Naklen Atama İptali Davası: Süre, Hizmet Gereği İspatı ve Danıştay Kararları

Naklen atama, memurun kadrosunun kurum içinde aynı veya başka yerdeki eşit ya da daha üst dereceli bir kadroya değiştirilmesi anlamına gelir; naklen atama iptali davası da bu işleme karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Kurumlara bu yetkiyi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesi verir.

Bu yetki sınırsız değildir: Danıştay, yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözardı edilerek kullanıldığı kanıtlanır ya da yargı merciince saptanırsa işlemin iptalini gerektirdiğini kabul eder. Dava süresi kısadır ve dava açmak atamayı kendiliğinden durdurmaz; ilk haftalarda atacağınız adımlar sonucu belirler.

Naklen atama size tebliğ edildiyse şu sırayı izleyin:

1. Tebliğ belgesini saklayın; 60 günlük süre tebliği izleyen günden işler, sözlü duyuru süreyi başlatmaz.
2. İşlemin gerekçesini okuyun. Hizmet gereği atama, memurun talebi ve rızası aranmaksızın idarece yapılan yer değişikliği anlamına gelir; gerekçede yalnız "hizmet gereği" yazıyorsa hangi hizmetin bu atamayı gerektirdiği gösterilmemiştir.
3. İsterseniz süre içinde üst makama başvurun; bu başvuru işleyen süreyi durdurur.
4. Yeni veya eski görev yerinizin idare mahkemesinde, yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açın.
5. Dilekçeye atama işlemini, tebliğ belgesini, hizmet cetvelinizi ve varsa mazeret belgelerinizi ekleyin.

1. Naklen Atama Nedir ve Hangi İşlemlere Karşı Dava Açılır?

Naklen atama, memurun kadrosunun kurum içinde aynı veya başka yerdeki eşit ya da daha üst dereceli bir kadroya değiştirilmesidir; bu işleme ve tayin talebinizin reddine karşı iptal davası açabilirsiniz. Naklen atama, memurun kadro ilişkisini değiştiren tek taraflı bir idari işlem olduğu için iptal davasına konu olur.

Naklen atama sizin isteğinizle yapılabileceği gibi, bir talebiniz olmadan idarece re'sen de yapılabilir. Naklen atama; memurun hizmet sınıfının değiştirilmesi (sınıf değişikliği), yer değiştirme suretiyle atanması, memurların karşılıklı olarak yerlerini değiştirmesi (becayiş), bir kurumdan diğerine nakli ve kurumunca görev ve yerinin değiştirilmesi biçimlerinde karşımıza çıkar. Naklen atamada mevcut kadronuzla ilişiğiniz kesilerek sürekli olarak başka bir kadroya geçersiniz.

Başka kuruma geçişte aranan muvafakat, memurun çalıştığı kurum bakımından onay veya izin, atanmak istediği kurum bakımından atama ya da sınava dayalı yerleştirme anlamına gelir.

1.1. Naklen Atama ile Yer Değiştirme Suretiyle Atama Arasındaki Fark

Aynı şey değildir; yer değiştirme suretiyle atama, naklen atamanın bir türüdür. Naklen atama kadro değişikliğinin genel adıdır; yer değiştirme suretiyle atama ise aynı kurum içinde, illerin benzerliğine göre gruplandırılan hizmet bölgeleri arasında görev yerinizin değiştirilmesidir. Bu değişiklik hizmetin gereği olarak re'sen ya da mazeretinize dayanarak sizin talebinizle yapılabilir.

657 sayılı Kanun'un 72. maddesi, yer değiştirmeyle ilgili atama esaslarının bir yönetmelikle belirleneceğini öngörür. Bu esasları Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik düzenler; atamalarda kadro durumu, sağlık durumu, uzmanlık alanı, kıdem ve atanılacak bölgenin ihtiyacı gözetilir.

Yönetmelik bölgelere göre belirlenen kalış sürelerini esas alır; hizmetin gereği olarak bu süreler dolmadan da atama yapılabilir. Bu kuralların ayrıntısı rotasyon ve zorunlu yer değiştirme davası sayfasındadır.

1.2. Hizmet Gereği Atama ve Mazeretsiz Tayin Talebinin Reddi: Dava Konusu Olan İşlem

İkisi de dava edilir; fark, işlemin kimin girişimiyle doğduğundadır. Hizmet gereği atamada idare sizi talebiniz olmadan ve rızanız aranmaksızın başka yere gönderir; mazeretsiz tayin talebi, yani sizin özrünüz olmadan başka yere atanma isteğiniz ise idarece açıkça ya da cevap verilmeyerek reddedilebilir.

Hizmet gereği atama, atandığınız yerde idari veya adli sebeplerle sıkıntı yaşamanız ya da soruşturma sonucunda orada bulunmanızın sakıncalı görülmesi hâlinde öngörülür. Naklen atama bir disiplin cezası değildir ve ikincil bir disiplin cezası gibi uygulanamaz; idarenin hizmet ihtiyacını, soruşturma raporu gibi somut bilgi ve belgelerle ortaya koyması gerekir.

Mazeretsiz talep, görev sürenizi doldurduğunuzda ya da herhangi bir özrünüz olmadan başka bir yere gitmek istediğinizde söz konusudur; reddine karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılır ve ayrıntısı aşağıdaki Mazeretsiz Tayin Talebi Reddedilirse Dava Açılabilir mi? bölümündedir. Eş durumu ya da sağlık özrü gibi bir nedenle yapılan tayin talebinin açık veya zımnen reddedilmesi hâlinde de görev yapılan yer idare mahkemesinde dava açılır; bu mazeret hâllerine Aile Birliği, Sağlık ve Can Güvenliği Mazeretlerinin Nakil İşlemine Etkisi başlığı altında ayrı rehber bağlantılarıyla yer verilmiştir.

