıdır: idari işlemin hukuka aykırılığı nedeniyle menfaati ihlal edilenlerce açılır. İdari yargı yetkisi işlemin hukuka uygunluğunu denetlemekle sınırlıdır; mahkeme yerindelik denetimi yapamaz. Tayin talebinin reddi açık bir yazıyla yapılabileceği gibi, idare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır; buna zımni ret denir.

Davalı idare iptal kararını istinaf yoluyla, yani idare mahkemesi kararının bölge idare mahkemesinde yeniden incelenmesi yoluyla, götürebilir; iptal kararı istinafta kaldırılabilir.

Karar lehinize sonuçlandığında şu adımlar izlenir:

1. Kararın idareye tebliğ edildiği tarihi öğrenin; otuz günlük süre bu tarihten başlar.
2. İdare süresinde işlem tesis etmezse tazminat yolunu değerlendirin.
3. İdare istinaf başvurusunda bulunursa bölge idare mahkemesinin kararını bekleyin; iptal kararı kaldırılabilir.

9.1. Mazeret Nedeniyle Tayin Reddi İptal Edildikten Sonra İdare Ne Yapmak Zorundadır? Otuz Günlük Süre

İdare, iptal kararının gereğini yerine getirmek için en çok otuz gün kullanabilir. Bu süre, kararın size değil idareye tebliğ edildiği günden başlar; mahkeme kararının size bildirildiği tarih hesabın başlangıcı değildir.

“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 28, fıkra 1

Karar vekâlet ücretine ve yargılama giderine hükmetmişse, bu tutarlar davacının veya vekilinin davalı idareye yazılı olarak bildireceği banka hesap numarasına bildirim tarihinden itibaren yatırılır; süreler içinde ödeme yapılmazsa genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur. Hesap numaranızı karardan sonra idareye yazılı bildirmeniz bu nedenle önemlidir.

9.2. Mazeret Nedeniyle Tayin Reddini İptal Eden Mahkeme Memuru İstediği Yere Atayabilir mi?

İptal kararını veren idare mahkemesi sizi istediğiniz yere atayamaz: idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremez. İptal kararından sonra idare, kararın icaplarına göre işlem tesis eder ve bu süre otuz günü geçemez.

Atama yeri, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 14/A maddesine göre belirlenir: aynı hizmet bölgesi içindeki başka bir hizmet alanı, görev yapılan hizmet bölgesinde ihtiyaç yoksa diğer hizmet bölgeleri.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm, 17.07.2019 tarihli bireysel başvuru kararında, işyeri değişikliği talebinin reddinde Anayasa'nın 17. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiş ve kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye, bir örneğinin de Millî Eğitim Bakanlığına gönderilmesine karar vermiştir. Mahkemenin atama konusundaki yetkisinin genel çerçevesi için atama işleminin iptali davası sayfasına bakabilirsiniz.

9.3. Mazeret Tayin Reddi İptalinden Sonra Tazminat ve İstinaf Yolu

İdare karara göre işlem tesis etmezse idare aleyhine Danıştayda ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kararın kamu görevlilerince süresi içinde yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılır.

İstinaf yolunda Konya, Gaziantep ve Erzurum bölge idare mahkemesi dairelerinin üç kararı da 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 6. fıkrası uyarınca kesin olarak verilmiştir; ilk ikisinde iptal kararı kaldırılıp dava reddedilmiş, Erzurum'da istinaf başvurusu reddedilmiştir.

10. Can Güvenliği Nedeniyle Tayin Reddi Emsal Kararlar

Ulaşılabilen altı karar, sonuçlarına göre davacı lehine ve davacı aleyhine olmak üzere iki gruba ayrılır; bozmayla sonuçlanan Danıştay 2. Daire kararı can güvenliği belgesi hakkında hüküm kurmadığı için ikinci başlıkta ayrıca belirtilmiştir. Künyeler ve gerekçeler aşağıdaki iki alt başlıktadır.

Ulaşılabilen karar sınırlıdır; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararı bulunmamaktadır. Kararların ikisi Sağlık Bakanlığı personeline, biri üniversite hemşiresine, ikisi öğretmenlere, biri gümrük muayene memuruna ilişkindir; her kurumun yer değiştirme yönetmeliği ayrı olduğundan sonuçlar başka kuruma doğrudan taşınamaz.

