Memur Atama İptali Davası: Süre, Mahkeme, İptal Sebepleri ve Danıştay Kararları

Memur atama iptali davası, hukuka aykırı bulduğunuz atama işleminin, yani memurun kadroya yerleştirilmesinin ya da atanma talebinizin reddinin ortadan kaldırılması için idare mahkemesinde açtığınız davadır. Atama işlemi, kurumun 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) madde 76 uyarınca memuru görev ve unvan eşitliği gözetmeden kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki kadrolara yerleştirdiği idari işlem demektir. Atanma talebi, belirli bir kadroya ya da yere atanmak için idareye yaptığınız başvurudur; idarenin her türlü işlemine karşı yargı yolu açık olduğundan bu talebin reddi de dava konusu olabilir. Bu sayfa, DMK madde 76 kapsamındaki memur atamalarını konu alır.

Her iki işlem, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 2, fıkra 1 (a) uyarınca yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırıysa menfaati ihlal edilen memurun açtığı iptal davasıyla denetlenir; maksat unsuru, işlemin kanunun öngördüğü amaçla yapılıp yapılmadığının denetimi demektir. Naklen atama, kurumun memuru kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara atamasını ifade eder; ayrıntısı naklen atama işleminin iptali davası sayfasındadır. Atama size tebliğ edildiğinde ne yapacağınız, dava açma süresi bölümündeki Atama Tebliğ Edilince Dava Açmak İçin Atılacak Adımlar başlığında sırasıyla anlatılır.

Davanın temel kuralları kısaca şöyledir:

1. Memur Atama İptali Davası Nedir, Hangi Atamalar Dava Edilebilir?

Memur atama iptali davası, hukuka aykırı bir atama işleminin ya da atanma talebinizin reddinin iptali için idare mahkemesinde açılan davadır.

Atama işlemi, idarenin sizi bir kadroya ya da göreve yerleştiren veya görevinizi ve görev yerinizi değiştiren idari işlemdir. Bu dava; görev yerini değiştiren atamaya, unvan değişikliği içeren atamaya ve atanma talebinin reddine, yani istediğiniz göreve atanmak için yaptığınız başvurunun reddine karşı açılabilir; geçici görevlendirme ise bu sayfanın konusu değildir.

Anayasa madde 125, fıkra 1 "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." hükmünü koyar; atama işlemi de bu güvencenin kapsamındadır. İYUK madde 2, fıkra 1 (a) uyarınca iptal davası, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırılığı nedeniyle menfaati ihlal edilen kişi tarafından açılır. Atamada yetki işlemi yapan makamı, şekil izlenecek usulü, sebep atamayı gerektiren hizmet olgusunu, konu görevinizin ya da görev yerinizin değişmesini, maksat ise işlemle güdülen amacı karşılar. Kamu yararı ve hizmet gereği, atamanın gerçek sebebinin kurumun hizmeti olması ve işlem dosyasında bunu destekleyen somut bilginin bulunması demektir.

Mahkemenin denetimi hukuka uygunlukla sınırlıdır. Anayasa madde 125, fıkra 4 ve İYUK madde 2, fıkra 2 yerindelik denetimini yasaklar; idare mahkemesi idarenin yerine geçerek sizin hangi göreve atanacağınıza doğrudan karar veremez. Davayı kazandığınızda atama işlemi ortadan kalkar, ancak yeni görev yerini mahkeme değil idare belirler.

1.1. Memur İsteği Dışında Atanabilir mi?

Kurumunuz sizi isteğiniz dışında başka bir göreve ya da yere atayabilir; ancak atamayı kamu yararına ve hizmet gereğine dayandırmak ve madde 76 sınırı içinde kalmak zorundadır. Bu yetki DMK madde 76'dan gelir: kurum, görev ve unvan eşitliği gözetmeden sizi kurum içinde aynı veya başka yerdeki kadrolara atayabilir.

Kazanılmış hak aylık derecesi, hizmet süreniz ve kanuni ilerlemelerle elde ettiğiniz, atama işlemiyle geriye götürülemeyen aylık derecenizi ifade eder. Takdir yetkisi, madde 76 ile idarelere memurların naklen atanması hususunda tanınan yetki demektir; sınırı bir sonraki bölümde anlatılır.

İdare madde 76 yetkisine dayanarak gerekçesiz ya da cezalandırma amacıyla görev yerinizi değiştiremez. Yapılan atamanın kamu yararına ve hizmet gereklerine uygun olup olmadığını idare mahkemesi denetler; aynı denetim atanma talebinin reddi için de geçerlidir.

Naklen atama, rotasyon ve geçici görevlendirme ayrı dava türleridir; bu sayfa ortak olan atama yetkisinin sınırlarını anlatır. Ayrıntı: naklen atama işleminin iptali davası, rotasyon davası ve geçici görevlendirmenin iptali davası sayfalarındadır.

1.2. Atanma Talebinin Reddine Karşı Dava

Atanma talebiniz reddedildiğinde de iptal davası açabilirsiniz; atama isteminin reddi de idari işlemdir ve re'sen yapılan atamalarla aynı yargısal denetime tabidir. Dava süresi, ret işleminin size yazılı bildiriminden başlar.

İdare mahkemesi bu davada, eşitlik ilkesi yönünden aynı konumdaki personelin nasıl atandığını değerlendirebilir. Sizinle aynı konumda olup talebi kabul edilen personel varsa, bunu dilekçenizde somut olarak göstermeniz reddin hukuka aykırılığını ortaya koymaya yarar.

Sağlık ya da eş durumu gibi mazerete dayalı tayin talebinin reddi ayrı bir dava türüdür; ayrıntı için mazerete dayalı tayin reddi davası rehberine bakabilirsiniz.

