Görevde Yükselme Sınavı İptal Davası: Sebepler, Süre ve Dilekçe

Görevde yükselme, yani 657 sayılı Kanuna tabi görevlerden ortak yönetmelikte sayılan ve kurumların özel yönetmeliklerinde belirlenen görevlere aynı veya başka hizmet sınıflarından yapılan atama, sınavda başarıya bağlıdır; bu sınava görevde yükselme sınavı denir. Görevde yükselme sınavı iptal davası (GYS iptal davası), 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi bir memurun yükselme sınavına alınmamasına, sınav sonucuna ya da sınavı kazanmasına rağmen atanmamasına karşı idare mahkemesinde açtığı davadır; halk dilinde bu uyuşmazlığa "terfi sınavına itiraz" denir.

Konunun dayanağı iki katmanlıdır. Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (Genel Yönetmelik; Bakanlar Kurulu Kararı, 15.03.1999, 99/12647), 657 sayılı Kanun ile 217 sayılı Devlet Personel Başkanlığı Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye dayanır; dava usulü 2577 sayılı İYUK'tadır. Her kurum kendi görevde yükselme yönetmeliğini de çıkarır (madde 15). Sınava hazırlık için konu listesi ya da soru bankası arıyorsanız bu içerik hazırlık değil, sınavdan doğan hukuki uyuşmazlıkların dava rehberidir.

1. Görevde Yükselme Sınavı Nedir? Yönetmelikler ve Sınavın Aşamaları

Görevde yükselme sınavının çerçevesini Genel Yönetmelik, ayrıntısını her kurumun kendi yönetmeliği belirler. Kurumlar, atanacaklarda aranacak şartları ve sınav usul ve esaslarını Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere yönetmelikle düzenler.

1.1. Görevde Yükselme Nedir, Genel Yönetmelik Kimleri Kapsar?

Genel Yönetmelik, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname eki (I) ve (III) sayılı cetvellerdeki kadrolarda, il özel idareleri ve belediyelerin memur kadrolarında, düzenleyici ve denetleyici kurumların memur kadrolarında ve kamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıklarının memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanların "müdür ve daha alt görevlere yapılacak görevde yükselme mahiyetindeki asaleten atamaları" hakkında uygulanır. Alt görev, yani 3046 sayılı Kanunda belirtilen hiyerarşik kademeler çerçevesinde daha alt hiyerarşi içindeki görev, madde 4/d'de tanımlıdır.

Mülki idare amirliği, emniyet, jandarma ve sahil güvenlik hizmetleri sınıflarındaki kadrolar ile yardımcılık ya da stajyerlik dönemi sonunda öngörülen yeterlilik sınavı veya tez aşamalarında başarılı olduktan sonra atanabilecek görevler kapsam dışındadır. Yeterlik sınavı bu nedenle görevde yükselme sınavı değildir; ona ilişkin davalar burada ele alınmaz.

Unvan değişikliği sınavı, yani en az ortaöğretim düzeyinde mesleki veya teknik eğitim sonucu ihraz edilen unvanlara ilişkin görevlere atanabilmek için yapılan sınav, ayrı bir sınavdır. Bu sınavın davaları da ayrı bir uyuşmazlık türüdür.

1.2. Yükselme Sınavında Genel Yönetmelik mi, Kurum Yönetmeliği mi Uygulanır?

Sınavda Genel Yönetmelik ortak çerçeveyi, ilgili kurumun yönetmeliği ayrıntıyı belirler; kurum yönetmeliği, yani kurumun görevde yükselme ve unvan değişikliği yönetmeliği, Genel Yönetmeliğe aykırı olamaz. Madde 15'e göre kurumlar, atanacaklarda aranacak şartları ve sınav usul ve esaslarını Devlet Personel Başkanlığının (DPB) uygun görüşünü alarak Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere yönetmelikle düzenler. Geçici madde 12, kurumlara yönetmeliklerini Genel Yönetmeliğe uygun hâle getirme görevi verir; yeni yönetmelik çıkana kadar mevcut yönetmeliklerin Genel Yönetmeliğe aykırı olmayan hükümleri uygulanmaya devam eder.

Danıştay 12. Daire, Adalet Bakanlığı personelinin görevde yükselme yönetmeliğine ilişkin E. 2021/26, K. 2021/5860 sayılı 17.11.2021 tarihli kararında, alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst normlardan aldığını, bir normun dayanağını oluşturan üst norma aykırı ya da onu değiştirici hüküm getiremeyeceğini belirtti.

Danıştay 2. Daire, E. 2020/2396, K. 2024/3641, 12.06.2024 tarihli kararında, Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) yönetmeliğindeki unvana göre başvuru kısıtını Genel Yönetmelik madde 15 gereği idarenin takdirinde sayarak davayı reddetti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), E. 2023/3034, K. 2025/924, 28.04.2025 tarihli kararında, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları yönetmeliğinde sınav kurulu (atamaya yetkili amirin veya görevlendireceği kişinin başkanlığında beş kişiden oluşan kurul) üyelerinin öğrenim düzeyine ilişkin düzenlemeyi makul bularak Daire'nin iptal kısmını bozdu.

1.3. Yükselme Sınavının Aşamaları: Duyuru, Yazılı Sınav, Başarı Sıralaması, Atama

Sınav, kadro duyurusu ve başvuruyla başlar. Atama yapılacak kadrolar yazılı sınavdan önce duyurulur; başvuru tarihinin son günü itibarıyla aranan nitelikleri taşıyan personel, farklı unvanlı kadrolardan yalnız biri için başvurabilir. Aylıksız izinde bulunanlar dahil izin kullananlar da sınava katılabilir; şartları taşıyanlar kurumun resmi internet sitesinde ilan edilir.

Başvuru şartlarının bir kısmı hizmet süresidir, yani kurumların görevin niteliğine göre alt görevlerde çalışmış olma şartı ve süresidir. Bu sürelerin en az altı ayının atamanın yapılacağı kurumda geçmiş olması esastır; ilan edilen kadro için şartı sağlayan personel yoksa bu kural uygulanmaz. Süre rakamlarını kurum belirler.

Yazılı sınav yüz tam puan üzerinden değerlendirilir; en az altmış puan alanlar başarılı sayılır. Sınavı kurum yapabilir ya da Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına, Millî Eğitim Bakanlığına, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü Genel Müdürlüğüne veya yükseköğretim kurumlarından birine yaptırabilir.

Genel Yönetmelik madde 8 yazılı ve sözlü sınavda başarıyı şart koşar; yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlayarak ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü aşamaya alınır, son adayla aynı puanı alanların tamamı dahildir.

Başarı puanı, yazılı ve sözlü aşama puanlarının aritmetik ortalamasıdır ve kurumun resmi internet sitesinde ilan edilir; puanlara göre oluşan bu sıraya başarı sıralaması denir. Puanlar eşitse sırasıyla hizmet süresi fazla olana, daha üst öğrenimi bitirmiş olana, üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik verilir. Yedek aday, yani sınavda başarılı olduğu hâlde ilan edilen kadro sayısı nedeniyle atanamayanlardan kurumca ihtiyaç duyulursa başarı sıralaması listesinde belirlenen kişi, en fazla asıl aday sayısı kadar olabilir.