2. Naklen Atama Tebliğ Edildiyse Ne Yapmalı? Süre, Mahkeme ve Yürütmeyi Durdurma

Tebliği izleyen günden başlayarak 60 gün içinde yeni veya eski görev yerinizin idare mahkemesinde iptal davası açmalı ve dilekçede yürütmenin durdurulmasını istemelisiniz.

2.1. Naklen Atama İptali Davası Açma Süresi ve Başlangıcı

Dava, idare mahkemesinde 60 gün içinde açılır ve süre atamanın size yazılı bildirildiği tarihi izleyen gün başlar. Anayasa'nın 125. maddesi de idari işlemlere karşı dava süresinin yazılı bildirim tarihinden başlayacağını öngörür. Sözlü duyuru ya da kurum içi bilgilendirme süreyi başlatmaz; tebliğ belgesini saklayın.

Tatil günleri süreye dahildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Süre adli ara vermeye denk gelirse ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.

Örneğin, atama size 03.03.2025 tarihinde tebliğ edildiyse süre 04.03.2025'te başlar ve 60. gün 02.05.2025'tir; davanızı en geç bu tarihte açmanız gerekir.

2.2. Memur Naklen Atama İptali Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır?

Davayı yeni ya da eski görev yerinizin idare mahkemesinde açarsınız; seçim size aittir. İYUK'un 33. maddesinin birinci fıkrası atama ve nakil davalarında bu seçimlik yetkiyi tanır ve eski yerden ayrılma ya da yeni yerde göreve başlama tarihinin bu seçime etkisi yoktur.

Mazeretsiz tayin talebinizin reddine karşı ise yalnız görev yaptığınız yerin idare mahkemesinde dava açabilirsiniz; atanmak istediğiniz yerin mahkemesine başvuramazsınız.

2.3. Nakil İşlemine İtiraz: İdareye Ön Başvuru (İYUK Madde 11) Zorunlu mu?

Zorunlu değildir; doğrudan dava açabilirsiniz. İsterseniz dava süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurarak atamanın kaldırılmasını, geri alınmasını ya da değiştirilmesini isteyebilirsiniz. Bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.

İdare otuz gün içinde cevap vermezse isteğiniz reddedilmiş sayılır. Ret ya da cevapsızlık halinde süre kaldığı yerden yeniden işlemeye başlar; başvurunuza kadar geçen günler hesaba katılır. Başvuruyu sürenin sonuna bırakırsanız davaya kalan süreniz kısalır.

2.4. Nakil İşleminde Yürütmenin Durdurulması (YD) Talebi

Yürütmenin durdurulmasını dava dilekçesinde ayrıca istersiniz; dava açmak tek başına işlemin yürütülmesini durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğacağı ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğu şartları birlikte gerçekleşirse gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

“Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 27, fıkra 2

Talebinizi dilekçede ayrı bir başlıkla yazın ve atamanın aileniz, sağlığınız ya da işiniz üzerindeki zararını belgelerle somutlaştırın. YD kararına karşı tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir; itiraz mercii yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.

2.5. Yeni Göreve Başlamanın Naklen Atama Davasına Etkisi

Yeni göreve başlamış olmanız yürütmenin durdurulması talebinin konusuz kalmasına yol açmaz; mahkeme talebi yine esastan inceler, ancak dava açmak işlemi durdurmadığından YD kararı verilinceye kadar atama uygulanmaya devam eder. Göreve başlama sorusunun ayrıntısı atama işleminin iptali davası sayfasındadır.

2.6. Nakil İşleminin İptali Davasında Vekâlet Ücreti ve Yargılama Giderleri

Dava dilekçesini mahkemeye sunarken harçları yatırırsınız; dilekçenin sonuç kısmında yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesini istersiniz. Kazandığınızda hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, sizin ya da vekilinizin idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına yatırılır.

3. Hizmet Gereği Atamada Madde 76 ve Takdir Yetkisinin Sınırı

İdarenin naklen atama yetkisi 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesine dayanır ve kamu yararı ile hizmetin gerekleriyle sınırlıdır.

Takdir yetkisi, hukuk kurallarınca idareye tanınan serbestçe hareket edebilme yetkisi anlamına gelir; Danıştay 2. Daire'ye (E. 2015/2662, K. 2015/7471) göre naklen atamada bu yetkinin kullanımı mutlak ve sınırsız değildir; kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır ve yargı denetimine tabidir.

Naklen atama kurum içinde, aynı veya başka yerdeki bir kadroya yapılır; kurumdan kuruma nakil 74. maddeye tabidir ve memur naklinde muvafakat başlığında ele alınır. İdare bu atamada görev ve unvan eşitliği gözetmek zorunda değildir. Kazanılmış hak aylık derecesi, yani Kanun'un naklen atamada memur için koruduğu derece: idare sizi bu dereceyle, bulunduğunuz kadro derecesine eşit ya da 68. madde esaslarına göre daha üst bir kadroya atayabilir. Daha alt dereceli kadroya atanma kadro derecesi davaları başlığının konusudur. Yer değiştirmenin usulü Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'te düzenlenir.

Bu sınır işlemin sebep (neden) ve maksat (amaç) unsurlarında denetlenir; somut bir neden ortaya konulmaksızın salt takdir yetkisine dayanılarak yapılan naklen atama hukuka aykırıdır.

Madde 76'nın genel atama yetkisi ve takdir yetkisinin genel kuramı atama işleminin iptali davası başlığında anlatılır.