1.3. İdare Hukuka Aykırı Atama İşlemini Kendiliğinden Geri Alabilir mi?

Evet; ancak geri alma yetkisi mevzuata aykırı yapılmış atamalarla sınırlıdır, geri alma tarihine kadar elde ettiğiniz kişisel kazanımlara dokunulmaz ve geri almanın sebebi de hukuka uygun olmalıdır.

1994'te sınavsız olarak müfettiş kadrosuna atanan davacının atama onayı 2010'da iptal edilmiş ve davacı başka bir kadroya atanmıştı; idare mahkemesi, 16 yıl geçtiği için işlemi idari istikrar ve kazanılmış hak ilkelerine aykırı bularak iptal etti. Danıştay 5. Daire bu kararı oyçokluğuyla bozdu; idarelerin mevzuata aykırı işlemlerini süreyle bağlı olmaksızın geri alabileceğini ana ilke olarak belirtti; 26.09.1952 tarihli Danıştay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararının yalnız terfi işlemlerine ilişkin olduğunu, atamanın geri alınmasına uygulanamayacağını da kaydetti. Karşı oy, idare mahkemesi kararının onanması yönündedir (Danıştay 5. Daire, E. 2012/7438, K. 2012/8775, 13.12.2012).

Hukuka aykırı atamayla elde edilen statü, kamuya yönelik etki ve sonuçlar doğuruyorsa korunmaz. Danıştay 2. Daire, yönetmelikten çıkarılmış öğrenim özrüne dayanılarak yapılan öğretmen atamasının geri alınıp öğretmenin eski görev yerine atanmasını hukuka uygun buldu ve aksi yöndeki idare mahkemesi kararını bozdu (Danıştay 2. Daire, E. 2014/8689, K. 2017/880, 09.02.2017).

Geri almanın sebebi hukuka aykırıysa işlem iptal edilir. Yedek subay olarak askere giden öğretmen yeni görev yerinde göreve başlayamayınca idare atama onayını geri almıştı. Danıştay 2. Daire, askerlik hizmeti nedeniyle göreve başlayamamanın meşru ve haklı mazeret sayılması gerektiğini belirterek davayı reddeden idare mahkemesi kararını bozdu (Danıştay 2. Daire, E. 2014/7231, K. 2016/1120, 15.03.2016).

2. Memur Atama İptali Davası Süresi ve Adımlar: Kaç Gün, Ne Zaman Başlar?

Atama işlemine karşı iptal davası, işlemin size yazılı bildirildiği (tebliğ edildiği) günü izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır.

Süre, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7, fıkra 1'de altmış gün olarak düzenlenir; Anayasa madde 125, fıkra 3'e göre de süre yazılı bildirim tarihinden başlar. Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar (İYUK madde 7, fıkra 3). Atanma talebiniz reddedildiyse süre, ret işleminin bildiriminden başlar. Bu süre hak düşürücüdür: mahkeme süreyi kendiliğinden inceler.

İdareye başvuru zorunlu değildir. Dava süresi içinde atama işleminin kaldırılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapan makamdan isteyebilirsiniz; bu başvuru işleyen süreyi durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse isteğiniz reddedilmiş sayılır.

Son gün tatile rastlarsa süre, izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar; süre çalışmaya ara verme döneminde bitiyorsa ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzar (İYUK madde 8, fıkra 2 ve 3). Danıştay 2. Daire, E. 2021/14279, K. 2021/434, 04.03.2021 sayılı kararında İdari Dava Daireleri Kurulunun (İDDK) kararını aktardı: İDDK, idareye başvurusu reddedilen öğretmenin kalan 59 günlük süresinin bitimi çalışmaya ara verme zamanına rastladığı için 07.09.2011'de açılan davayı süresinde saydı.

2.1. Atama Tebliğ Edilince Dava Açmak İçin Atılacak Adımlar

1. Tebliğ tarihini belgeleyin; dava dilekçesinde tebliğ tarihi ayrı satırda yazılır.
2. Tebliği izleyen günden 60 gün sayarak son günü hesaplayın, tatil uzamasını ekleyin.
3. İsterseniz süre içinde memur atama kararına itiraz niteliğinde idareye başvurun ve kalan gün sayısını not edin; başvuru süreyi durdurur, ret ya da 30 günlük cevapsızlıktan sonra süre kalan günlerden yeniden işler, baştan başlamaz (İYUK madde 11).
4. Dilekçede atama işleminin iptalini ve öncelikle yürütmesinin durdurulmasını isteyin.
5. Dava açmak atamayı durdurmadığından yeni görev yerine başlama sorusunu aşağıdaki yürütmenin durdurulması bölümünde okuyun.

3. 657 Sayılı Kanun Madde 76 ve İdarenin Atama Yetkisinin Sınırları

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) madde 76, kurumunuza sizi kurum içinde başka kadroya veya yere atama yetkisi verir; bu yetki kamu yararı ve hizmet gereğiyle sınırlıdır. Bu hükümle idarelere tanınan takdir yetkisi mutlak değildir.

“Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 76, fıkra 1

İsteğiniz dışında alt dereceli bir kadroya atama yapılamaz; alt dereceli kadroya ancak isteğinizle ve en çok üç derece altına atanabilirsiniz (madde 76, fıkra 2). Kadro derecesine ilişkin diğer uyuşmazlıklar kadro derecesi davaları rehberinde ele alınır.