Atanmaya hak kazananlar başarı sıralamasındaki puanlara göre atanır; kurum tercih alırsa atama tercihlere göre yapılır. Kadro, madde 12/C'de yalnızca sayılan sebeplerden biriyle boş kalır veya boşalırsa ve kurumlar 12/B maddesine göre yedek belirlemişse, yedekler başarı sırasına göre atanabilir; bu atama sıralamanın kesinleştiği tarihten itibaren en çok altı ay boyunca ve aynı unvanlı kadro için yapılacak yeni sınav duyurusuna kadar yapılır.

Sınav kurulu, atamaya yetkili amirin veya görevlendireceği kişinin başkanlığında beş kişiden oluşur; sınavların yapılması, sonuçların ilanı ve itirazların sonuçlandırılması işlerini yürütür.

1.4. Yükselme Sınavında Eski Anlatımlara Dikkat: İtiraz Maddesi Mülga, Eğitim Kaldırıldı

Genel Yönetmelik madde 14 (sınav sonuçlarının açıklanması ve itiraz), 06.05.2013 tarihli ve 2013/4957 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlükten kaldırılmıştır; güncel Genel Yönetmelikte itiraz süresi yer almaz; kurumlar sınavlara ilişkin usul ve esasları kendi yönetmeliklerinde düzenler.

Kurum düzenlemeleri farklıdır. Danıştay 2. Daire'nin 20.11.2019 tarihli kararında aktarılan Adalet Bakanlığı yönetmeliğine göre sonuçların ilanından itibaren beş iş günü (ulusal bayram ile genel ve hafta sonu tatil günleri hariç diğer günler; madde 4/h) içinde sınav kuruluna itiraz edilebilir ve kurul on iş günü içinde kesin olarak karar verir. Bu süreler karar tarihindeki Adalet Bakanlığı yönetmeliğine aittir; kendi kurumunuzun yönetmeliğine bakın.

Görevde yükselme eğitimi artık sınav şartı değildir: madde 8'in başlığı "Görevde yükselme eğitimi" iken 06.05.2013 tarihli ve 2013/4957 sayılı Karar'la değiştirilmiş, bugün atanacaklar için aranan şart sınav başarısıdır. Eski karar ve anlatımlardaki eğitime alınma kuralları kaldırılmış düzenlemeye aittir.

Danıştay 2. Daire, E. 2020/1079, K. 2023/824, 01.03.2023 tarihli kararında, İDDK'nın bozma kararına uyarak, eğitimin ve Personel Değerlendirme Formu'nun kaldırılmasında kurumun takdir yetkisini, yani düzenlemeyi kamu yararı ve hizmet gerekleri doğrultusunda yapma yetkisini aşan bir hukuka aykırılık görmedi; dava reddedildi.

2. Görevde Yükselme Sınavında Hangi İşlemlere Karşı Dava Açılır?

Başvurunun reddi ve sınav duyurusu, sınav kurulu kararı ve sınav sonucu, atama ya da atanmama ile düzenleyici işlem olan yönetmelik dava konusu edilebilir; ölçüt kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemdir. İdari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırılık iddiasıyla menfaati ihlal edilenler iptal davası açar.

Hazırlık işlemi nihai işlemle birlikte denetlenir. Danıştay 15. Daire, E. 2013/3390, K. 2015/1374, 11.03.2015 tarihli kararında (görevde yükselme dışında, Hasta Hakları Kurulu kararına ilişkin), ilgili idareye öneri niteliğindeki işlemi hazırlık işlemi saydı.

2.1. Yükselme Sınavına Başvurunun Reddi ve Sınav Duyurusu Dava Konusu Olur mu?

Başvurunun reddi de sınav duyurusundaki kısıtlama da iptal davasına konu olmuştur. Genel Yönetmelik madde 9 uyarınca kurum, başvuruları inceleyerek aranan şartları taşıyanları resmi internet sitesinde ilan eder; ret de duyuru ya da ilanla yapılmış olabilir, bu nedenle size hangi biçimde bildirildiğini belirleyin.

Danıştay 2. Daire, E. 2016/10302, K. 2021/2243, 22.06.2021 tarihli kararında, 6360 sayılı Kanunla Bakanlığa devredilen il özel idaresi şefinin şube müdürü sınavı başvurusunu önceki kurumdaki hizmeti saymayarak reddeden Merkez Sınav Kurulu kararını iptal etti. Danıştay 2. Daire, E. 2018/2143, K. 2022/6282, 07.12.2022 tarihli kararında ise Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu (TKİ) sınav duyurusundaki taşra personelinin genel müdürlük pozisyonlarına başvuramayacağı kuralının başmühendis bölümünü iptal etti.

Danıştay 2. Daire, E. 2018/2277, K. 2024/3688, 25.06.2024 tarihli kararında, bir kamu kurumunun şube müdürü sınavına başvurunun internet duyurusuyla reddi davasında yönetmelik istemini reddetti; sınav iptal edildiği için başvurunun reddi yönünden karar verilmesine yer olmadığına hükmetti (aynı yönde Danıştay 2. Daire, E. 2018/2278, K. 2024/3691).

2.2. Yükselme Sınavında Sınav Kurulu Kararı, Sonuç ve Başarı Sıralaması

Sınav kurulunun kararı, sınav sonucu ve ilan edilen başarı sıralaması da dava konusu olabilir. Sınav kurulu sınavların yapılması, sonuçların ilanı ve itirazların sonuçlandırılması işlerini yürütür; başarı puanları kurumun resmi internet sitesinde ilan edilir. Merkez Sınav Kurulu kararının iptal edildiği yukarıdaki E. 2016/10302 sayılı karar bu işlem türüne örnektir.

Danıştay İDDK, E. 2013/3376, K. 2015/854, 19.03.2015 tarihli kararında, Gümrük Müsteşarlığı sınavına çağrılmama işleminde, yürürlükten kalkan bir yönetmeliğin uygulandığı işlemin denetiminin engellenmediğini belirtti; karar, sonradan kaldırılan eksi puanlı değerlendirme düzenine ilişkin eski bir karardır.

2.3. Yükselme Sınavı Sonrası Atama Yapılmaması veya Başkasının Atanması

Sınavı kazanıp atanmayan aday, atanmama işlemini ya da başkasının atanmasını iptal davasına konu edebilir. Kadro, madde 12/C'de yalnızca sayılan sebeplerden biriyle boş kalır veya boşalırsa ve kurumlar yedek belirlemişse, yedekler başarı sırasına göre atanabilir; bu atama sıralamanın kesinleştiği tarihten itibaren en çok altı ay boyunca ve aynı unvanlı kadro için yapılacak yeni sınav duyurusuna kadar yapılır.

Danıştay 2. Daire, bir İçişleri Bakanlığı davasında, ikinci yedek adayın altı ay geçtikten sonra yaptığı atanma başvurusunun reddine ilişkin işlem yönünden davanın reddine hükmetmiştir.

Atanma isteminin reddine ilişkin genel kurallar için atama işleminin iptali davası rehberine bakabilirsiniz.

2.4. Yükselme Yönetmeliği İptali Davası ile Bireysel İşlem Davası Farkı

Yönetmeliğin kendisine karşı açılan dava düzenleyici işlemi, sınav sonucuna ya da atamaya karşı açılan dava bireysel işlemi hedefler; ikisi birlikte de açılabilir. İYUK madde 7/4'e göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilan tarihini izleyen günden başlar; bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer düzenleyici işlem, uygulanan işlem ya da her ikisi aleyhine birden dava açabilir. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel olmaz.

