İstifa Eden Memur Göreve Dönebilir mi? Ret ve Dava Yolu

İstifa eden memur göreve dönebilir mi? Dönebilir; ancak bu dönüş kendiliğinden gerçekleşmez, idarenin takdirine bağlı bir yeniden atanma işlemiyle olur. Kanun metninde çekilme olarak geçen istifadan sonra halk dilinde «göreve dönüş» denen süreç, DMK madde 92'de «memurluktan çekilenlerin yeniden atanmaları» başlığıyla düzenlenir. İstifa sonrası memuriyete dönüş, göreve dönüş talebinin reddi iptal davası ve istifa eden memur tekrar memur olabilir mi soruları aynı hükme dayanır: başvuru şartları ve ret hâlinde dava yolu.

Yeniden atanma, iki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi isteğiyle çekilenlerin ya da Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanların, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunması ve o sınıfın niteliklerini taşımaları şartıyla tekrar memurluğa atanabilmesidir. Konunun kanuni dayanağı DMK madde 92'dir: birinci fıkra 657 sayılı Kanun'a tabi memurları, üçüncü fıkra bu Kanun'a tabi olmayan personeli kapsar. Takdir yetkisi, idarenin dönüş istemini personel ihtiyacı, kadro durumu ve hizmet gereklerini gözönünde tutarak değerlendirip karar verme serbestisidir; bu yetki mutlak değildir, sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabidir.

Bu konudaki soruların önemli bölümü «kaç yıl sonra dönebilirim» sorusudur. Bekleme süresi DMK madde 97'nin konusudur; anlatımın odağı ise dönüş talebinin reddi ya da cevapsız bırakılması ve buna karşı açılacak iptal davasıdır. Seçim adaylığı için istifa edenlerin göreve dönüşü ayrı bir rejime tabidir.

Ret ya da cevapsızlık karşısında yapılacaklar kısaca şunlardır:

• Ret yazısının tebliğ tarihini ya da başvurudan sonra 30 günün dolduğu günü belirleyin.
• 60 günlük dava açma süresi dolmadan idare mahkemesinde iptal davası açın.
• Dilekçede ret gerekçesinin hukuka aykırılığını gösterin; gerekiyorsa YD isteyin.

1. Göreve Dönüş Talebi Reddedildiyse İlk 5 Adım: 60 Gün İçinde Ne Yapmalıyım?

Göreve dönüş talebiniz reddedildiyse ret yazısının tebliğini izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz. Süreyi korumak ve davayı doğru kurmak için beş adım izlenir.

1. Tarihi sabitleyin. Ret yazısının size tebliğ edildiği tarihi kaydedin; süre bu tarihi izleyen gün başlar. Yazılı cevap gelmediyse başvuru tarihini not edin: İYUK madde 10'a göre 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
2. Ayrılış kaydını toplayın. Ayrılış başvurunuzu, kabul yazısını ve kaç kez istifa ettiğinizi gösteren belgeleri hazırlayın; madde 92 iki defadan fazla olmamak üzere çekilenleri kapsar.
3. Ret gerekçesini belirleyin. İdarenin boş kadro yokluğuna, hizmete ihtiyaç bulunmamasına, kontenjana, kuraya ya da disiplin geçmişine dayanıp dayanmadığını tespit edin; dava dilekçesi bu gerekçeye cevap verir.
4. 60 günü hesaplayın. Süre içinde isterseniz idareye ya da üst makama başvurabilirsiniz; İYUK madde 11'e göre bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur, ancak zorunlu değildir.
5. Dilekçeyi gerekçeye göre kurun. Ret işleminin hangi yönden hukuka aykırı olduğunu yazın; YD istiyorsanız telafisi güç zararı ve açık hukuka aykırılığı birlikte gösterin (İYUK madde 27, fıkra 2).

2. İstifa Eden Memur Göreve Dönebilir mi? Dönüş Reddine Karşı Dava Nedir, Kimler Açabilir?

İstifa sonrası göreve dönüş reddine karşı dava, DMK madde 92 uyarınca yapılan yeniden atanma başvurusunu reddeden ya da cevapsız bırakan idari işlemin iptali için idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Davayı, başvurusu reddedilen ve bu nedenle menfaati ihlal edilen kişi açar.

Dava, idareyi sizi atamaya mahkûm etmez; ret işleminin hukuka uygunluğunu denetler. Anayasa madde 125'e göre yargı yetkisi idari işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır ve takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez. Ret işlemi iptal edilirse idare, İYUK madde 28'e göre gecikmeksizin yeni bir işlem tesis etmekle yükümlüdür; bu yeni işlem de takdir yetkisinin yeniden kullanılmasıdır.