3.1. Mahkeme Atamadaki Kamu Yararı ve Hizmet Gereğini Nasıl Denetler?

İdare mahkemesi, idarenin takdir yetkisini hizmet gereklerine uygun kullanıp kullanmadığını, atamayı gerektirecek nitelik ve ağırlıkta bir sebep bulunup bulunmadığı yönünden denetler; idari işlemin yerindeliğini ise denetleyemez. İptal davasında atama işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından incelenir.

“anılan hüküm ile idarelere memurların naklen atanmaları hususunda takdir yetkisi tanınmış ise de; bu yetkinin mutlak ve sınırsız olmadığı, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı olduğu yerleşmiş yargı içtihatlarıyla kabul edilmiştir.”

Danıştay 5. Daire, E. 2013/9212, K. 2015/9903, 03.12.2015

Danıştay 5. Daire bu kararda, atanmasını gerektirecek bir yetersizliği ya da devam eden soruşturması bulunmayan teknisyen için işlemden çok önce alınan uyarma ve kınama cezalarının atamayı haklı kılacak ağırlıkta olmadığını belirterek iptal kararını gerekçesini değiştirerek onadı.

3.2. Salt Takdir Yetkisine Dayanan Atama Hukuka Uygun mudur?

Danıştay 5. ve 2. Daire kararlarında, hukuken kabul edilebilir bir neden gösterilmeden yalnız takdir yetkisine dayanılarak yapılan atama hukuka aykırı bulundu. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ise takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair bilgi ve belge bulunmayan dosyada atamayı hukuka uygun saydı.

Danıştay 5. Daire, 21 yıldır Hesap İşleri Müdürlüğü'nde çalışan ve sendika şube başkanı olan belediye memurunun Trafik İşleri Müdürlüğü'ne atanmasını inceledi. Daire, idarenin davacının görevinden alınmasını gerektirecek bir olumsuzluk ileri sürmeden ya da hukuken kabul edilebilir bir neden ortaya koymadan, salt takdir yetkisinden bahisle işlem kurduğunu saptadı ve davayı reddeden idare mahkemesi kararını bozdu; Daire bu sonuca esasta oybirliğiyle, gerekçede oyçokluğuyla vardı (Danıştay 5. Daire, E. 2006/5349, K. 2009/270, 26.01.2009).

Aynı ölçüt yakın tarihli kararlarda da uygulandı. Danıştay 5. Daire, belediyede görevinden alınarak başka göreve atanan davacının işlemini, görevde başarısız olduğuna, verilen görevleri yerine getiremediğine ve uyum sorunu yaşadığına dair somut ve objektif tespit bulunmadığı gerekçesiyle iptal eden idare mahkemesi kararını, bu karar ve gerekçesini hukuk ve usule uygun bularak oyçokluğuyla onadı (Danıştay 5. Daire, E. 2013/9963, K. 2016/164, 21.01.2016).

Danıştay 2. Daire de Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünde yaklaşık on üç yıl daire başkanlığı yapan davacının, hizmeti aksattığına ya da başarısız olduğuna dair hukuken geçerli somut bilgi ve belgeye dayanılmadan, yalnız takdir yetkisine bağlı olarak Maden Tetkik ve Arama Uzmanı olarak atanmasında kamu yararı ve hizmet gerekleriyle hukuka uyarlık görmedi; ret kararını oybirliğiyle bozdu (Danıştay 2. Daire, E. 2018/1910, K. 2021/2143, 15.06.2021).

İDDK'nin incelediği dosyada Daire Başkanı olarak çalışan davacı, kurum içi görevlendirme adıyla uzman kadrosuna, idari konularda danışmanlık görevi verilerek atanmıştı; idare mahkemesi, davacının görevinde başarısızlığına ya da disiplinsizliğine ilişkin bilgi ve belge sunulmadığını ve uzman kadrosuna atamayı gerektirecek hukuken kabul edilebilir sebep gösterilmediğini belirterek işlemi iptal etmiş ve bu kararında ısrar etmişti. Kurul, dosyada takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığını gösteren bir bilgi ya da belgenin yer almadığını, bu nedenle atamada hukuka aykırılık görülmediğini belirterek ısrar kararını oyçokluğuyla bozdu (Danıştay İDDK, E. 2020/1220, K. 2021/349, 24.02.2021).

İki çizgi arasındaki fark, dosyada neyin arandığıdır: 2. Daire kararında hukuken geçerli somut bilgi ve belgeye dayanılmaması iptal için yeterli görüldü; İDDK kararında ise Kurul, takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair dosyada bilgi veya belge bulunup bulunmadığına baktı. 2. Daire'nin 15.06.2021 tarihli kararı Kurul kararından sonra verildiğinden konu tek bir kurala bağlanmış değildir.

3.3. Atamanın Keyfi Olduğunu İspat Yükü Kimdedir?

İDDK, takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığı ortaya konduğunda ya da yargı merciince tespit edildiğinde atamanın iptal edilmesi gerektiğini belirtti. Danıştay 2. Daire ise hizmeti aksattığına ya da başarısız olduğuna dair hukuken geçerli somut bilgi ve belgeye dayanılmadan yapılan atamayı hukuka aykırı buldu (Danıştay 2. Daire, E. 2018/1910, K. 2021/2143, 15.06.2021).

Danıştay 2. Daire, Daire Başkanı olarak görev yapan davacının görevinden alınmasına ve uzman olarak atanmasına ilişkin işlemleri iptal eden bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle onadı (Danıştay 2. Daire, E. 2020/1992, K. 2020/3093, 21.10.2020). Daire kendi gerekçesini yazmadı; temyizen incelenen kararın usul ve hukuka uygun olduğunu belirtti. Onanan bölge idare mahkemesi kararında takdir yetkisine dayalı işlemde idarenin somut bir sebep gösterememesi, gösterilen olayların gerçeği yansıtmaması ya da yetersiz kalması veya yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözardı edilerek kullanıldığının tespiti halinde işlemin sebep unsuru yönünden iptalinin gerektiği belirtilmişti. Bölge idare mahkemesi, davacı hakkında disiplin soruşturması ve cezası bulunmadığını, daire başkanlığı görevini yerine getiremediğine veya başarısız olduğuna dair somut bilgi ve belge sunulamadığını, hizmetlerinden verim alınamadığının da ortaya konulamadığını saptamıştı.