Danıştay 2. Daire, E. 2017/2404, K. 2019/6420, 20.11.2019 tarihli kararında, bir zabıt katibinin hem yönetmelik hükümlerinin hem de sınav sonucuna ilişkin bireysel işlemin iptali istemini aynı davada inceledi; yönetmeliğin bir hükmü yönünden davacının menfaati bulunmadığından ehliyet nedeniyle ret kararı verdi. Sınav duyurusu yönetmeliği daraltıyorsa duyurunun kendisi de iptal edilebilir.

3. Görevde Yükselme Sınavında Olumsuz Sonuç Çıkarsa Ne Yapmalı? Yol Haritası

Olumsuz sonuçta önce işlemin türünü ve size yazılı bildirildiği tarihi belirleyin, sonra 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açın; kurumunuzun yönetmeliğinde ayrıca bir itiraz süresi öngörülmüşse onu da kaçırmayın. Dava süresi yazılı bildirimi izleyen günden işler.

3.1. Yükselme Sınavı Davasında Adım Adım Yol Haritası

1. İşlemin türünü ve yazılı bildirim tarihini belirleyin: başvurunun reddi, sınav sonucu, atama veya atanmama, yönetmelik.
2. Kurumunuzun görevde yükselme yönetmeliğini ve sınav duyurusunu bulun; Genel Yönetmelik madde 15 uyarınca kurumlar sınav usul ve esaslarını kendi yönetmeliklerinde düzenler; güncel Genel Yönetmelikte itiraz süresi açıkça yazılı olmadığından itiraz yolu ve süresi için kurumun yönetmeliğine bakın.
3. Kurum yönetmeliğinde sınav kuruluna itiraz süresi varsa kaçırmayın.
4. İsterseniz idari dava açma süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makama başvurun: başvuru zorunlu değildir ve işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi yeniden işlemeye başlar; başvuru tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır.
5. 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açın; yetkili mahkemeyi İYUK madde 33 belirler.
6. Yürütmenin durdurulmasını isteyin; dava işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.
7. Delilleri toplayın: sınav duyurusu, başarı sıralaması, sonuç belgesi ve ret yazısı.

3.2. Yükselme Sınavı Davasının Temel Kurallar Tablosu

Dava süresi İYUK'tan; sınav eşikleri, başarı sıralaması, yedek aday ve atama kuralları Genel Yönetmelikten gelir. Kurum yönetmeliklerinde farklı oranlar bulunabilir: Danıştay 2. Daire'nin 20.11.2019 tarihli kararında aktarılan Adalet Bakanlığı yönetmeliği sözlü aşamaya kadro sayısının dört katına kadar aday alırken Genel Yönetmelik beş kat der.

4. Yükselme Sınavı Davasında Dava Süresi, Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması

Dava, yazılı bildirimi izleyen günden başlayan 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır; dava işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz, durdurma ayrıca istenir.

4.1. Yükselme Sınavı İptal Davası Kaç Gün İçinde Açılır?

Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış, yani 60 gündür ve idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Sürenin son günü tatile rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

Örneğin, sınav sonucu size 03.03.2025 tarihinde yazılı olarak bildirildiyse süre 04.03.2025 tarihinde başlar ve 02.05.2025 tarihinde sona erer.

İdari makama başvurulursa otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde istek reddedilmiş sayılır; ilgili, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir. Otuz günlük süre içinde verilen cevap kesin değilse kesin cevap beklenebilir, ancak bekleme süresi başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Bazı karar metinlerinde zımni ret süresi farklı anlatılır; güncel kural İYUK madde 10'daki otuz gündür. Üst makama başvurunun süreyi durdurması ise madde 11'e dayanır.

Danıştay İDDK, E. 2020/182, K. 2020/173, 17.12.2020 tarihli kararında, ilk başvurunun reddi üzerine süresinde dava açılmamışsa, hukuki durumda değişiklik olmaksızın aynı istemle yapılan ikinci başvurunun geçmiş dava açma süresini ihya etmeyeceğine oyçokluğuyla karar verdi; karşı oyda ikinci başvurunun da madde 10 kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtildi. Karar, yargı kararından sonra yeniden tercih isteyen adayların olayına ilişkindir ve her ikinci başvuruya genellenmez.

4.2. Yükselme Sınavı Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır?

İYUK madde 33 yetkiyi iki ayrı fıkrayla düzenler: kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda yetkili mahkeme kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir; ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal haklarla ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.

Davanız atama işlemine mi yoksa yükselme işlemine mi ilişkin sayılacağı yetkili mahkemeyi etkileyebilir; dilekçeyi sunmadan önce işlemin niteliğini ve görev yerinizi netleştirin.

4.3. Yükselme Sınavında Yürütmenin Durdurulması: Kadro Dolarsa Ne Olur?

Yürütmenin durdurulması (YD) için telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte aranır (İYUK madde 27/2; Anayasa madde 125/5).

Madde 27/2'nin ek cümlesine göre kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz. YD kararına tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir.

İYUK madde 28/1'e göre idare, mahkeme kararının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

4.4. Yükselme Sınavı Davasında İstinaf, Harç ve Yargılama Gideri

İdare mahkemesinin kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir; kanunda belirtilen tutarı geçmeyen iptal davalarında karar kesindir ve istinaf yoluna başvurulamaz. Güncel tutarı mevzuattan kontrol edin. Hükmedilen vekâlet ücreti ve yargılama giderleri, davalı idareye yazılı bildireceğiniz banka hesap numarasına yatırılır.

5. Görevde Yükselme Sınavına Başvurusu Reddedilen Memur: Şartlar ve Ret Sebepleri

Başvuru şartlarını Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak kaydıyla her kurum kendi yönetmeliğinde belirler (madde 15). Genel Yönetmelik, öğrenim düzeylerinin kurum yönetmeliklerinde unvanlar itibarıyla gösterileceğini söyler ve asgari düzeyleri kendisi belirler (madde 5), kurumların alt görevlerde çalışma şartı ve süresi arayacağını öngörür (madde 6) ve başvuranlarda aranacak disiplin şartlarını kurumların özel yönetmeliklerine bırakır (madde 7). Danıştay 2. Daire, şartın yönetmeliğe dayandığı ve görevin niteliğiyle bağdaştığı davalarda idarenin takdir yetkisini aşılmış saymamıştır; başvurunuz reddedildiyse önce reddin hangi yönetmelik hükmüne dayandığını belirlemeniz gerekir.

5.1. Yükselme Sınavında Alt Görevde Hizmet Süresi ve Kurum Değiştirenler

Alt görevde ne kadar çalışmış olmanız gerektiğini kurum yönetmeliği belirler; Genel Yönetmelik madde 6 yalnız bu sürelerin en az altı ayının atamanın yapılacağı kurumda geçmesini esas alır, ilan edilen kadro için şartı sağlayan personel bulunmayan hâl hariç. Alt görev, 3046 sayılı Kanunda belirtilen hiyerarşik kademeler çerçevesinde daha alt hiyerarşi içindeki görevdir (madde 4).