4. Naklen Atama Hangi Hâllerde Hukuka Aykırıdır?

Naklen atama; yetkisiz makamca yapıldığında, somut bir hizmet gereğine dayanmadığında, cezalandırma maksadı taşıdığında ya da benzer durumdaki personele farklı ölçüt uygulandığında hukuka aykırıdır ve iptal edilebilir.

• Yetki: İşlemi kanunun yetkili kıldığı makam yerine başka bir makam imzalamıştır.
• Sebep: Dosyada naklin gerekçesini gösteren somut bilgi ve belge yoktur.
• Maksat: Yetki, hizmet için değil memuru cezalandırmak ya da uzaklaştırmak için kullanılmıştır.
• Eşitlik: Benzer durumdaki personele farklı ölçüt uygulanmıştır.
• Ölçülülük: Size yüklenen külfet ile hedeflenen kamu yararı arasında ölçüsüzlük vardır.

Hangi unsura dayandığınız, sunacağınız delili de belirler. Maksat sakatlığının hangi delillerle gösterileceği aşağıda «Sürgün Niteliğindeki Naklen Atama» başlığında anlatılır.

4.1. İl İçi Nakil İşleminde Vali Yetkisinin Devri

Vali, il içi naklen atama yetkisini devredemez: 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'nun 8. maddesi il içinde nakil ve tahvil (eski kanun dilinde nakille aynı anlama gelen sözcük) yetkisini, il idare şube başkanının teklifi üzerine valiye verir ve bu yetkinin devrini öngörmez; vali yardımcısı bu yetkiyi ancak valiye vekâlet ettiği dönemde kullanabilir.

Bir ilköğretim öğretmeni, iki kırtasiye dükkânı işlettiği gerekçesiyle aynı ilçede başka bir okula naklen atanmış, işlem Vali Yardımcısının oluruyla yapılmıştır. İdare mahkemesi davayı kamu yararı ve hizmet gereği gerekçesiyle reddetmiştir. Danıştay 2. Daire, yetki unsurundaki sakatlık nedeniyle bu ret kararını oybirliğiyle bozmuştur; bozma, temyiz incelemesinde kararın hukuka aykırı bulunarak kaldırılması ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesidir (E. 2004/1374, K. 2004/930, 20.10.2004).

“Yukarıda anılan hükümler karşısında, vali yardımcısının ancak valiye vekalet ettiği dönemlerde il içi atama yetkisini kullanabileceğinde kuşku bulunmamaktadır.”

Danıştay 2. Daire, E. 2004/1374, K. 2004/930

Yer değişikliğinde yetkili makam, atamaya yetkili makamdır; bu makamı kurumların kuruluş kanunları belirler. Size tebliğ edilen işlemde onayı kimin verdiğini ve o kişinin işlem tarihinde asıl görevli adına vekâleten (vekil sıfatıyla) görev yapıp yapmadığını mutlaka kontrol edin; yetkili merci dışında yapılan nakil yetki yönünden sakattır ve iptal davasına konu olur.

4.2. Sürgün Niteliğindeki Naklen Atama

Naklin gerçek maksadı hizmet değil sizi cezalandırmak ya da uzaklaştırmaksa işlem maksat yönünden hukuka aykırıdır. Bunu çoğu kez disiplin soruşturması veya şikâyet tarihi ile atama tarihinin örtüşmesi, önceki sicil kayıtları ve tanık beyanlarıyla ortaya koyarsınız.

İdarenin takdir yetkisi çoğunlukla sebep ve konu unsuru üzerindedir; yetki ve maksat unsurlarında takdir yetkisi bulunmaz. Maksat saptırması bu yüzden idarenin "takdir yetkimi kullandım" savunmasıyla örtülemez.

Sürgün, mevzuatta bağımsız bir atama türü değildir; cezalandırma veya yıldırma amacı taşıdığı ileri sürülen görev yeri değişiklikleri için kullanılan bir ifadedir. Soruşturmanın hemen ardından atama yapılması iptali tek başına garanti etmez; işlemin gerçek amacını görmek için atama zamanı, rapor ifadeleri, emsal uygulama, kadro ihtiyacı ve kurum yazışmaları birlikte incelenir.

4.3. Somut Neden Gösterilmeden Üst Görevden Alt Göreve Nakil

Yönetici kadrosundan alt bir göreve naklen atama, idare somut bir neden göstermiyorsa hukuka aykırıdır; kadro derecenizin korunmuş olması işlemi tek başına hukuka uygun kılmaz.

Bakanlık Daire Başkanlığında Daire Başkanı olan bir memur, 657 sayılı Kanun'un 76. maddesine dayanılarak Ankara 9. Bölge Müdürlüğü emrine mühendis olarak atanmıştır. Ankara 15. İdare Mahkemesi, kadro derecesi korunduğu için işlemi takdir yetkisi içinde görüp davayı reddetmiştir. Danıştay 2. Daire, davacı hakkında soruşturma ve disiplin cezası bulunmadığını, 2009 ve 2010 sicillerinin 99 puanla çok iyi düzeyde olduğunu belirlemiştir. Somut bir neden ortaya konulmadan salt takdir yetkisiyle yapılan işlemi hukuka aykırı bularak ret kararını bozmuştur (Danıştay 2. Daire, E. 2015/2662, K. 2015/7471).

Danıştay 2. Daire bu davada, davacının görevinde başarısızlığı ya da yetersizliği hakkında somut bir neden ortaya konulmadığını, hakkında soruşturma veya disiplin cezası bulunmadığını ve sicillerinin çok iyi düzeyde olduğunu gözeterek işlemi hukuka aykırı bulmuştur.