Atanma talebinin reddine karşı açılan davaların genel ilkeleri atama işleminin iptali davası kapsamında, KPSS ile ilk atama ve açıktan atama süreci ise KPSS sonucu atama yapılmaması davası kapsamında ele alınır; istifa sonrası dönüş davasının farkı, başvurunun madde 92'deki yeniden atanma şartlarına dayanmasıdır.

2.1. Madde 92 Dönüşü Nasıl Düzenler? Yeniden Atanma Kuralının Çerçevesi

Madde 92'de ikinci fıkra mülgadır; birinci fıkra 657 sayılı Kanun'a tabi memurların yeniden atanmasını, üçüncü fıkra bu Kanun'a tabi olmayan personelin Devlet memurluğuna geçişini, dördüncü fıkra yasama görevinde ya da bakan olarak geçen yılların değerlendirilmesini, beşinci fıkra ise 7537 sayılı Kanun'la eklenen özel durumu düzenler. Birinci ve üçüncü fıkrada hükmün fiili «atanabilirler»dir.

«Atanabilirler» ifadesi idareyi bağlı yetkiye sokmaz. Şartları taşıyan eski memur için de karar, idarenin kadro ve hizmet ihtiyacı değerlendirmesine kalır. Bu değerlendirme sınırsız değildir: ret gerekçesinin gerçek olup olmadığı, kamu yararı ve hizmet gereklerine dayanıp dayanmadığı yargı denetiminin içindedir ve gerekçesi hukuka aykırı bulunan ret işlemi iptal edilir.

Madde 92'nin birinci ve üçüncü fıkraları dönüş için başvuru ya da cevap süresi öngörmez; cevap verilmeyen başvurunun sonucu İYUK madde 10'dan belirlenir. Yalnız beşinci fıkra kapsamındakiler başvurularını takiben en geç üç ay içinde atanır. Emekli olanların yeniden memurluğa alınmasında DMK madde 93, madde 92 hükümlerine ve boş kadro şartına gönderme yapar.

2.2. Göreve Dönüş Talebinin Reddi veya Cevapsızlığı İdari İşlemdir: İptal Davasının Konusu

Göreve dönüş başvurusunu reddeden yazı da, 30 gün içinde cevap verilmemesiyle oluşan zımni ret de iptal davasına konu olabilen idari işlemdir. Anayasa madde 125'e göre idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.

Zımni ret, idari makama yapılan başvuruya 30 gün içinde cevap verilmemesi hâlinde isteğin reddedilmiş sayılmasıdır. İYUK madde 10'a göre ilgililer, haklarında idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idareye başvurabilir; yeniden atanma başvurusu da böyle bir istemdir. Dava konusu, açık ret yazısı ya da zımni ret işlemidir.

İptal davasında mahkeme yerindelik denetimi yapamaz; İYUK madde 2'ye göre idari yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır. Mahkeme «bu kişiyi atamak yerinde olur mu» sorusunu değil, ret işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygun olup olmadığını inceler. Danıştay 16. Daire'ye göre takdir yetkisi kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır; takdire dayanan işlemler sebep ve maksat öğeleri yönünden yargı denetimine tabidir. Dava açılması, yeniden atamanın kesin olarak yapılacağı anlamına gelmez.

Retle birlikte yoksun kalındığı ileri sürülen haklar için İYUK madde 12, iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılmasına ya da önce iptal davası açılmasına imkân verir; tazminat ve parasal hak kaybı ayrı davaların konusudur.

2.3. Memur, Subay ve Öğretim Elemanı: İstifa Sonrası Dönüşte Dava Hakkı Kimlerdedir?

İstifa sonrası dönüşte dava hakkı, yeniden atanma başvurusu reddedilen kişiye aittir: 657 sayılı Kanun'a tabi memur madde 92/1'e, bu Kanun'a tabi olmadan kamu görevi yapan subay, astsubay, uzman çavuş ya da akademik personel madde 92/3'e dayanır. Davayı başvuruyu yapan kişi açar; ret işlemi onun menfaatini doğrudan etkiler.

Madde 92/3, 657'ye tabi olmayan personelden kendi istekleri ile görevinden çekilmiş olanlar için Devlet memurluğuna atanma yolunu açar. Bu gruptaki başvuru, 657 sayılı Kanun'a tabi bir kurumdaki memuriyete yöneliktir; atama burada da idarenin takdirindedir.