Danıştay 2. Daire, E. 2016/10303, K. 2020/3405, 17.11.2020 tarihli kararında, İçişleri Bakanlığında şef olan davacının müdür sınavına başvurusunun reddini hukuka uygun buldu: muvazzaf askerlik süresi toplam hizmet süresinde dikkate alınır, belirli kadroda çalışma şartı aranan hâllerde sayılmaz. Daire, yönetmelikteki üç yıllık alt görev şartında da kariyer ve liyakat ilkelerine aykırılık görmedi.

Hizmet süresi şartının sonucu kurum yönetmeliğinin metnine göre değişir: Yükseköğretim Kurulu Başkanlığındaki üç yıllık alt görev şartı hukuka uygun bulunmuş, kanunla kurum değiştiren şefler için hizmet süresi şartıyla yapılan ret ise iptal edilmiştir.

5.2. Yükselme Sınavı Başvurusunda Öğrenim Düzeyi, Unvan ve Kadro Şartları

Gerekli öğrenim düzeyi kurum yönetmeliğinde unvanlar itibarıyla gösterilir. Genel Yönetmelik madde 5'e göre müdür, şube müdürü, başmühendis, uzman, müdür yardımcısı ve bu düzeydeki görevler ile daha üst görevler için en az dört yıllık, programcı, şef, amir ve bu düzeydeki görevler için en az iki yıllık yüksek öğrenim, memur ve bu düzeydeki görevler için en az orta öğrenim şarttır. Kurumların kendi yönetmeliklerinde düzenlemeleri kaydıyla, sadece hizmet alanına ilişkin olarak iki yıllık yüksek öğrenim görenlerin müdür ve daha alt görevlere, orta öğrenim üzerine kurumlarınca açılan en az iki yıl süreli mesleki kursları bitirenlerin ise müdür yardımcısı ve daha alt görevlere atanabilmeleri için madde 5'te öngörülen öğrenim şartı aranmaz.

Şartları taşıdığınız farklı unvanlı kadro ya da pozisyonlardan yalnız birine başvurabilirsiniz; aylıksız izinde olanlar dahil izin kullananlar da sınava katılabilir (madde 9).

Hangi unvanın hangi kadroya başvurabileceğini de kurum yönetmeliği belirler: Danıştay 2. Daire, Devlet Hava Meydanları İşletmesi yönetmeliğinde ARFF (hava kurtarma ve yangınla mücadele) memurunun yalnız ARFF Şef pozisyonuna başvurabilmesini hukuka uygun buldu (aynı karar, 12.06.2024).

Avukat kadrosunda bulunmayan memur, avukatlık ruhsatı olsa da hukuk müşaviri kadrosuna sınavsız atanamaz: Danıştay 2. Daire, memurun hukuk müşavirliğine atanması için görevde yükselme sınavında başarının gerektiğine hükmetti (E. 2016/11254, K. 2021/429, 04.03.2021).

5.3. Yükselme Yönetmeliğinde Olmayan Şart Sınav Duyurusuyla Getirilemez

Kurum yönetmeliğinde bulunmayan ya da tanımlanmamış bir başvuru şartı, sınav duyurusuna veya duyuru ekindeki Usul ve Esaslar metnine eklenerek getirilemez; kurumlar şartları ve sınav usul ve esaslarını Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere yönetmelikle düzenler (madde 15).

MKE'de mühendis olarak çalışan davacının başmühendis kadrosu sınavına başvurusu, kurum yönetmeliğindeki «atanacağı pozisyonun görev alanında en az 3 yıl çalışmış olmak» şartı ve duyuru ekindeki Usul ve Esaslar gruplandırması esas alınarak reddedilmişti. Danıştay 2. Daire, görev alanı ifadesinin yönetmelikte tanımlanmaması nedeniyle sınavın başmühendis kadrosuna ilişkin kısmını ve Usul ve Esaslar metnini iptal etti (E. 2016/15826, K. 2020/3641, 28.12.2020).

Danıştay İDDK, temyiz istemini reddederek Daire kararının iptale ilişkin kısmını onadı; karar oyçokluğuyladır ve karşı oy Usul ve Esaslar metnini hukuka uygun bulmuştur (E. 2021/2100, K. 2021/1753, 13.10.2021).

Aynı sonuca yeterlik sınavında da varılmıştır: Danıştay İDDK, sosyal güvenlik denetmen yardımcılığı yeterlik sınavında yönetmelikte öngörülmeyen yetmiş puan şartının sınav ilanıyla getirilemeyeceğine hükmetmiştir (E. 2020/72, K. 2020/100, 06.07.2020). Yeterlik sınavı görevde yükselme sınavı sayılmaz; yardımcılık dönemi sonunda yeterlik sınavı bulunan görevler Genel Yönetmeliğin kapsamı dışındadır (madde 2).

5.4. Yükselme Sınavında Merkez–Taşra Ayrımı ve Başka Birimde Çalışanların Başvurusu

Merkez ve taşra personelinin hangi kadrolara başvurabileceği kurum yönetmeliğinin düzenlemesine bağlıdır; yönetmelikte bulunmayan bir ayrımı sınav duyurusu getiremez. Danıştay 2. Daire, TKİ duyurusundaki ayrımı yönetmelikte merkez–taşra ayrımı bulunmadığı için iptal etti (E. 2018/2143, K. 2022/6282, 07.12.2022).

Ayrım yönetmelikte yer alıyorsa sonuç değişebilir: Danıştay 2. Daire, E. 2017/737, K. 2019/5634, 30.10.2019 tarihli kararında, Adalet Bakanlığınca atanan bir işletmenin adalet komisyonunca ilan edilen yazı işleri müdürlüğü sınavına başvurusunun reddini hukuka uygun buldu; yönetmeliğe göre Bakanlıkça atananlar merkez teşkilat kadroları için, komisyon teklifiyle atananlar ise kendi komisyonlarının taşra kadroları için başvurur.

Danıştay 12. Daire, E. 2021/29, K. 2021/1722, 29.03.2021 tarihli kararında ise işlem tarihindeki mevzuat Adalet Bakanlığı merkez teşkilatı personelinin komisyonlarda ilan edilen kadrolara başvurmasını engellemediği için bu personelin sınava alınmasında hukuka aykırılık görmedi.

5.5. Disiplin Cezası Yükselme Sınavına Başvuruyu Engeller mi?

Başvuranlarda aranacak disiplin şartlarını Genel Yönetmelik değil, kurumlar özel yönetmeliklerinde belirler (madde 7); disiplin cezasının başvurunuza etkisi kurum yönetmeliğinize bağlıdır.

Kaldırılmış bir uygulamaya ilişkin örnek: Danıştay İDDK, Gümrük Müsteşarlığı yönetmeliği ekindeki Değerlendirme Formunun her uyarma ve kınama cezası için iki puan düşülmesini öngören 7/a maddesini hukuka aykırı bularak 5. Daire kararının ilgili kısımlarını bozdu (E. 2013/3376, K. 2015/854, 19.03.2015); Kurul, yargı yolunun açıldığı 25.02.2011 tarihinden itibaren bu cezaların puanlamada dikkate alınmasında hukuka aykırılık görmedi.