4.4. Başka Memur Lehine Yargı Kararını Uygulama Gerekçesiyle Yapılan Nakil İşlemi

İdare, başka bir memur lehine verilen iptal kararını uygulamak için sizi görevinizden alabilir; ancak bu gerekçe gerçek olmalıdır. Karar boş bir kadroyla uygulanabiliyorken sizin kadronuzun seçilmesi işlemi maksat yönünden sakatlar.

Şube Müdürü olan bir memur, başka bir memurun naklen atamasını iptal eden yargı kararının uygulanması için Genel Müdürlük emrine mimar olarak atanmıştır. İdare mahkemesi, Anayasal ve yasal zorunluluğa uyularak yapılan işlemi hukuka uygun bulup davayı reddetmiştir. Danıştay 5. Daire, idare mahkemesi kararını onamış (onama, kararın hukuka uygun bulunarak ayakta bırakılmasıdır), davacının temyiz istemini reddetmiştir.

“davacının daha önce Şube Müdürlüğüne atanmış ve yargı kararının uygulanması amacıyla bu görevden alınmış olmasının anılan kadro boşaldığında, bu kadroya yeniden atanması yönünde bir kazanılmış hak yaratmayacağı da kuşkusuzdur.”

Danıştay 5. Daire, E. 2000/536, K. 2000/1889

Karşı yönde bir örnekte, daire başkanı olan memur, başka bir kişi hakkındaki yürütmeyi durdurma kararını uygulama gerekçesiyle mühendis unvanıyla atanmıştır. Danıştay, iki kişi arasında, birinin ötekinin görevini devralması anlamında halef-selef ilişkisi kurulamayacağını, kararın idareye tebliğ edildiği tarihte boş bir daire başkanlığı kadrosu bulunduğunu ve idarenin önce bu kadroyu doldurduğunu saptamıştır. Davacının görevini yürütemediğine dair bilgi ve belge de sunulmadığından işlem maksat yönünden hukuka aykırı bulunmuş, ret kararı bozulmuştur (Danıştay 2. Daire, E. 2004/912, K. 2005/951, 14.03.2005).

İdare sizi bir yargı kararını uygulamak gerekçesiyle atadıysa iki soruyu sorun: Karar o tarihte boş bir kadroyla uygulanabilir miydi ve sizinle lehine karar verilen kişi arasında gerçekten halef-selef ilişkisi var mı?

5. Hizmet Gereği Atamanın Gerekçesi Nasıl İspat Edilir, İspat Yükü Kimdedir?

Danıştay'a göre iptal için kamu yararının gözardı edildiğinin kanıtlanması ya da mahkemece saptanması gerekir; idare ise işlemin haklı nedenlerini ortaya koymak zorundadır.

5.1. Soyut "Hizmet Gereği" İfadesi Atamaya Yeter mi?

Soyut ifade yetmez: işlemde yalnız "hizmet gereği", "ihtiyaç durumu" ya da "idari zaruret" yazması yetmez; hangi hizmetin bu atamayı neden gerektirdiği, gidilen yerde o kadroya ihtiyaç bulunup bulunmadığı ve ayrılan yerde kadronun boş kalıp kalmadığı gösterilmelidir.

"Görülen lüzum üzerine" kalıbı da tek başına gerekçe sayılmaz. İhtiyaç iddia ediliyorsa kurumun kadro cetvelleri ve personel dağılım tabloları istenmeli, idari zaruret ileri sürülüyorsa zaruretin ne olduğu açıklanmalıdır. Açıklanmayan gerekçe, işlemin gerekçe yönünden sakat olduğunu ileri sürmenize dayanak olur.

Salt "hizmet gereği" veya "hizmetin daha verimli yürütülmesi" gibi soyut ifadeler, gerçek bir hizmet ihtiyacı belge ve olaylarla gösterilemiyorsa iptal sebebi olur; böyle bir gösterim varsa atama hizmet gereğine uygun sayılabilir (aşağıda İdare Hizmet Gereği Atamayı Hangi Belgelerle Kanıtlar? başlığına bakın). Üst görevden alt göreve atamada somut neden aranması da bu ilkenin uygulamasıdır.

5.2. İdare Hizmet Gereği Atamayı Hangi Belgelerle Kanıtlar?

İdare naklin gerekçesini kadro cetveli, hizmet ihtiyacını gösteren yazı ya da müfettiş raporu gibi somut belgelerle kanıtlamalıdır; bu belgeler yoksa işlem sebep unsuru yönünden sakat kabul edilebilir.

Danıştay, inceleme raporu ve Sayıştay ilamı gibi belgelere dayanan bir atamayı hizmet gereğine uygun bulmuştur (Danıştay 2. Daire, E. 2004/1228, K. 2005/2822).

Dava dosyasında atamanın dayandığı somut hizmet ihtiyacının, eski ve yeni görev yerindeki kadro ve personel durumunun, benzer durumdaki personele uygulanan ölçütün, kurumun puan, sıra ve mazeret hükümlerine uyulup uyulmadığının ve açıklanan neden ile belgelerin tutarlılığının belgelerle yanıtlanması önemlidir.

Atama bir soruşturmaya dayanıyorsa soruşturma dosyasının getirtilmesini isteyin; işlemin gerçekte bir disiplin yaptırımına dönüşüp dönüşmediği bu dosya üzerinden tartışılır.

5.3. İstihbari Bilgi ve Duyumun Hizmet Gereği Atamaya Dayanak Olması

İstihbari bilgi ve duyum naklen atamaya dayanak olamaz: doğruluğu kanıtlanmamış bilgi ve duyum hukuki delil sayılmaz; yalnız bunlara dayanarak yapılan naklen atama hukuka aykırıdır ve iptal edilir.