İDDK kararında takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığına dair bilgi veya belge bulunmaması nedeniyle atamada hukuka aykırılık görülmedi; Danıştay 2. Daire'nin onadığı bölge idare mahkemesi kararında ise idarenin başarısızlığa veya verim kaybına ilişkin somut bilgi ve belge sunamaması iptal gerekçesi yapılmıştı.

4. Atama İşleminin İptal Sebepleri: Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Maksat Unsurları

Atama işlemi; yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından birinde hukuka aykırıysa iptal edilir; tek bir unsurdaki sakatlık iptal için yeterlidir.

Beş unsurun atama işlemindeki tipik sakatlığı şöyledir:

• Yetki: Atamayı kurumun yetkili organı değil, usulüne uygun yetki devri bulunmayan başka bir makam yapmışsa.
• Şekil: Kurul görüşü ya da meclis onayı gibi zorunlu usul adımları atlanmışsa.
• Sebep: Atamayı gerektiren hizmet sebebi somut bilgi ve belgeyle gösterilmemişse.
• Konu: İsteğiniz dışında alt dereceli bir kadroya atandıysanız; DMK madde 76, fıkra 2 alt dereceye atamayı yalnız memurun isteğine bağlar.
• Maksat: Atama kamu yararı ve hizmet gereği yerine cezalandırma amacıyla yapılmışsa.

4.1. Yetkisiz Makamın Yaptığı Atama İptal Edilir mi?

Atamaya yetkili olmayan bir makamın yaptığı atama, yetki unsuru yönünden hukuka aykırıdır ve iptal edilir. Atama işlemi kurumun yetkili organınca ya da usulüne uygun yetki devriyle yapılmalıdır; bunlar olmadan yapılan görev yeri değişikliği yetki unsuru yönünden sakatlanır.

Danıştay 5. Daire, takdire dayalı işlemlerde yetki unsurunun öncelikle incelenmesi gerektiğini ve bu unsurdaki sakatlığın mutlak bir iptal nedeni olduğunu kabul eder. Daire, kanunda sebepleri açıkça düzenlenen ve idarenin takdir yetkisinin bulunmadığı işlemlerde ise yetki sakatlığına rağmen sebep ve konu yönünden inceleme yapılabileceğini belirtti. Bu gerekçeyle, sonradan getirilen yükseköğrenim şartını taşımadığı için öğretmen kadrosundan memur kadrosuna atanan belediye personelinin davasında ret kararını onadı (Danıştay 5. Daire, E. 1995/3768, K. 1998/1656, 28.05.1998). Bu istisna, idarenin takdir yetkisinin bulunmadığı atamalara özgüdür.

4.2. Atama İşleminde Usulde ve Yetkide Paralellik İlkesi Ne Anlama Gelir?

Usulde paralellik ilkesi, bir idari işlemin geri alınmasının, kaldırılmasının ya da değiştirilmesinin o işlemin tesisinde izlenen yönteme göre yapılmasını ifade eder. Yetkide paralellik ilkesi ise işlemin tesisi bakımından yetkili olan tüzel kişilerin, yetki veren mevzuatlarında aksi yönde bir değişiklik olmadıkça işlemin kaldırılmasında da yetkili olmasını ifade eder. Atamanız bir kurul görüşüne ya da meclis onayına bağlıysa, sizi o görevden alan işlem de aynı adımlarla yapılmalıdır; bu adımlar atlanmışsa işlem hukuka aykırıdır.

Bir üniversite genel sekreteri, 08.08.2019 tarihli işlemle görevinden alınıp fakülte sekreterliğine atanmıştı. İdare mahkemesi, başarısızlık, disiplinsizlik ya da liyakat yetersizliği bulunmadan salt takdire dayanan fakülte sekreterliği atamasını sebep ve maksat yönünden iptal etti, görevden alma kısmında ise davayı reddetti. Bölge idare mahkemesi, atama üniversite yönetim kurulunun görüşü alınarak yapıldığından görevden almanın da bu görüşle yapılması gerektiğini belirterek o kısmı da iptal etti. Danıştay 2. Daire, idarenin temyiz istemini reddederek bölge idare mahkemesi kararını onadı (Danıştay 2. Daire, E. 2021/15705, K. 2021/2712, 15.09.2021).

Danıştay 2. Daire'nin onadığı bölge idare mahkemesi kararının gerekçesi şöyledir:

“usulde ve yetkide paralellik ilkesi uyarınca aynı şekilde üniversite yönetim kurulunun görüşü alınmak suretiyle bu görevinden alınabileceği açık olup”

Danıştay 2. Daire, E. 2021/15705, K. 2021/2712, 15.09.2021

Danıştay 5. Daire, belediye memurlarının atanmasında uygulanan usulün nakil sırasında da uygulanması gerektiğini belirtmiş, ancak kanunda sebepleri düzenlenen ve takdir yetkisinin bulunmadığı bu olayda sebep ve konu yönünden inceleme yaparak ret kararını onamıştır (E. 1995/3768, K. 1998/1656, 28.05.1998).