Genel Yönetmeliğin eki Personel Değerlendirme Formu da disiplin cezaları için eksi puan öngörüyordu; Danıştay 2. Daire, formun yürürlükten kaldırılmasını idarenin takdir yetkisi çerçevesinde kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı bulmadı (E. 2020/1079, K. 2023/824, 01.03.2023).

6. Yükselme Sınavı Yönetmeliklerinin İptali ve Danıştay Denetimi

Sendika ya da dernek, görevde yükselme yönetmeliği hükümlerinin iptalini isteyebilir; Danıştay, kurumun sınav koşullarını belirleme takdirini kariyer ve liyakat ilkeleri ile kamu yararı ve hizmet gerekleri bakımından denetler. Danıştay 2. Daire, idarenin görevde yükselmeyi belirli şartlara bağlama konusunda takdir yetkisi bulunduğunu, bu yetkinin hukukun genel ilkelerine, kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanılmasının iptal sebebi olduğunu belirtmiştir (E. 2020/2396, K. 2024/3641, 12.06.2024).

Bu davalardan ikisinde ilk kararı Danıştay 2. Daire vermiş, temyiz incelemesini Danıştay İDDK yapmıştır.

6.1. Yükselme Sınavında Sınav Kurulunun Oluşumu ve Çıkar Çatışması

Sınav kurulu, atamaya yetkili amir veya görevlendireceği kişinin başkanlığında beş kişiden oluşur; sınavların yapılması, sonuçların ilanı, itirazların sonuçlandırılması ve sınavlara ilişkin diğer işleri yürütür (Genel Yönetmelik madde 13). Üyeler, sınava alınacak personelden öğrenim ve unvan itibarıyla daha düşük seviyede olamaz; üyelerin eşleri ile ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımları sınava katılırsa ilgili üye kuruldan çıkarılır.

Danıştay İDDK, Millî Eğitim Bakanlığı yönetmeliğinde sınav kurulu üyelerinin eşleri ile ikinci dereceye kadar hısımlarının katılacağı yazılı sınavlara dahil olamayacağı kuralının bulunmamasını eksik düzenleme sayan Daire kararını oyçokluğuyla onadı (E. 2023/803, K. 2023/1961, 23.10.2023). Danıştay 2. Daire, çıkar çatışmasından kaçınma gerekçesiyle bu eksikliği iptal etmişti (E. 2018/142, K. 2022/6947, 28.12.2022). Karşı oy, yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde Genel Yönetmeliğin uygulanacağını öngören 35. maddeye dayanmıştır.

Danıştay İDDK, TCDD yönetmeliğinde sınav kurulu üyeleri için konulan «lisansüstü öğrenim hariç» ibaresini iptal eden Daire kararının bu kısmını, üyelerin öğrenim düzeyinin atanılacak göreve göre aranmasını makul bularak oyçokluğuyla bozdu (E. 2023/3034, K. 2025/924, 28.04.2025).

6.2. Yükselme Sınavında İki Aşamalı Sınav Şartı Yönetmelikte Düzenlenebilir mi?

İki aşamalı sınav şartı Genel Yönetmeliğin 8. maddesinde yazılıdır; madde metni 17.10.2016 tarihli ve 2016/9380 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla değiştirilmiştir.

Danıştay 2. Daire, Millî Eğitim Bakanlığı yönetmeliğindeki yazılı ve sözlü aşama hükümlerinin iptali istemini reddetti (E. 2018/163, K. 2022/6949, 28.12.2022); TMO yönetmeliği için karar verilmesine yer olmadığına, Genel Yönetmeliğin sözlü aşamaya ilişkin hükümleri yönünden ise davanın reddine hükmetti (E. 2017/3767, K. 2022/615, 17.02.2022).

Bu sayfada yalnız yönetmelik düzeyindeki sınav şartı ele alınır.

6.3. Yükselme Sınavında Yedek Aday ve Eşit Puan Düzenlemelerine Karşı Davalar

Yedek atama süresine karşı açılan davalarda Danıştay 2. Daire iptal istemini reddetmiştir: Daire, Genel Yönetmelik madde 12/C'deki «altı aylık süreyi aşmamak üzere» ibaresinin iptali istemini, yedek atama süresinin belirlenmesinde idarenin takdir yetkisi bulunduğu ve düzenlemenin kariyer ve liyakat ilkesine aykırı olmadığı gerekçesiyle reddetti (E. 2020/953, K. 2023/820, 01.03.2023).

Başarı puanlarının eşit olması hâlinde sıralama, sırasıyla hizmet süresi fazla olana, daha üst öğrenimi bitirene ve üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik verilerek belirlenir (madde 12/B).

Yedek aday, sınavda başarılı olmasına rağmen ilan edilen kadro veya pozisyon sayısı nedeniyle atanamayanlardan kurumca ihtiyaç duyulursa belirlenen, en fazla asıl aday sayısı kadar kişidir. Kadro, madde 12/C'de yalnızca sayılan sebeplerden biriyle boş kalır veya boşalırsa, yedekler başarı sırasına göre atanabilir; bu atama sıralamanın kesinleştiği tarihten itibaren en çok altı ay boyunca ve aynı unvanlı kadro için yapılacak yeni sınav duyurusuna kadar yapılır (madde 12/C).

Danıştay 2. Daire, 2015 sınavında yedek olarak belirlenen davacının, yedek listesinin kesinleşmesinden itibaren altı ay geçtikten sonra yaptığı atanma başvurusunun reddine ilişkin işlem yönünden davanın reddine hükmetti.

6.4. Yükselme Yönetmeliği İptalinde Dava Ehliyeti ve Konusuz Kalma

Yönetmelik hükmünün iptalini isteyen davacının, o hükümle arasında kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmalıdır (dava açma ehliyeti); bu ilişki yoksa Danıştay iptal istemini ehliyet yönünden reddeder. Danıştay 2. Daire, iptali istenen yönetmelik ibaresinin dava sürerken yeni yönetmelikle yürürlükten kalktığı bir davada, ibarenin iptali istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına oyçokluğuyla hükmetmiştir.

Danıştay 2. Daire, Adalet Bakanlığı yönetmeliğinin 9. maddesinin beşinci fıkrası bakımından zabıt katibi davacının menfaati bulunmadığına hükmetti (E. 2017/2404, K. 2019/6420, 20.11.2019); Danıştay 12. Daire de yönetmeliğin 25. maddesi yönünden zabıt katibi davacının menfaati bulunmadığını belirtti (E. 2021/26, K. 2021/5860, 17.11.2021).

Danıştay 2. Daire, İçişleri Bakanlığı yönetmeliğinin 23. maddesinin ikinci fıkrasındaki «altı aylık süreyi aşmamak» ibaresi 18.01.2020 tarihli yeni yönetmelikle yürürlükten kalktığı için iptal istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına oyçokluğuyla, davacının atanma başvurusunu reddeden işlem yönünden davanın reddine oybirliğiyle hükmetti (Danıştay 2. Daire, E. 2017/1255, K. 2022/796, 24.02.2022). Karşı oy, düzenleyici işlemin hukuka uygunluğunun denetlenmesi gerektiğini savunmuştur.

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı olaylarında idare sınavı iptal ettiği için Danıştay 2. Daire, sınavın iptali ile başvurunun reddine ilişkin işlem yönünden davanın konusuz kaldığına hükmetti (E. 2018/2277, K. 2024/3688; E. 2018/2278, K. 2024/3691; 25.06.2024).