Bir ilköğretim öğretmeni, il Jandarma Komutanlığının aralarında kendisinin de bulunduğu 8 öğretmenin bir araya geldiğini bildiren yazısı ve Valilik teklifi üzerine Milli Eğitim Bakanlığınca il dışına atanmıştır. İdare mahkemesi işlemi eş durumu gerekçesiyle iptal etmiştir. Danıştay 2. Daire bu gerekçeyi benimsememiş; davacının köyün ve ilçenin huzuru için ne gibi sakıncalar yaratacağının somut olarak ortaya konulamadığını, duyumların hukuki değeri bulunmadığını saptamıştır. İptal kararı gerekçesi değiştirilerek sonucu itibarıyla oybirliğiyle onanmıştır.

“doğruluğu kanıtlanmamış istihbari bilgilere dayanılarak tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

Danıştay 2. Daire, E. 2004/1822, K. 2005/1657

Atamanız bir kolluk yazısına ya da valilik teklifine dayanıyorsa, yazının somut bir olay içerip içermediğini ve iddiaların doğrulanıp doğrulanmadığını sorgulayın. Somut olaya dayanmayan bir yazı, kurumdan gelmiş olsa da hizmet gereğini kanıtlamaz.

5.4. Nakil İşlemine Karşı Davada Deliller ve Duruşma Talebi

Siz sicil ve disiplin kayıtlarınızı, soruşturma ve atama tarihlerini, benzer durumdaki personelin durumunu gösteren bilgileri sunmalı ve idareden işlem dosyasının getirtilmesini istemelisiniz.

Gerekçe size hiç bildirilmediyse ya da soyut kaldıysa, dava dilekçesinde idareden kadro durumunu ve hizmet gereği belgelerini içeren işlem dosyasının getirtilmesini talep edin. Delillerinizi eşitlik iddiası için aynı birimde yerinde bırakılan personelle, maksat iddiası için soruşturma ve şikâyet tarihleriyle ilişkilendirin.

“Duruşma talebi, dava dilekçesi ile cevap ve savunmalarda yapılabilir.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 17, fıkra 3

İptal davasında duruşma, taraflardan birinin isteği üzerine yapılır; talebi dava dilekçenizde açıkça yazın. Mahkeme, taraflardan biri istemese de kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.

6. Naklen Atama Davası Hangi Davalardan Farklıdır?

Naklen atama, geçici görevlendirmeden ve ikinci görevden ayrılır; bir disiplin cezası da değildir. Geçici görevlendirme sınırlı süreli olup naklen atamanın alternatifi olarak süresiz kullanılamaz, ikinci görev memurun kadrosunda değişiklik meydana getirmez; kurumlar arası nakilde ayrılınan ve geçilmek istenen idarenin muvafakati şarttır. Naklen atama memurun kadrosunu kalıcı olarak değiştirir.

6.1. Naklen Atamanın Geçici Görevlendirme ve Kurumlar Arası Nakilden Farkı

Naklen atamada memurun mevcut kadrosuyla ilişiği kesilir ve memur devamlı olarak başka bir kadroya geçer. Vekâleten atamada ise kadro değişmez, yalnız memurun görevi değişir; vekâlet sınırlı süreyle verilir ve daimi vekâlet söz konusu değildir.

Geçici görevlendirme kurum içi ya da kurumlar arası olabilir, süreli olarak yapılır ve memurun kadrosunu değiştirmez. İdare, naklen atamanın yerine geçecek biçimde süresiz geçici görevlendirme yapamaz; bu yetki de kamu hizmetinin iyi işlemesi ve kamu yararıyla sınırlıdır. Bu işleme karşı açılacak dava için geçici görevlendirmenin iptali davası rehberine bakın.

Kurumlar arası nakil, 657 sayılı Kanun'un 74. maddesine göre kurumların muvafakatine bağlıdır; memur kazanılmış hak derecesi üzerinden ya da 68. maddedeki esaslar çerçevesinde derece yükselmesiyle başka kurumdaki bir kadroya geçer. Muvafakat verilmemesine karşı dava memur naklinde muvafakat verilmemesi iptali davası rehberinin konusudur.

6.2. Disiplin Soruşturması Sonrası Nakil: Disiplin Cezası Yerine Kullanılamaz

Naklen atama bir disiplin cezası değildir: 657 sayılı Kanun'un 125. maddesi disiplin cezalarını uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma olarak sayar ve yer değiştirme bunlar arasında yer almaz. Naklen atama ceza yerine kullanılamaz; soruşturma sonrasında memurun yeri ancak bulunduğu yerde görev yapma niteliğini yitirdiği değerlendirilirse hizmet gereği olarak değiştirilebilir.

Danıştay 2. Daire, E. 2009/3951, K. 2012/6310, 18.10.2012 tarihli kararında soruşturma konusu fiillerin yalnız disiplin cezası gerektirdiği ve memurun sicilinin olumlu olduğu bir olayda, okul müdürünün şehir merkezine uzak bir okula naklen atanmasını kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka aykırı bulmuştur.

Danıştay 5. Daire ise soruşturma raporuna dayanan naklen atamayı 657 sayılı Kanun'un 76. maddesinin birinci fıkrası yönünden hukuka uygun bulmuş, ancak İdare Mahkemesinin kararını başka bir yönden bozmuştur; bozma gerekçesi aşağıdaki emsal kararlar tablosundadır (Danıştay 5. Daire, E. 2006/6424, K. 2007/592).

6.3. Aile Birliği, Sağlık ve Can Güvenliği Mazeretlerinin Nakil İşlemine Etkisi

Sağlık, aile birliği ve can güvenliği mazeretlerinin belgelendirilmesi hâlinde zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle ataması yapılabilir; hakkında yapılan soruşturma sonucuna göre naklen atanmasının zorunlu olduğu durumlarda ise Danıştay 2. Daire, aile birliğinin korunması ilkesi ile kamu hizmetinin düzenli yürütülmesi arasında denge kurulmasını ve yalnız eş durumunun değil kamu yararı ve hizmet gereklerinin de gözetilmesini aramıştır (E. 2011/1065, K. 2014/5119).