4.3. Sebep Unsuru: Gerekçesi ve Belgesi Gösterilmeyen Atama

İdare atamayı somut bir hizmet sebebine dayandırmalıdır; dosyada hiçbir somut veri yoksa soyut "hizmet gereği" ifadesi yargısal denetimi karşılamaz. Personel ihtiyacı, yeniden yapılanma, görev dağılımı ya da boş kadro gibi sebepler belgeyle ortaya konulmalıdır.

Sebep unsurunu tartışabilmeniz için atamanın dayanaklarını öğrenmeniz gerekir: önceki ve yeni görevin kadro bilgileri, personel ihtiyacı yazıları ve kurum içi dağılım bu açıdan önemlidir. Hangi belgeleri nasıl isteyeceğiniz deliller bölümünde ayrıntılı anlatılır.

4.3.1. Eski Disiplin Cezası Atamanın Sebebi Olarak Gösterilebilir mi?

Atamayı gerektirecek bir yetersizlik ya da soruşturma yokken çok önce alınmış uyarma ve kınama cezaları atama için yeterli görülmez (Danıştay 5. Daire, E. 2013/9212, K. 2015/9903, 03.12.2015).

4.4. Maksat Unsuru: Cezalandırma Amacıyla Yapılan Atama

Atama, kamu yararı ve hizmet gereği dışında bir amaçla, örneğin sizi cezalandırmak için yapılmışsa maksat unsuru yönünden hukuka aykırıdır; İYUK madde 2, fıkra 1 (a) maksadı ayrı bir iptal sebebi olarak sayar.

İdare, disiplin işleminin güvencelerini aşmak için görünüşte madde 76 ataması yapıp gerçekte cezalandırma sonucu yaratamaz. DMK madde 125 disiplin cezalarını uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma olarak sayar; görev yeri değişikliği bunlar arasında yer almaz.

4.5. Atama Dönemi ve Atama Planı: Yer Değiştirme Yönetmeliği Kuralları

Yer değiştirme suretiyle atama, memurun kurum içinde başka bir yerdeki kadroya atanmasıdır; bu atama bir plana ve belirli bir döneme bağlıdır. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 9, fıkra 1'e göre bu atamalar, memurların öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi ve mesleki bilgisi ile boş kadro durumu gözetilerek kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır.

Aynı Yönetmeliğin 8. maddesine göre yer değiştirme suretiyle atamalar her yılın Haziran–Eylül döneminde yapılır; iş mevsimi bu dönemi kapsayan hizmetlerde Mart ve Ekim ayları, Sağlık Bakanlığı sağlık personelinde Ocak ayı ile Haziran–Eylül dönemi esas alınır. Bu dönemlerin dışında yapılan atamada madde 8'e aykırılığı iptal sebebi olarak ileri sürebilirsiniz. Yer değiştirmeye özgü diğer kurallar naklen atama işleminin iptali davası sayfasında anlatılır.

4.6. Atamada Eşitlik İlkesi: Benzer Durumdaki Memura Farklı Uygulama

Benzer konumdaki memurlara farklı atama uygulaması, eşitlik ilkesine aykırılık iddiasıyla iptal davasında ileri sürülebilir. Anayasa madde 10, fıkra 5'e göre devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadır.

Atama yetkisi kamu yararı ve hizmet gereklerinin yanında eşitlik ve ölçülülük ilkeleriyle de sınırlıdır. İsteğiniz dışında yapılan atamaya karşı açılan davada mahkeme, aynı kurumda çalışan emsal personelin benzer şekilde atanıp atanmadığını inceler; emsal personelin durumunu dilekçenizde somut olarak göstermeniz bu nedenle önemlidir.

5. Atama İptali Davasında Yetkili Mahkeme, Harç ve Yürütmenin Durdurulması

Atama iptali davası yeni veya eski görev yerinizin idare mahkemesinde açılır; dava açmak atamayı durdurmaz, bunun için yürütmenin durdurulması kararı gerekir.

5.1. Atama İptali Davasında Yetkili Mahkeme, Davalı İdare, Harç ve Masraflar

İYUK madde 33, fıkra 1'e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda yetkili mahkeme, yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Atamayı yapan bakanlığın Ankara'da bulunması Ankara'yı yetkili kılmaz.

Dava açılırken başvuru harcı, karar harcı ve posta gideri mahkeme veznesine yatırılır; yürütmenin durdurulmasını istiyorsanız yürütmeyi durdurma harcı, duruşma istiyorsanız duruşma harcı da ödenir. Harç ve masraflar yatırılmazsa mahkeme kesin süre verir; süresinde yatırılmaması davanın reddi sebebidir. Davayı kazanırsanız giderleri davalı idareden isteyebilirsiniz. Tutarlar yıla göre değiştiğinden burada verilmez; dava açtığınız yılın tarifesine bakın.

5.2. Atama İşleminde Yürütmenin Durdurulması: Dava Açılınca Atama Durur mu?

Dava açmak atama işleminin yürütülmesini durdurmaz (İYUK madde 27, fıkra 1). Mahkeme yürütmenin durdurulmasına (YD) karar verinceye kadar atama yürürlükte kalır. Atamanın dava sürerken uygulanmamasını istiyorsanız dilekçede YD talep etmeniz ve mahkemenin bunu kabul etmesi gerekir.

İdare mahkemesi YD kararını iki şart birlikte gerçekleşirse verir: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması. Kararda hukuka aykırılığın gerekçesi ve doğacak zarar belirtilir.

Kanun, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da YD verilmesine izin verir; ancak madde 27, fıkra 2'ye eklenen cümleye göre atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri bu gruptan sayılmaz. Atama, etkisi tükenmeyen işlem sayıldığından YD kararı, idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra verilir; dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem savunma alınmaksızın da reddedilebilir (madde 27, fıkra 3).