399 sayılı KHK'ye tabi sözleşmeli personelde KHK'nin 58. maddesindeki gönderme nedeniyle madde 92 uygulanmıştır. Danıştay 12. Daire, Posta ve Telgraf Teşkilatında bu statüde istifa eden davacının yeniden atanma başvurusunu madde 92 çerçevesinde değerlendirmiştir (Danıştay 12. Daire, E. 2021/3181, K. 2022/5625, 17.11.2022).

3. Göreve Dönüş Reddine Karşı Dava: Süre, Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması

Göreve dönüş reddine karşı dava, ret işleminin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır; dava açılması ret işleminin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz.

3.1. Göreve Dönüş Reddine Karşı Dava Açma Süresi Kaç Gündür?

Göreve dönüş reddine karşı dava açma süresi 60 gündür. İYUK madde 7'ye göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İYUK madde 8'e göre tatil günleri süreye dahildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

Örneğin, ret yazısı 10.03.2025 tarihinde tebliğ edildiyse süre 11.03.2025'te başlar ve 60. gün olan 09.05.2025'te dolar.

3.2. Göreve Dönüş Talebine Cevap Verilmezse Zımni Ret ve Dava Süresi

Göreve dönüş başvurunuza 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve 30 günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilirsiniz. 30 gün içinde gelen cevap kesin değilse bunu ret sayarak dava açabilir ya da kesin cevabı bekleyebilirsiniz; beklerken dava açma süresi işlemez, ancak bu bekleyiş başvuru tarihinden itibaren dört ayı geçemez. Dava açılmamışken idare 30 günden sonra cevap verirse, cevabın tebliğinden itibaren altmış gün içinde dava açılabilir.

3.3. Yeni Dönüş Başvurusu Kaçırılan Dava Süresini Yeniler mi?

Yeni bir dönüş başvurusu, ilk ret işlemine karşı kaçırılmış dava süresini kendiliğinden geri getirmez. İYUK madde 7'deki 60 günlük süre ilk ret yazısının tebliğini izleyen gün işlemeye başlar; aynı istemi tekrar dilekçeyle bildirmek bu süreyi yenilemez.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin kararına konu olayda, Bodrum Adliyesindeki hizmetlinin üç ayrı dönüş başvurusu reddedilmişti: ilki «1 yıl süre şartı», sonraki ikisi hizmete ihtiyaç bulunmadığı gerekçesine dayanıyordu (İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2017/1351, K. 2017/1351, 26.12.2017).

3.4. Göreve Dönüş Davasında Yetkili İdare Mahkemesi Neresidir?

İYUK madde 33/1'e göre «Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir.»; ancak İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, istifa edenin kamu görevi ile ilişiği kalmadığını belirterek dönüş reddi davasında madde 32/1'i uygulamıştır.

İzmir BİM 1. İdari Dava Dairesi 2017 tarihli kararında, istifa edenin kamu görevi ile ilişiği kalmadığını belirterek işlemi yapan merciin, yani Adalet Bakanlığının bulunduğu yerdeki Ankara İdare Mahkemesini yetkili saymış ve ilk derece kararını kaldırmıştır. Danıştay 12. Daire ise ret işleminin dayanağı olan ülke çapındaki düzenleyici işlemle birlikte dava edildiği olayda uyuşmazlığın Danıştayın görevinde olduğunu belirtmiştir (Danıştay 12. Daire, E. 2018/2503, K. 2021/1435, 18.03.2021).

3.5. Göreve Dönüş Davasından Önce İdareye veya Üst Makama Başvurmak Zorunlu mu? (İYUK m. 11)

Göreve dönüş davasından önce idareye ya da üst makama başvurmak zorunlu değildir. İYUK madde 11'e göre bu başvuru dava açma süresi içinde yapılabilir ve işlemeye başlamış süreyi durdurur. 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır; ret üzerine süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre hesaba katılır.

3.6. Dönüş Davasında Yürütmenin Durdurulması (YD) Nasıl İstenir?

Dönüş davasında YD kararı, İYUK madde 27/2'ye göre telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır; dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz. Aynı fıkranın ek cümlesi, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemleri «uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden» saymaz; dönüş talebinin reddi bu sayımda ayrıca anılmaz. YD kararına tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir.

3.7. Göreve Dönüş Davasında Harç, Avukatlık Ücreti ve İstinaf Yolu

Göreve dönüş davasında idare mahkemesi kararına karşı, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir (İYUK madde 45, fıkra 1). Mahkeme kararında yargılama giderleri ve vekâlet ücreti hakkında da hüküm kurulur; harç ve ücret tutarlarını dava tarihindeki güncel tarifeden kontrol edin.