Mazerete dayalı tayin taleplerinin reddine karşı dava ayrı rehberlerde anlatılır: eş durumu, sağlık mazereti, can güvenliği mazereti ve engellilik.

7. Atama Dönemine ve Yer Değiştirme Planına Aykırı Nakil İşlemi

Yer değiştirme suretiyle atamalar Yönetmelik'te gösterilen dönemde ve kurumun hazırladığı plan dahilinde yapılır; soruşturma sonrası hizmet gereği atamada ise atama dönemi beklenmez.

Bu kuralların dayanağı 657 sayılı Kanun'un 72. maddesidir: yer değiştirmeyle ilgili atama esasları Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanan bir yönetmelikle belirlenir. Bu düzenleme, aynı kurum içinde yer değiştirme suretiyle atanmayı düzenleyen Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'tir.

7.1. Yer Değiştirme Suretiyle Atama Dönemi Ne Zamandır?

Yer değiştirme suretiyle atamalar her yılın Haziran–Eylül döneminde yapılır (Yönetmelik madde 8). İş mevsimi, yani hizmetin yürütüldüğü mevsim, bu dönemi kapsayan hizmetlerde Mart ve Ekim ayları esas alınır. Sağlık Bakanlığı kadrolarındaki sağlık hizmetleri ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfı personelinin atamaları ise her yılın Ocak ayı ile Haziran–Eylül döneminde yapılır.

Dönem kuralının iki istisnası vardır. Birincisi, soruşturma sonucunda o yerde kalması sakıncalı görülen memurun hizmet gereği atanmasıdır (Yönetmelik madde 11). İkincisi, sağlık ve can güvenliği gerekçesiyle yapılan atamalardır; bunlar atanma dönemine tabi değildir (Yönetmelik madde 12, fıkra 3). Fıkra yalnız bu iki gerekçeyi sayar; aile birliği gerekçesine dayalı atamalar için böyle bir istisna öngörülmemiştir.

Örneğin, iş mevsimi Haziran–Eylül dönemini kapsayan bir hizmette çalışan memurun yer değiştirme suretiyle ataması Mart veya Ekim ayında yapılır; aynı memur hakkındaki soruşturma sonucunda o yerde kalması sakıncalı görülmüşse idare bu ayları beklemek zorunda değildir.

7.2. Yer Değiştirme Planı Olmadan Yapılan Nakil

Plan olmadan naklen atama yapılması Yönetmelik madde 9'a uymaz: yer değiştirme suretiyle atamalar, memurların dengeli dağılımını sağlamak için kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır. Planda memurun öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi ve mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu gözetilir.

657 sayılı Kanun'un 72. maddesi de kurumlara, Yönetmelik esaslarına göre ve Devlet Personel Başkanlığının görüşünü alarak bir personel ve atama planı hazırlama görevi verir.

7.3. Hizmetin Gereği Olarak Atama Dönemi Beklenmeden Yapılan Atama

Hakkında adli veya idari soruşturma yapılan ve soruşturma sonucunda o yerde kalmasında sakınca görülen memur, zorunlu çalışma sürelerini tamamlamadan ve atama dönemi beklenmeksizin hizmetin gereği olarak yer değiştirme suretiyle atanabilir (Yönetmelik madde 11).

Bu durumda memurun ayrıldığı yerde tamamlayamadığı süre, aynı bölgedeki başka bir alanda tamamlattırılır. Orada ihtiyaç yoksa memur başka bölgelere de atanabilir; tamamlanmamış süre daha sonra tamamlattırılır.

Maddenin üçüncü fıkrası, hizmet gereği başka bir hizmet alanına atanan memurların, kurumların özel yönetmeliklerinde belirlenecek istisnalar dışında ayrıldığı hizmet alanına yeniden atanamayacağını öngörüyordu. Bu fıkranın yürürlüğü Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 2015 yılında verdiği kararlarla durdurulmuş, fıkra Danıştay 2. Daire'nin 28.03.2018 tarihli, E. 2016/10054, K. 2018/2062 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Eski görev yerine dönüş yasağı bu nedenle geçerli bir kural olarak uygulanamaz.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 09.11.2015 tarihli yürütmenin durdurulması itiraz kararında (İtiraz No: 2015/1153) bu fıkra yönünden, memurun belirli ve makul bir süre eski görev yerine atanmamasının hizmetin gereği sayılabileceğini, memuriyet yaşantısı boyunca o hizmet alanına bir daha atanamamasının ise ölçülülük ilkesine aykırı olup hizmet gereğini aştığını belirtmiştir.

8. Mazeretsiz Tayin Talebi Reddedilirse Dava Açılabilir mi?

Evet; mazeretsiz tayin talebiniz açıkça reddedilir ya da cevapsız bırakılırsa bu ret işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz.

Dava süresi 60 gündür ve ret işleminin yazılı bildirim tarihini izleyen günden işler; süre için bu yazıda yukarıda yer alan dava açma süresi bölümüne, mahkeme için idare mahkemesi bölümüne bakın. Öğretmenlerin il dışı isteğe bağlı yer değiştirme başvurusunun değerlendirmeye alınmayarak reddi de iptal davasına konu edilir ve dilekçede yürütmenin durdurulması istenebilir.

8.1. Reddedilen Tayin Talebinde Dava Konusu: Açık ve Zımni Ret

Naklen atanma talebinin reddi memur açısından bir idari işlemdir ve buna karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır. Talebin eş durumu, sağlık veya eğitim gibi bir özre, görev süresinin dolmasına ya da hiçbir özre dayanmaması bu sonucu değiştirmez.