7. Yükselme Sınavında Soru Hatası, Cevap Anahtarı ve Puan İtirazı

Güncel Genel Yönetmelikte sınav sonuçlarına itirazın süresi ve hatalı soru bulunması hâlinde değerlendirmenin nasıl yapılacağı açıkça belirtilmemiştir; sonuca itirazı düzenleyen madde 14 yürürlükten kalkmıştır. Kurumlar sınavlara ilişkin usul ve esasları kendi yönetmeliklerinde düzenler.

Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmelik (Genel Yönetmelik), kurumların atanacaklarda aranacak şartları ve sınav usul ve esaslarını Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşünü alarak, Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere yönetmelikle düzenlemesini öngörür (madde 15). Bu yönetmeliğe bu sayfada "kurum yönetmeliği" denir.

Görevde yükselme sınavında soru ya da cevap anahtarı hatasını doğrudan çözen karar sınırlıdır; bu bölüm mevzuata ve yeterlik sınavı ile sınav yönetmeliklerinin denetimine ilişkin kararlara dayanır.

7.1. Yükselme Sınavı Sonucuna İtiraz Nereye ve Hangi Sürede Yapılır?

Sınav sonuçlarının ilanı ve itirazların sonuçlandırılması sınav kurulunun görevidir; güncel Genel Yönetmelikte itiraz süresi yazılı değildir.

Sınav kurulu, atamaya yetkili amirin ya da görevlendireceği kişinin başkanlığında beş kişiden oluşur; sınavların yapılması, sonuçların ilanı, itirazların sonuçlandırılması ve sınavlara ilişkin diğer işleri yürütür. Kurul üye tamsayısıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar verir.

Genel Yönetmeliğin sonuçların açıklanması ve itirazı düzenleyen maddesi 06.05.2013 tarihli ve 2013/4957 sayılı Kararla yürürlükten kaldırılmıştır. Mülga metin, sonuçların ilanını ve bildirimden itibaren beş iş günü içerisinde itirazı öngörüyordu; bu süre güncel kural değildir.

Danıştay 2. Daire, E. 2020/953, K. 2023/820, 01.03.2023 tarihli kararında, sonuçların ilanı ve itirazların süresi gibi Genel Yönetmelikte açıkça belirtilmeyen hususların kurumların takdirine bırakıldığını belirterek maddenin kaldırılmasında hukuka aykırılık görmedi, istemi oybirliğiyle reddetti.

Güncel Genel Yönetmelikte sınav sonucuna itiraz süresi yazılı olmadığından, kurumunuzun yönetmeliğinde böyle bir süre ve başlangıç kuralı varsa ona bakın.

7.2. Yükselme Sınavında Soru ya da Cevap Anahtarı Hatalıysa Sınav İptal Edilir mi?

Hatalı soru nedeniyle sınavın otomatik iptali artık Genel Yönetmelikten gelmez; hatalı soru bulunması hâlinde değerlendirmenin nasıl yapılacağı kurumların düzenlemesine bırakılmıştır.

Mülga hükümde hatalı sorulara karşılık gelen puanlar eşit şekilde diğer sorulara dağıtılırdı; soruların yüzde beşinden fazlası hatalıysa sınav iptal edilir ve yeni sınav yapılırdı. Bu kural yürürlükten kalktığı için güncel kural olarak uygulanmaz.

Danıştay 2. Daire, E. 2020/2343, K. 2024/2797, 09.05.2024 tarihli kararında, Posta ve Telgraf Teşkilatı özel yönetmeliğinde Genel Yönetmeliğe uygun aynı içerikli düzenlemeyi hukuka aykırı bulmadı.

Soru ya da cevap anahtarının hatalı olduğunu düşünüyorsanız kurumunuzun yönetmeliğinde bir itiraz yolu varsa önce ona başvurun. Danıştay 2. Daire, bir yeterlik sınavı davasında, soruların mevzuata uygun olup olmadığı ve cevap anahtarında hata bulunup bulunmadığı gibi uzmanlık bilgisi gerektiren hususların bilirkişi incelemesi yaptırılarak çözülmesi gerektiğine hükmetmiştir.

7.3. Mahkeme Yükselme Sınavı Kâğıdını Nasıl İnceler? Bilirkişi ve Emsal Kâğıt

Danıştay 2. Daire, dört oturumdan oluşan bir yeterlik sınavında, her oturum için o oturuma katılan ve en az geçer not alarak başarılı olan en az üç kişinin emsal kâğıtlarıyla davacının kâğıdının karşılaştırılarak bilirkişi tarafından incelenmesinin sağlanması gerektiğini, emsal kâğıtlar temin edilmeden yaptırılan bilirkişi incelemesine dayanan karar hakkında isabet görülmediğini belirtmiştir.

Danıştay 2. Daire, E. 2018/3490, K. 2019/1519, 28.03.2019 tarihli kararında, davayı reddeden idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu. Karar bir vergi müfettişliği yeterlik sınavına ilişkindir; görevde yükselme sınavı değildir ve yalnızca sınav kâğıdı denetiminin ilkesi için anılır.

Daire, bilirkişi incelemesinin amacını şöyle belirledi: sınav sorularının mevzuata uygun olup olmadığı, cevap anahtarında hata bulunup bulunmadığı, verilen cevapların anahtara uygunluğu ve davacının kâğıdı ile emsal kâğıtların değerlendirilmesinde eşit davranılıp davranılmadığı uzman kişilerce tespit edilecektir.

Danıştay 2. Daire, bilirkişi raporlarına yapılan itirazların dikkatlice değerlendirilmesi ve raporlarda eksiklik ya da hata görülmesi hâlinde ek veya yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiğini belirtmiştir. Bilirkişi raporu kesin delil niteliğinde bağlayıcı değildir; bu ilke öğrenci sınavlarına ilişkin yargı içtihadından da gelir ve görevde yükselme sınavına özgü değildir.

8. Yükselme Sınavını Kazanıp Atanamayan Memur Ne Yapabilir?

Atama başarı sıralamasına göre ilan edilen kadro sayısı kadar yapılır. Sıranın dışında bırakılan başarılı aday, yedek olarak belirlenmişse, kadronun madde 12/C'de sayılan sebeplerle boş kalması veya boşalması hâlinde, sıralamanın kesinleştiği tarihten itibaren altı aylık süreyi aşmamak üzere ve aynı unvanlı kadro için yapılacak müteakip sınav duyurusuna kadar yedekler arasından başarı sıralamasına göre atanabilir.

Atanma isteminiz reddedilirse ret işlemine karşı iptal davası açabilirsiniz.

8.1. Yükselme Sınavında İlan Edilen Kadro Sayısı Kadar Atama ve Başarı Sıralaması

Görevde yükselme suretiyle ilan edilen boş kadro veya pozisyon sayısı kadar atama yapılır ve atamada başarı puanı esas alınır; başarı puanı, yazılı ve sözlü aşama puanlarının aritmetik ortalamasıdır.

Başarı puanı kurumun resmî internet sitesinde ilan edilir. Puanlar eşitse sırasıyla hizmet süresi fazla olana, daha üst öğrenimi bitirene, üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik verilir. Yazılı sınav yüz tam puan üzerinden değerlendirilir ve yazılı sınavda en az altmış puan alanlar başarılı sayılır.