Zararı dilekçede somut olgu ve belgeyle anlatın; YD dilekçelerinde aile birliğinin bozulacağı ve çocuğun tedavisi ile eğitiminin aksayacağı zarar olarak ileri sürülebilir.

YD kararına karşı, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus bölge idare mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz merci yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir (İYUK madde 27, fıkra 7).

6. Disiplin Soruşturmasına Dayalı Atama Gizli Bir Ceza mıdır?

Soruşturma üzerine yapılan atamada, aynı soruşturma sonucunda memura disiplin cezası verilip verilmediği ve atama işleminin ikinci bir ceza niteliği taşıyıp taşımadığı denetlenir.

Görev yeri değişikliği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinde sayılan disiplin cezaları arasında yer almaz.

Danıştay 5. Daire, atama tarihinden sonra düzenlenen soruşturma raporundaki eylemlerin atamaya hukuki sebep oluşturamayacağını, idarenin bu rapordaki saptamalara dayanarak yeni bir işlem kurabileceğini belirterek idare mahkemesinin iptal kararını açıklama eklenerek onadı (E. 2012/2852, K. 2013/507, 30.01.2013, oyçokluğuyla). Danıştay 2. Daire, fiillerin A tipi okuldan şehir merkezine uzak C tipi okula atamayı gerektirecek nitelik ve ağırlıkta olmadığını saptayıp davanın reddi kararını bozdu (E. 2009/3951, K. 2012/6310, 18.10.2012).

Danıştay 2. Daire, iptal kararından önce mahkûmiyetle kesinleşen kamu davası ile disiplin soruşturması birlikte değerlendirildiğinde görev yeri değişikliğinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle iptal kararını bozdu (E. 2016/13472, K. 2020/1684, 10.06.2020). Danıştay 2. Daire, soruşturma sonucu atamanın zorunlu olduğu durumda kamu yararı ve hizmet gereklerinin de gözetilmesi gerektiğine hükmetti (E. 2011/1065, K. 2014/5119, 28.05.2014).

Soruşturma sonrası görev yeri değişikliğinin ayrıntısı naklen atama işleminin iptali davası sayfasındadır.

7. Eş Durumu ve Sağlık Mazereti Atama İptali Davasını Nasıl Etkiler?

İstek dışı atamada mahkeme, sebep denetimi içinde özür durumunuzun korunup korunmadığını ve özrün niteliğine göre giderilip giderilmediğini inceler. Eş durumunun kanuni dayanağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesidir: yer değiştirme suretiyle atanan memurun eşi de memursa, aile birliğini korumak için kurumlar arasında koordinasyon sağlanır ve eş isterse 74 ve 76. maddelerdeki esaslara göre aynı yere atanır.

Mazeretinize dayanan atanma talebi reddedilirse, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde iptal davası yazılı bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. Sebep ikamesi, idarenin ileri sürdüğü sebep dışında dosyada saptanan nedene göre uyuşmazlığın çözülmesidir. Danıştay 5. Daire, sağlık mazeretiyle yapılan başvurunun reddine karşı açılan davada talep üzerine kurulan işlemde sebep ikamesi yapılamayacağına, mahkemenin idarece ileri sürülmeyen eş durumu nedenine dayanarak denetim yapamayacağına hükmetti (E. 2014/4325, K. 2015/10764, 22.12.2015). Bu yüzden her mazeretinizi başvurunuzda ayrı ayrı belirtin. Danıştay 2. Daire, kayıt yenilememenin öğrencilik statüsünü kaldırmadığını belirterek öğrenim özrüne dayanan yer değiştirme isteminin reddini hukuka aykırı buldu (E. 2014/8947, K. 2017/27, 23.01.2017).

Mazerete özgü ayrıntılar için eş durumu tayini reddi, sağlık mazereti, can güvenliği ve engellilik rehberlerine bakabilirsiniz.

8. Atama İptali Davasında Deliller, Duruşma ve İspat

Atama iptali davasının temel delili, idarenin atama gerekçesini içeren işlem dosyasıdır; mahkeme bu dosyayı idareden ister. Sizin işiniz, dosyada gösterilen gerekçenin gerçeği yansıtmadığını sicil, hizmet puanı, kadro ve benzeri belgelerle ortaya koymaktır.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığı ortaya konduğunda ya da yargı merciince tespit edildiğinde atamanın iptal edilmesi gerektiğini belirtmiştir (E. 2020/1220, K. 2021/349, 24.02.2021).

8.1. Atama İptali Davasında Sunulacak Belgeler

Atama iptali davasında, idarenin gerekçesini çürüten ve kişisel durumunuzu gösteren yazılı belgeler sunulur. Norm kadro, atama yapılan yerdeki kadro ihtiyacının ya da ayrılınan yerdeki personel eksikliğinin teknik verileridir.

Hizmet puanı ve kıdem cetveli, aynı kurumdaki diğer personelle karşılaştırma yapılmasını sağlar ve eşitsizliği göstermede kullanılır. Norm kadro verileri, atandığınız yerdeki ihtiyacı ya da ayrıldığınız birimdeki personel eksikliğini ortaya koyar. Özlük dosyanız; geçmiş başarılarınızı, ödüllerinizi ve disiplin geçmişinizi göstererek işlemin cezalandırma maksadıyla yapılıp yapılmadığının değerlendirilmesine yardım eder.

Atama kararı, dayanak yönetmelikler ve idareyle yazışmalar da belge delili olarak dosyaya konur. Tarafların talebi üzerine mahkeme, ilgili kurumlardan belge temin edebilir veya belgelerin bilirkişiler aracılığıyla incelenmesini sağlayabilir.