Açık ret, idarenin talebinizi yazılı olarak reddetmesidir; dava süresi bu yazının size bildirilmesiyle işlemeye başlar. Zımni ret ise idarenin talebinize cevap vermemesidir; bu sessizlik de açık ret gibi dava konusu edilebilir.

Ret işlemine karşı dava açmadan önce idareye başvurmanız zorunlu değildir; ayrıntı bu yazıda yukarıda yer alan İYUK madde 11 ön başvuru bölümündedir.

Talebinizi ve ret yazısını tarihli biçimde saklayın: hangi işlemin dava edileceği ve sürenin ne zaman başladığı bu belgelerle belirlenir.

8.2. Mazeretsiz Tayin Talebinin Reddi Hangi Hâllerde Hukuka Aykırı Bulunur?

Danıştay'ın ölçütü eş durumu özrüne dayalı bir naklen atanma başvurusunda ortaya konmuştur: başvuru, memurun ve eşinin kadro durumları ile naklen atanma imkânları ve idarenin hizmet ihtiyaçları gözetilerek değerlendirilmelidir.

Danıştay 2. Daire, bir şube müdürünün Bakanlık merkez birimlerine ya da başka bir ildeki müdürlüğe naklen atanma veya geçici görevlendirilme başvurusunun reddini, bu değerlendirme yapılmadan tesis edildiği için hukuka aykırı bulmuş; idarenin temyiz istemini reddederek iptal kararını gerekçesini değiştirerek onamıştır (Danıştay 2. Daire, E. 2021/14360, K. 2021/4301).

Karar eş durumu özrüne dayalı bir başvuruya ilişkindir; eş durumuna dayanan talebin reddi ve dilekçe ayrıntıları eş durumu tayinine karşı dava rehberinde anlatılır.

9. Naklen Atama İptali Davası Kazanılırsa Ne Olur? İdarenin Yeni Atama İşlemi

İptal kararı idareyi bağlar: idare kararın gereğine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. İptal edilen atama hukuken hiç yapılmamış sayılır; idarenin bundan sonra kuracağı yeni işlem de geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır ve ayrıca yargı denetimine tabidir.

Kazandığınız davanın sonucunu korumak için şu adımları izleyin:

• Kararın idareye tebliğ edildiği tarihi öğrenin; idarenin otuz günlük süresi bu tarihten işler.
• İdarenin kurduğu yeni işlemi (eski görevinize iade ya da başka bir atama) dikkatle inceleyin; geçerli bir sebep gösterilmeden kurulan ikinci işlem de dava konusu yapılabilir.
• Karar uygulanmazsa idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabileceğini bilin.
• Emekliliği düşünüyorsanız, iade işlemi kurulmadan emeklilik dilekçesi vermeyin; bu sıra, iade hakkınızın akıbetini belirler.

9.1. Nakil İşleminin İptalinden Sonra İdarenin Yükümlülüğü ve 30 Günlük Süre

İdare, iptal kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır ve bunun için kararın idareye tebliğinden itibaren en çok otuz günü vardır. Kural, esasa ilişkin kararlar kadar yürütmenin durdurulması kararları için de geçerlidir; idare kararı bekletemez, uygulamayı süre bitimine bırakarak geciktiremez.

“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 28, fıkra 1

İptal kararı geriye dönük sonuç doğurur. Atama işlemi ve onun üzerine kurulan hukuki durum ortadan kalkar; iptal edilen atama, nakil ya da görevden alma işlemi hukuken hiç tesis edilmemiş gibi sayılır. İptal kararı bu yönüyle sizi atamadan önceki hukuki konumunuza geri götürür; idarenin kuracağı uygulama işlemi de bu konuma göre değerlendirilir.

9.2. Nakil İşlemi İptal Edilen Memur Yeniden Aynı Yere Atanabilir mi?

İdare, iptal kararından sonra yeni bir naklen atama işlemi kurabilir; ancak Anayasa'nın 138. maddesi idarenin mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceğini ve yerine getirilmesini geciktiremeyeceğini öngörür. Geçerli bir sebep göstermeksizin tesis edilen ikinci işlem de yargı denetimine tabidir ve kamu yararı ile hizmet gerekleri bakımından geçerli bir nedene dayanmıyorsa iptal edilebilir.

İdarenin başka bir memur lehine verilmiş yargı kararını uyguladığını ileri sürmesi de bu denetimden kaçmaz; Danıştay 2. Daire, E. 2004/912, K. 2005/951, 14.03.2005 tarihli kararının ayrıntısı, hukuka aykırılık hâllerini anlatan bölümde yargı kararını uygulama gerekçesiyle başkasının atanmasını konu alan başlıkta yer alır.

İkinci işleme karşı dava süresi, o işlemin size yazılı bildirimini izleyen günden itibaren işler; İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 7. maddesindeki altmış günlük süre bu işlem için ayrıca hesaplanır.

9.3. Nakil İşlemi İptal Edilen Memur Emekli Olursa Eski Göreve İade Mümkün mü?

Kendi isteğiyle emekliye ayrılan memurun iptal kararına dayanan eski göreve iade istemi, kamu görevine açıktan atanma istemi olarak değerlendirilir ve idarenin takdir yetkisindedir; Danıştay emeklilik işlemini, artık yerine getirilmesi gereken bir yargı kararından söz edilmesini engelleyen yeni bir işlem sayar.