10.1. Mazeret Talebinde Davacı Lehine Sonuçlanan Kararlar

Davacı lehine sonuçlanan üç karar vardır: Anayasa Mahkemesi'nin ihlal tespit eden bireysel başvuru kararı, Danıştay 5. Daire'nin iptal kararını onayan kararı ve Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi'nin idarenin istinaf başvurusunu reddeden kararı; Danıştay 2. Daire ise davacının temyizi üzerine, gerekli incelemeler yapılmadan davanın reddedildiği gerekçesiyle idare mahkemesi kararını bozmuştur.

• Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm (17.07.2019): Can güvenliği iddialarını somut temellere dayalı açıklayan memurun işyeri değişikliği talebinin reddinde Millî Eğitim Bakanlığı ile İzmir 7. Aile Mahkemesi'nin koruma yönündeki yükümlülüklerine uygun hareket etmediğini belirterek Anayasa'nın 17. maddesinin ihlaline karar verdi. Devletin koruma ödevi, kişinin maddi ve manevi varlığını korumak için makul tedbirleri alma ödevidir. Karar, idari yargıda açılmış bir tayin davasının sonucu değildir.

• Danıştay 5. Daire (E. 2014/5347, K. 2016/761, 16.02.2016): Erzurum 1. İdare Mahkemesi, belge sunulmadığı gerekçesiyle verilen reddi, istenen illerde boş kadro ve karşılıklı yer değiştirecek memur araştırılmadığı için iptal etmişti; Danıştay 5. Daire bu kararı ve dayandığı gerekçeyi hukuk ve usule uygun bularak onadı. Bir üye, belge sunulmadığı için işlemin hukuka uygun olduğu görüşüyle karşı oy yazdı.

• Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi (07.01.2025): Erzurum 2. İdare Mahkemesi, önceki yıllarda kabul edilen can güvenliği görevlendirmesinin güvenlik kaygısında değişiklik gösterilmeden reddini, hukuki güvenlik ve haklı beklenti, yani idarenin önceki uygulamasına duyulan güven ilkeleriyle bağdaşmadığı için iptal etmişti; daire idarenin başvurusunu reddetti. Bu dava atama değil, görevlendirme davasıdır.

10.2. Mazeret Talebinde Davacı Aleyhine Sonuçlanan veya Bozulan Kararlar

Davacı aleyhine iki bölge idare mahkemesi kararı vardır (Konya ve Gaziantep); Danıştay 2. Daire'nin kararı ise bozma ile sonuçlanmış, ancak can güvenliği belgesinin hangi makamdan alınacağı konusunda hüküm kurmamıştır.

• Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (21.11.2017): İdare mahkemesi, başvurudan sonra alınan koruma kararlarına dayanarak zımni reddi iptal etmişti. Daire, işlem tarihinde adli veya mülki idare makamı belgesi ya da 6284 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca işyeri değişikliği tedbiri bulunmadığı, çağrı üzerine koruma kararlarının ise ilgili yönetmelik kapsamında sayılmadığı gerekçesiyle iptal kararını kaldırıp davayı reddetti.

• Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2023/831, K. 2025/76, 08.01.2025): Diyarbakır 4. İdare Mahkemesi, adli makam kararına dayanarak işlemi iptal etmişti. Daire, can güvenliği mazeretine ilişkin düzenlemelerin yalnız aynı kurum içinde görev yapan personele uygulanabileceğini, davacının halihazırda Sağlık Bakanlığı personeli olmadığını belirterek iptal kararını kaldırıp davayı reddetti.

• Danıştay 2. Daire (K. 2019/2945, 14.05.2019): Edirne İdare Mahkemesi, e-atamayla atanan memurun davasını reddetmişti; e-atama, personelin hizmet puanı ve tercih üstünlüğüne göre yapılan yer değiştirme atamasıdır. Danıştay, davacının zorunlu yer değiştirmeye tabi olup olmadığı, çalıştığı bölgeler ve süreler ile tercih formu incelenmeden karar verildiği için kararı bozdu.

11. Can Güvenliği Tayini Reddi İptal Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Dilekçede ret işleminin tarihi ve sayısı ya da zımni ret tarihi, tebliğ tarihi, can güvenliği belgesi, tehdidi anlatan somut olgular ve iptal ile yürütmenin durdurulması istemi bulunmalıdır.