8.2. Atama İptali Davasında Duruşma Yapılır mı?

Atama iptali davası kural olarak duruşmasız, dosya üzerinden görülür; ancak taraflardan biri isterse duruşma yapılır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 17, fıkra 1, iptal davalarında taraflardan birinin isteği üzerine duruşma yapılacağını düzenler. Bu talep dava dilekçesinde ya da cevap ve savunma dilekçelerinde ileri sürülür. Talep edilmese de mahkeme kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir (İYUK madde 17, fıkra 4).

“Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 17, fıkra 3

Duruşma davetiyeleri duruşma gününden en az otuz gün önce taraflara gönderilir (İYUK madde 17, fıkra 5). İstinaf aşamasında ise duruşma yapılması tarafların istemine ve bölge idare mahkemesinin kararına bağlıdır (İYUK madde 17, fıkra 2). Duruşma talep eden tarafın duruşma harcını ödemesi gerekir.

9. Memur Atama İptali Davasını Kazanırsanız Ne Olur?

Atama işlemini iptal eden karar, işlemi tesis edildiği tarihe kadar geriye yürür şekilde ortadan kaldırır ve ona bağlı işlemleri de düşürür. İdare kararın gereğini gecikmeksizin, kararın idareye tebliğinden başlayarak en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır. Uğradığınız zararı tam yargı davasıyla, yani işlemden doğan zararın tazmini için açılan davayla isteyebilirsiniz.

9.1. Mahkeme Atamayı İptal Ederse İdare Ne Yapmak Zorundadır?

İdare, iptal kararının gereğine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir şekilde otuz günü geçemez; kanunda sayılan belirli kamu görevlileriyle ilgili güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesine ilişkin davalarda göreve iade sonucunu doğuran kararlar nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 28, fıkra 1, aynı yükümlülüğü esasa ilişkin kararlar kadar yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlar için de öngörür.

Danıştay'a göre bu kural, Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesinin ve 138. maddesindeki mahkeme kararlarına uyma zorunluluğunun sonucudur; idarenin uygulanabilir nitelikteki bir yargı kararını aynen ve gecikmeksizin uygulamaktan başka seçeneği yoktur. Danıştay 2. Daire (E. 2010/672, K. 2010/3699, 06.10.2010), yürütmenin durdurulması kararını uygulamak için öğretmeni önce okulun normal kısmına, eğitim yılı sonunda da eski görev yerine atayan idarenin işleminde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görmedi. Daire bu nedenle atamayı iptal eden idare mahkemesi kararını bozdu.

İdarenin kararı uygulamama gerekçeleri de yargı denetimine tabidir. Danıştay 2. Daire'nin onadığı İzmir 5. İdare Mahkemesi kararında, mazeret gösterilerek İzmir'e atanma talebinin reddi iptal edildikten sonra idare, davacının kurayla Çeşme'ye atandığını ve hukuki imkânsızlık bulunduğunu ileri sürmüştü. Kuranın mazereti dikkate almayan genel bir atama olduğu belirtilerek kararın uygulanması talebinin reddi iptal edildi (Danıştay 2. Daire, E. 2016/5317, K. 2020/1291, 03.03.2020).

Örneğin, iptal kararı idareye 02.03.2026 tarihinde tebliğ edilmişse idare, kararın gereğini yerine getiren işlemi tebliğden başlayarak otuz günü aşmadan, en geç 01.04.2026 tarihine kadar kurmalıdır.

9.2. İptal Edilen Atamada Eski Göreve Dönüş ve Parasal Haklar

Atama işleminin iptalinden sonra idareden beklenen, dava konusu işlemden önceki hukuki durumu sağlamasıdır. Eski görevinize dönüşünüz, idarenin İYUK madde 28, fıkra 1 uyarınca kararın gereğine göre kuracağı işlemle gerçekleşir.

Atama nedeniyle uğradığınız zarar için İYUK madde 12 seçenek tanır: iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilir ya da önce iptal davası açıp bu davada verilen kararın tebliği üzerine dava süresi içinde tam yargı davası açabilirsiniz. İdare kararı uygulamazsa İYUK madde 28, fıkra 3 uyarınca idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Danıştay 5. Daire (E. 2003/6682, K. 2005/3464, 08.07.2005), davalı idarenin temyiz isteminin reddine, davacının temyiz isteminin kabulüne karar vererek idare mahkemesinin tazminat isteminin fazlaya ilişkin kısmının reddine ilişkin hükmünü bozdu; gerekçesinde, emsali uzman yardımcılarından daha geç atanmasında idarenin hizmet kusuru bulunduğunu belirtti.

9.3. Atama İptali Kararına Karşı Bölge İdare Mahkemesine İstinaf

İdare mahkemesinin atama iptali davasında verdiği karara karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir; kanunda gösterilen parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında karar kesindir (İYUK madde 45, fıkra 1).

İstinaf, temyizin şekil ve usullerine tabidir; dilekçedeki hitap ve istekle bağlı kalınmaksızın dosya bölge idare mahkemesine gönderilir (İYUK madde 45, fıkra 2).

Örneğin, kararın size 05.05.2026 tarihinde tebliğ edildiğini varsayalım. Süre tebliği izleyen günden işlemeye başladığından otuz günlük istinaf süresinin son günü 04.06.2026 olur; son gün tatile rastlarsa süre, tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

10. Atama İptali Davalarında Danıştay Emsal Kararları

Danıştay emsal kararları tablosu, atama işleminde takdir yetkisinin sınırını, disiplin ve mazeret gerekçelerini, usul kurallarını ve geri almayı kanıtlayan Danıştay kararlarını ayrıntı bölümleriyle gösterir.