Atanmaya hak kazanan personel, başarı sıralaması listesinin kesinleşmesinden sonra en yüksek puandan başlayarak başarı puanlarına göre atanır; kurum tercih alırsa atamalar tercihlere göre yapılır.

Eski düzenleme döneminde Danıştay 5. Daire, E. 2002/1895, K. 2003/1891, 06.05.2003 tarihli kararında, ilan edilen kadro dışındaki boş kadrolara atama yapılması noktasında idarenin takdir yetkisi bulunduğunu ve yargı kararıyla bu yönde zorlanamayacağını kabul etmiştir; aşağıdaki iki karar bugünkü kuralın kaynağı değildir.

8.2. Yükselme Sınavında Yedek Adaya Atama ve Altı Aylık Süre

Yedek aday, sınavda başarılı olduğu hâlde ilan edilen kadro sayısı nedeniyle atanamayanlardan, kurumca ihtiyaç duyulmuşsa en fazla asıl aday sayısı kadar belirlenen kişidir; yedeğe ancak başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren altı ayı aşmamak üzere atama yapılabilir.

Atanma şartlarını taşımadıkları için sınavların geçersiz sayılması veya bu sebeple atamaların iptal edilmesi, göreve geçerli bir mazeret olmaksızın süresinde başlanmaması, atanma hakkından vazgeçilmesi, emeklilik, ölüm, memurluktan çekilme veya çıkarılma, başka unvanlı kadro veya pozisyonlara ya da başka bir kuruma naklen atanma sebepleriyle boş kalan veya boşalanlara, başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren altı aylık süreyi aşmamak üzere müteakip sınava ilişkin duyuruya kadar, kurumlarca yedek belirlenmiş olması halinde yedekler arasından başarı sıralamasına göre atama yapılabilir.

Örneğin, başarı sıralaması 01.03.2025 tarihinde kesinleşen bir sınavda altı aylık süre en geç 01.09.2025 tarihinde dolar; bu tarihten sonra yedek adayın yaptığı atanma talebi süre yönünden reddedilebilir.

Danıştay 2. Daire, E. 2017/1255, K. 2022/796, 24.02.2022 tarihli kararında, İçişleri Bakanlığının ilçe nüfus müdürü kadrosuna ilişkin sınavında ikinci yedek kalan davacının, altı ay geçtikten sonra yaptığı atanma talebinin reddini Genel Yönetmelik madde 12/C'ye uygun buldu ve ret işlemi yönünden davayı oybirliğiyle reddetti.

Danıştay 2. Daire, E. 2018/280, K. 2023/3848, 04.07.2023 tarihli kararında, Genel Yönetmelik Ek 3. maddesi uyarınca görevde yükselmeye ilişkin kuralların unvan değişikliği yoluyla yapılan atamalarda da uygulanacağını belirterek Sosyal Güvenlik Kurumu davasını reddetti; Danıştay 2. Daire, E. 2018/163, K. 2022/6949, 28.12.2022 tarihli kararında ise yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde üst norm niteliğindeki Genel Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağını belirtti.

Yedek atama süresi eskiden iki yıldı. Danıştay 2. Daire, E. 2015/7486, K. 2016/1622, 07.04.2016 tarihli kararı bu eski süreye ilişkindir ve güncel değildir; aynı Daire 01.03.2023 tarihli kararında süreyi altı aya indiren düzenlemeyi kariyer ve liyakat ilkelerine aykırı bulmadı.

8.3. Yükselme Sınavında İptal veya Yürütmeyi Durdurma Sonrası Yeniden Tercih Hakkı

Sınavın dayanağı düzenleme yargı kararıyla durdurulur ya da iptal edilirse, dava açmamış adaylar da idareye başvurarak yeniden tercih isteyebilir; Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu (İDDK) bir olayda bu başvuruyu haklı buldu.

İDDK, 17.02.2020 tarihli aykırılığın giderilmesi kararında, Milli Eğitim Bakanlığı şube müdürlüğü sınavında yalnız sözlü aşama puanına göre yapılan atamalara dayanak yönetmelik hükümlerinin yürütmesinin durdurulmasının dava açmayan adayların hukuki durumunu da etkilediği sonucuna oyçokluğuyla vardı; bu adaylara yazılı ve sözlü puanların ortalamasıyla yeniden tercih hakkı tanınması iptal doğrultusunda karar verdi.

Aynı olay zincirinde İDDK, E. 2020/182, K. 2020/173, 17.12.2020 tarihli kararında, ilk başvurusu reddedilip süresinde dava açmayan adayın aynı istemle yaptığı ikinci başvurunun dava açma süresini yeniden işletmediğine oyçokluğuyla karar verdi.

Bu sonuç belirli bir olaya aittir. Yeni hukuki durumdan yararlanmak için idareye yazılı başvurun; ret ya da zımni ret üzerine süresinde dava açın. Yeni hukuki durumdan yararlanmak için yapılan başvurunun reddi hâlinde süresinde dava açılmamışsa, hukuki durumda herhangi bir değişiklik olmaksızın aynı istemle yapılan ikinci başvuru geçmiş olan dava açma süresini ihya etmez.

8.4. Yükselme Atamasında Başka Sınav Kurulunun Sınavı ve Kadro Yetersizliği

Danıştay İDDK, E. 2014/624, K. 2015/856 kararında, Adalet Bakanlığının görevde yükselme yönetmeliği m.22 bakımından, başka sınav kurullarınca yapılan sınav sonucuna göre atama yapılamayacağını, ancak sınavın aynı birim tarafından veya merkezi sistemle yapıldığı durumlarda ilan edilip ilk atamada doldurulamayan kadrolar için başarılı sayılıp ataması yapılamayanlardan yeniden tercih alınarak puan üstünlüğüne göre atama yapılması gerektiğini belirtmiştir.

Danıştay İDDK, E. 2014/624, K. 2015/856, 19.03.2015 tarihli kararında, Adalet Bakanlığı yönetmeliği döneminde merkezî olarak yapılan sınavda başarılı olup atanamayan davacının başka komisyondaki kadroya başvurusunun reddinde hukuka uyarlık bulmadı; karar oyçokluğuyla verildi ve eski düzenlemeye ilişkindir.

Mahalli idarelerde boş kadro bulunmuyorsa görevde yükselme niteliğindeki atamaların yapılabilmesi için sınavda başarılı olunduğuna dair belgeler kadro ihdası amacıyla kadro cetvellerine eklenir; belediyelerde bu cetveller Çevre ve Şehircilik Bakanlığına, il özel idarelerinde İçişleri Bakanlığına gönderilir (Genel Yönetmelik ek madde 2).

9. Görevde Yükselme Sınavı İptal Davası Kazanılırsa Ne Olur?

Mahkeme iptal kararı verirse idare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez (İYUK madde 28, fıkra 1).

9.1. Yükselme Sınavı İptal Kararından Sonra İdare Ne Yapmak Zorundadır?

İdare, Danıştay ve idare mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur; bu süre kararın tebliğinden itibaren otuz günü geçemez.