Dilekçe, kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili olan, yeni veya eski görev yeri idare mahkemesine verilir. Dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Üst makama başvurduysanız bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur; otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre yeniden işler.

İptal davasında ret işleminin hangi yönden hukuka aykırı olduğu, yani hangi iptal sebebine dayanıldığı belirtilir.

Madde 14/A, bulunduğunuz yerde kalmanın can güvenliğinizi tehdit altında bırakacağının adli veya mülki idare makamlarından alınacak belgeyle belgelendirilmesini ister; Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, işlem tarihi itibarıyla böyle bir belge ya da 6284 sayılı Kanun'un 4/1-a bendi uyarınca işyeri değişikliği tedbiri bulunmayan dosyada iptal kararını kaldırmıştır.

Tehdit genel ifadelerle değil somut olgularla anlatılmalıdır: Anayasa Mahkemesi, başvurucunun işe gidiş güzergâhını eski eşinin de kullandığını, bankasının ve ilçe millî eğitim müdürlüğünün eşinin çalıştığı yere çok yakın olduğunu belirten açıklamalarını somut temellere dayalı bulmuştur.

Yürütmenin durdurulması, dava sürerken işlemin uygulanmasını durduran karardır; dava açmak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir; dilekçede iki şart için ayrı ayrı olgu gösterilmelidir.

11.1. Mazeret Nedeniyle Tayin Reddi İptal Dilekçesinin Bölümleri: Dava Konusu, Açıklamalar, Sonuç ve İstem

Dava dilekçesi şu sırayla yazılır:

1. Başlık: yürütmenin durdurulması talebinin bulunduğu ve davanın açıldığı mahkeme.
2. Taraflar: davacı, vekili ve davalı idare.
3. Konu: reddedilen talep ve ret işleminin tarih ve sayısı; istem, öncelikle yürütmenin durdurulması ve sonra işlemin iptalidir.
4. Tebliğ tarihi: dava açma süresinin hesaplandığı gün.
5. Açıklamalar: numaralı maddeler hâlinde olgular, belgeler ve hukuka aykırılık gerekçesi.
6. Sonuç ve istem.

Açıklamalar bölümü mazeretin kimin için ileri sürüldüğünü (kendiniz, eşiniz veya bakmakla yükümlü olduğunuz çocuklarınızdan biri), belgeyi, başvuru ve ret tarihlerini ve ret işleminin hukuka aykırılık gerekçesini sırayla anlatır.

Dava konusu işlem açık bir ret yazısıysa yazının tarihi ve sayısı, zımni retse başvuru tarihi ile cevap süresinin dolduğu tarih yazılır. Zımni retten sonra dava, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde açılabilir.

11.2. Dilekçeye Eklenecek Mazeret Belgesi ve Diğer Belgeler

Dilekçeye, can güvenliği mazeretini gösteren adli veya mülki idare makamı belgesi ile ret işlemini ve tebliğ tarihini gösteren evrak eklenir; hakkınızda 6284 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca işyerinin değiştirilmesine ilişkin koruyucu tedbir kararı verilmişse bu karar da eklenir.

• Belgeyi savcılık ya da mahkemeden (adli makam), kaymakamlık ya da valilikten (mülki idare makamı) alırsınız.
• Çağrı üzerine koruma kararı, 6284 sayılı Kanun'un 3/1-ç maddesi uyarınca kaymakamlığın verdiği koruma tedbiridir; Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi bu tür kararları ilgili yönetmelik kapsamında saymamıştır.
• Zımni retse başvurunuzun idareye verildiği tarihi gösteren evrak eklenir; otuz günlük cevap süresi bu tarihten hesaplanır.
• Belgenin gerçek dışı çıkması hâlinde işlem iptal edilir, soruşturma yapılır ve genel hükümler uygulanır.

11.3. Mazeret Nedeniyle Tayin Reddi İçin Dilekçe İskeleti

Dilekçe iskeleti, yürütmenin durdurulması istemli iptal davası için kurulmuştur; köşeli parantezli alanlar kişi ve dosya bilgisiyle doldurulur, olaya özgü iddialar eklenir.