11. Atama İptali Dava Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Atama iptali dava dilekçesi, yeni veya eski görev yerinizdeki idare mahkemesine hitaben yazılır ve şu bölümlerden oluşur:

1. Mahkeme başlığı ve hemen altında, isteniyorsa yürütmenin durdurulması ya da duruşma istemi
2. Taraflar (davacı, varsa vekili, davalı idare) ve tebliğ tarihi
3. Dava konusu
4. Numaralı açıklamalar
5. Hukuki sebepler
6. Deliller
7. Sonuç ve istem
8. İmza ve ekler

11.1. Atama İptali Dilekçesinde Konu, Açıklamalar ve Sonuç İstem Bölümleri

Konu bölümüne iptalini istediğiniz atama işleminin tarihini ve sayısını, hangi görevden hangi göreve atandığınızı yazarsınız. Yürütmenin durdurulması, dava sürerken atamanın uygulanmasının mahkemece durdurulmasıdır; iptal davasıyla birlikte istenebilir. Bunu istiyorsanız İYUK madde 27, fıkra 2 uyarınca işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacağını ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunu belirtirsiniz. Tebliğ tarihi taraf bilgilerinin altında ayrı bir satırda gösterilir.

Açıklamalar bölümü numaralı maddelerle kurulur. İlk maddede görevinizi, atama işlemini ve tebliğ tarihini, varsa idareye başvurunuzu ve idarenin ret cevabını ek numaralarıyla (EK-1, EK-2, EK-3) gösterirsiniz. Sonraki maddelerde hukuka aykırılık gerekçeleri yer alır: idareye 657 sayılı Kanun'un 76. maddesiyle tanınan takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğu ve işlemde bunların gösterilmediği, aynı soruşturmada ayrıca disiplin cezası verildiği ya da işlemin kişisel husumetle kurulduğu gibi. Yürütmenin durdurulması gerekçesi, örneğin çocuğun tedavisinin ve eğitiminin aksaması ya da aile birliğinin bozulması, ayrı bir maddede somutlaştırılır.

Hukuki sebepler bölümünde 657 sayılı Kanun'un 76. maddesi ve 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesi gibi dayanak hükümler gösterilir. Ekler bölümünde dava konusu işlem, idareye başvuru dilekçeniz ve idarenin cevap yazısı sıralanır. Duruşma isteyecekseniz talebinizi dava dilekçesinde yapabilirsiniz (İYUK madde 17, fıkra 3).

Sonuç ve istem bölümünde işlemin iptalini, yürütmenin durdurulmasını ve yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesini istersiniz.

11.2. Memur Atama İptali İçin Taslak Dava Dilekçesi

Taslak dilekçe, idare hukuku dilekçe örneklerinde yerleşik olan sırayı izler: mahkeme başlığı en üstte, yürütmenin durdurulması istemi başlığın hemen altında, taraflar ve tebliğ tarihinden sonra dava konusu, açıklamalar ve sonuç ve istem. Noktalı yerleri kendi bilgilerinizle, açıklamaları ise kendi olayınızın gerekçeleri ve belgeleriyle doldurmanız gerekir; olayınıza uymayan «Varsa» maddelerini çıkarın.

Dilekçe yetkili mahkemeye, yani yeni veya eski görev yerinizdeki idare mahkemesine, atamanın size yazılı bildirimini izleyen günden başlayarak, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde, 60 gün içinde verilir (İYUK madde 33, fıkra 1 ve madde 7).

11.3. Birden Fazla Atama İşlemine Karşı Tek Dilekçeyle Dava Açılabilir mi?

Kural olarak her atama işlemine karşı ayrı dava açılır; ancak aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemlere karşı tek dilekçeyle dava açılabilir (İYUK madde 5, fıkra 1). Birden çok kişinin birlikte dilekçe verebilmesi için hak ya da menfaat yönünden ortaklıkları bulunmalı, davaya neden olan maddi olay veya hukuki sebep de aynı olmalıdır (İYUK madde 5, fıkra 2).

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), E. 2014/5600, K. 2015/5509, 23.12.2015 tarihli kararında, bir sendikanın 657 sayılı Kanun'un 76. maddesi uyarınca okul ve kurum müdürlüklerine yapılan bütün atamaların geri alınması için yaptığı başvurunun zımnen reddine karşı açtığı davayı inceledi. İdare mahkemesi, toplam 1009 atama işleminin her biri için ayrı dava açılması gerektiği gerekçesiyle önce dilekçeyi reddetmiş, yenilenen dilekçede aynı yanlışlığın tekrarlandığı gerekçesiyle davayı da reddetmiş; Danıştay 2. Daire bu reddi bozmuş, İdare Mahkemesi ise bozma kararına uymayarak ilk kararında ısrar etmişti. İDDK, başvuruda ileri sürülen iddialar birlikte değerlendirildiğinde tek bir işlemin dava konusu edildiğini belirterek İYUK madde 15, fıkra 5 uyarınca davanın reddine ilişkin ısrar kararında isabet bulunmadığına karar verdi ve ısrar kararını bozdu.

Tek dilekçe yolunu seçecekseniz işlemler arasındaki bağlılığı açıklamalar bölümünde ayrıca gösterin. Mahkeme dilekçeyi İYUK madde 5'e aykırı bulursa dilekçeyi otuz gün içinde yeniden düzenlenmek üzere reddeder (İYUK madde 14, fıkra 3, bent g ve madde 15, fıkra 1, bent d); yeniden verilen dilekçede aynı yanlışlık yapılırsa dava reddedilir (İYUK madde 15, fıkra 5).