Karara göre işlem tesis edilmezse idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; kararın süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılır (İYUK madde 28, fıkra 3 ve 4). Anayasa madde 138 da idarenin mahkeme kararlarına uymasını, kararları değiştirememesini ve yerine getirilmesini geciktirememesini şart koşar.

Yukarıda anlatılan Milli Eğitim Bakanlığı olayında Mersin 1. İdare Mahkemesi, iptal kararının davacının şube müdürlüğü kadrosuna atanacağı sonucunu doğurmayıp, yazılı ve sözlü puanların aritmetik ortalaması alınarak yapılacak değerlendirme sonucunda atanıp atanamayacağı yönünde işlem tesis edilmesi sonucunu doğuracağını belirtmiştir.

9.2. Yükselme Sınavı ya da Yönetmeliği Ortadan Kalkarsa Dava Konusuz Kalır mı?

Dava konusu sınav iptal edilmişse ilgili istem için karar verilmesine yer olmadığına karar verilebilir; bir İçişleri Bakanlığı davasında ise dayanak yönetmelik ibaresi yürürlükten kalktığı için bu sonuca oyçokluğuyla varılmış, bireysel işlem davası esastan sonuçlanmıştır.

Dava konusu sınavın idarece iptal edildiği davalarda sınavın iptali istemi yönünden dava konusuz kalmış ve karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiştir; dayanak yönetmelik ibaresinin yürürlükten kalktığı bir davada da ibarenin iptali istemi hakkında aynı sonuca varılmıştır. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı sınavlarında sınav idarece iptal edildiği ve yapılmadığı için başvurunun reddi ve sınavın iptali istemleri konusuz kaldı; yönetmelik hükümleri yönünden dava reddedildi.

İçişleri Bakanlığı davasında dayanak yönetmelik yürürlükten kalktığı için altı aylık süreyi aşmamak ibaresinin iptali istemi hakkında oyçokluğuyla karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmiş, atanma başvurusunu reddeden bireysel işlem ise esastan incelenmiştir.

9.3. Yükselme Sınavı İptal Davasıyla Birlikte Tazminat İstenebilir mi?

İYUK madde 2, iptal davasını menfaati ihlal edilenlerin, tam yargı davasını ise kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açacağı ayrı dava türleri olarak sayar.

10. Görevde Yükselme Sınavı İptal Davası Dilekçesi: Bulunması Gerekenler ve Örnek İskelet

Dilekçenin dayandığı Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Genel Yönetmeliğe (Genel Yönetmelik) göre görevde yükselme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi görevlerden Yönetmeliğin 5. maddesinde sayılan ve kurumlarca çıkarılacak özel yönetmeliklerde belirlenen görevlere aynı veya başka hizmet sınıflarından yapılan atamadır. Her kurum, atanacaklarda aranacak şartları ve sınav usul ve esaslarını Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere kendi yönetmeliğiyle (kurum yönetmeliği) düzenler.

10.1. Yükselme Sınavı Dava Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar

Kaynaktaki örnek iptal davası dilekçesinde mahkemenin adı, davacı, vekili, davalı, dava konusu işlem, açıklamalar, hukuksal nedenler ve deliller bölümleri yer alır.

• Mahkeme: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 33'e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri davalarında yetkili mahkeme yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir (fıkra 1); ilerleme, yükselme, sicil ve diğer özlük hakları davalarında ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir (fıkra 3).
• Dava konusu işlem ve tebliğ tarihi: dava açma süresi, özel kanunda ayrı süre gösterilmiyorsa Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür; idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
• Açıklamalar: olaylar numaralı maddelerle anlatılır, her belge ek olarak numaralandırılır.
• Yürütmenin durdurulması: İYUK madde 27'ye göre dilekçe ve eklerinden yürütmenin durdurulması isteminin yerinde olmadığı anlaşılırsa istem, idarenin savunması alınmadan reddedilebilir; telafisi güç veya imkânsız zararı ve işlemin açıkça hukuka aykırılığını dilekçede somut olarak yazın.

10.2. Yükselme Sınavı Dilekçesinde İleri Sürülebilecek Hukuki Gerekçeler

Dilekçede işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olduğu ileri sürülür; sınav davalarında bu iddia işlemin Genel Yönetmeliğe ya da kurum yönetmeliğine aykırılığına dayandırılabilir.

• Genel Yönetmeliğe aykırılık: kurumlar, atanacaklarda aranacak şartları ve sınava ilişkin usul ve esasları Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşünü alarak Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere yönetmelikle düzenler (madde 15).
• Yönetmelikte olmayan şart: Danıştay 2. Daire, kurum yönetmeliğinde tanımlanmayan görev alanı şartını açıklayan Usul ve Esaslar metnini ve sınavın davacının başvurduğu kadroya ilişkin kısmını iptal etti; Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, 13.10.2021 tarihli kararıyla (E. 2021/2100, K. 2021/1753) bu iptal kısmını oyçokluğuyla onadı.
• Liyakat ve hukuk devleti: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 3 (C) bendi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi liyakat sistemine dayandırmayı temel ilke sayar; Anayasa madde 2 Türkiye Cumhuriyeti'ni hukuk devleti olarak tanımlar.
• Cevapsız başvuru: İYUK madde 10'a göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (zımni ret); ilgililer otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir.

Mahkeme yerindelik denetimi yapamaz (Anayasa madde 125, İYUK madde 2); gerekçeleri idarenin tercihinin isabetine değil, işlemin hukuka aykırılığına dayandırın.

10.3. Yükselme Sınavı İçin Örnek Dava Dilekçesi İskeleti

Örnek İptal Davası Dilekçesi, görevde yükselme sınavına ilişkin başvurunun reddi, sınav sonucu ya da atama yapılmaması işlemine karşı idare mahkemesine verilecek iptal davasının düzenini gösterir; köşeli parantezli alanları kendi bilgilerinizle doldurun.

Dava açmak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması için telafisi güç veya imkânsız zararın doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır. Dilekçeyi, yazılı bildirimi izleyen günden başlayan dava açma süresi içinde verin.

11. Görevde Yükselme Sınavı Davasının Komşu Davalardan Farkı

Genel Yönetmeliğin görevde yükselme sınavına ya da bu sınavdan doğan atamaya karşı açılan dava görevde yükselme sınavı davasıdır; unvan değişikliği sınavı, sözlü sınav puanı ve genel atama davaları ayrı konulardır.

Unvan değişikliği sınavı, en az ortaöğretim düzeyinde mesleki veya teknik eğitim sonucu ihraz edilen unvanlara ilişkin görevlere atanabilmek için yapılan sınavdır (madde 4/g); bu görevlere atanma, ek madde 3'e göre unvan değişikliği sınavındaki başarıya bağlı olarak gerçekleşir. Bu sınava ilişkin davalar ayrı bir konudur.

Sözlü sınav puanının ve mülakat işleminin denetimi de ayrı konudur. Görevde yükselme sınavında sözlü sınav, madde 8'e göre yazılı sınavla birlikte aranan ikinci aşamadır; yazılı sınavda en yüksek puan alandan başlayarak ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır (madde 12/A).

Kurumların memurları kadro derecelerine eşit veya 68. maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, aynı ya da başka yerdeki kadrolara naklen atama yetkisi 657 sayılı Kanun madde 76'dan doğar; bu genel atama davasının kuralları atama işleminin iptali davası bölümündedir.