Danıştay 5. Daire'nin E. 1998/2407, K. 1999/222 sayılı kararına konu olayda il müdürü olarak çalışan memur uzman kadrosuna naklen atanmış, atama idare mahkemesince iptal edilmiş ve bu karar Danıştay'ca onanmıştı. İdare, kararı uyguladığını belirterek memuru eski görevine değil başka bir ilin müdürlüğüne atadı; memur, bu işlem kendisine tebliğ edilmeden emekliye ayrılmak için başvurdu. Emekli olduktan sonra eski görevine iadesini istedi, istemi reddedildi.

Danıştay, ortada birbirinden bağımsız iki işlem bulunduğunu kabul etti: iptal edilen naklen atama ve memurun kendi iradesiyle tesis ettirdiği emeklilik işlemi. İptal kararının uygulanması gerekse de emeklilikle birlikte kararın uygulanabilirlik niteliğini yitirdiğini, iade isteminin kamu görevine açıktan atanma istemi olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve bu konuda idarenin takdir yetkisi bulunduğunu belirterek idare mahkemesinin iptal hükmünü bozdu.

Emekliliği düşünüyorsanız sıralama belirleyicidir: iade işlemi kurulmadan verilen emeklilik dilekçesi, iptal kararının size sağladığı dönüş imkânını fiilen sona erdirebilir.

9.4. Naklen Atama İptalinden Sonra Eski Göreve Dönüş ve Tazminat Talebi

Eski göreve dönüş, iptal kararının uygulanmasıyla sağlanır; idare kararın gereğine göre işlem tesis etmezse idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. Mahkeme kararı süresi içinde yerine getirilmezse tazminat davası, kararı uygulamayan kamu görevlisine değil, yalnız ilgili idare aleyhine açılır.

Tazminat iptal kararının sonucu olarak kendiliğinden doğmaz: Danıştay 5. Daire, emeklilik sonrası iade uyuşmazlığında (E. 1998/2407, K. 1999/222, 02.02.1999) idare mahkemesinin hükmettiği manevi tazminatı da bozmuştur.

9.5. Nakil İşlemi Davasında İstinaf Yolu

İYUK madde 45/1 uyarınca idare mahkemelerinin kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir; ancak İYUK madde 45/1'de belirtilen parasal sınırı geçmeyen konularda açılan iptal davalarında verilen kararlar kesindir ve istinaf yoluna başvurulamaz. Dilekçedeki hitap ve istek hatalı olsa bile dosya bölge idare mahkemesine gönderilir.

10. Naklen Atama İptali Davasında Danıştay Emsal Kararları

Danıştay, naklen atamada idarenin somut bir neden ortaya koyup koymadığını denetler; aşağıdaki on bir karar bu denetimin yanında yetki ve yargı kararının uygulanması gibi yönlerin de sonucunu gösterir.

11. Naklen Atama İptali Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Dilekçe; dava konusu işlemin tarih ve sayısını, tebliğ tarihini, iptal sebeplerini ve varsa yürütmenin durdurulması istemini açıkça göstermelidir. Temel bölümler şunlardır:

• Mahkeme: yeni veya eski görev yerinizdeki idare mahkemesi; hangisinde dava açacağınızı siz seçersiniz.
• Başlık notu: yürütmenin durdurulması istemi ve duruşma isteniyorsa bu istem; duruşma talebi dava dilekçesinde bildirilir.
• Taraflar: davacı, varsa vekil ve davalı idare, adresleriyle.
• Tebliğ tarihi: dava süresinin başlangıcını gösterir.
• Konu: hangi görevden hangi göreve atandığınız, işlemi yapan makam, işlemin tarih ve sayısı, iptal ve yürütmenin durdurulması istemi.
• Açıklamalar: olaylar ve iptal sebepleri, numaralı maddelerle.
• Hukuki sebepler, hukuki deliller, sonuç ve istem.

Yürütmenin durdurulmasını istiyorsanız iki şart birlikte aranır: işlem açıkça hukuka aykırı görünmeli ve uygulanırsa giderilmesi güç ya da imkânsız bir zarar doğurmalı. Kanun, naklen atamaya ilişkin işlemleri uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden saymaz.

11.1. Nakil İşlemi Dilekçesinde Konu, Açıklamalar ve Sonuç İstem Bölümleri

Konu bölümü hangi işlemin iptalini istediğinizi tek cümlede söyler: önceki göreviniz, atandığınız görev, işlemi yapan makam, işlemin tarihi ve sayısı, iptal ve öncelikle yürütmenin durdurulması istemi.

Açıklamalar bölümünde önce görevinizi ve hizmet geçmişinizi, sonra atamanın hangi gerekçeye dayandırıldığını numaralı maddelerle anlatın. İşlem bir soruşturma ya da müfettiş raporuna dayanıyorsa raporun neden dayanaktan yoksun olduğunu somut olarak gösterin; işlemin aile ve sağlık durumunuz üzerindeki sonuçlarını da belgeleriyle belirtin.

Gerekçe soyutsa, örneğin işlemde yalnız "hizmet gereği" yazıyorsa, hangi hizmetin bu atamayı neden gerektirdiğinin gösterilmediğini ileri sürün ve kadro cetvelleri ile varsa soruşturma dosyasının getirtilmesini mahkemeden isteyin.

Hukuki sebepler bölümünde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 76. maddesini ve İYUK'un 2. maddesinde sayılan iptal sebeplerini (yetki, şekil, sebep, konu, maksat) anın. Sonuç ve istem bölümünde işlemin iptaline, öncelikle yürütmesinin durdurulmasına, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini isteyin. Özlük haklarındaki kaybın ödenmesini de istiyorsanız bunu ayrı bir istem olarak yazın.

11.2. Naklen Atama İptali İçin Örnek Dilekçe İskeleti

Dilekçenin asgari iskeleti şöyledir; olayınıza göre doldurup somutlaştırmanız gerekir.