4. İstifa Eden Memur Göreve Dönebilir mi? Madde 92 Şartları ve Yeniden Atanma Koşulları

İstifa eden memur, madde 92/1'deki üç koşulu birlikte taşıyorsa yeniden atanabilir: iki defadan fazla çekilmemiş olmak, ayrıldığı sınıfta boş kadro bulunması ve o sınıfın niteliklerini taşımak. Koşulların varlığı idareyi atama yapmakla yükümlü kılmaz; madde 97'deki sürelerin geçmiş olması da ayrıca aranır.

4.1. İki Defadan Fazla Olmamak Şartı: Kaç Kez İstifa Edip Dönülebilir?

Madde 92/1, yeniden atanmayı «iki defadan fazla olmamak üzere» memurluktan çekilenlerle sınırlar; üçüncü kez istifa eden kişinin dönüşü bu maddenin kapsamında değildir. Başvurudan önce bütün ayrılış kayıtlarınızı gözden geçirin ve kaç kez çekildiğinizi belgeleyin.

7537 sayılı Kanun'la eklenen beşinci fıkra, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin mülga ek 18, ek 35 ve ek 37. maddeleri ile geçici 33. maddesi kapsamındaki kadrolarda iken bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten sonra kendi istekleriyle çekilenler içindir; bunlar, güvenlik soruşturması yapılması ve iki defadan fazla olmamak kaydıyla, maddedeki diğer şartlar aranmaksızın başvurularını takiben en geç üç ay içinde ayrıldıkları kadrolarına atanırlar; kural diğer memurlara uygulanmaz.

4.2. Boş Kadro ve Sınıf Nitelikleri Şartı: Göreve Dönüşte Aranan İki Koşul

Göreve dönüşte aranan iki koşul, madde 92/1'deki ifadeyle «ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla» atamadır. Boş kadro şartı, ayrıldığınız sınıfta atanabileceğiniz boş bir kadronun bulunmasını; sınıf nitelikleri şartı, o sınıfa atanmak için aranan nitelikleri taşımanızı ifade eder. 657 sayılı Kanun'a tabi olmayan personel için madde 92/3 aynı iki koşulu «gireceği sınıfın» nitelikleri üzerinden arar.

Uygulamada dönüş başvurusu atanmak istenen kuruma yöneltilir; kadronun nitelikleri ve ilgili atama düzenlemesi ayrıca uygulanır. Eski memur olmak, dilediğiniz kuruma ve unvana atanacağınız anlamına gelmez.

4.3. Çekilme Dışındaki Ayrılış Biçimleri Madde 92 Kapsamına Girer mi?

Madde 92 yalnız çekilme yoluyla sona eren memurluğu kapsar: kendi isteğiyle çekilenler ile Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlar. Madde 98, memurluğun sona erme hâlleri arasında memurluktan çıkarılmayı, memurluğa alınma şartlarının kaybını, çekilmeyi, emekliliği ve ölümü ayrı ayrı sayar; madde 92'nin lafzı bunlardan çekilmeye bağlanır.

Madde 94/1'e göre memur kurumuna yazılı olarak başvurarak çekilir; ek hükme göre mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi hâlinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır. Bu işleme karşı dava müstafi sayılma iptali davası konusudur; emekliler için madde 93 ayrı düzenleme içerir, memurluktan çıkarılanın dönüşü ise Devlet memurluğundan çıkarma iptali davası kapsamındadır.

4.4. Göreve Dönüşte Hangi Derece ve Kademeden Başlanır? Madde 92 ve Madde 71

Göreve dönen memur, madde 92/1'e göre «ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine» ya da madde 71'e uyularak başka bir sınıfta eşit derecedeki kadroya atanabilir. Madde 71, eşit dereceler arasında sınıf değiştirmeyi caiz sayar ve geçilecek sınıf ve görev için Kanun'da, kuruluş kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen niteliklere sahip olmayı şart koşar. Yasama görevinde veya bakan olarak geçen her yıl, madde 92/4'e göre bir kademe ilerlemesine, her iki yıl bir derece yükselmesine esas olacak biçimde değerlendirilir. İntibak ve parasal farklar derece, kademe ve intibak davaları konusudur.

4.5. 657'ye Tabi Olmayan Personelin Göreve Dönüşü (Madde 92/3): Subay, Uzman Çavuş, Öğretim Görevlisi

657 sayılı Kanun'a tabi olmayan personel, madde 92/3'e göre boş kadro bulunmak ve gireceği sınıfın niteliklerini taşımak kaydıyla 657'ye tabi kurumlardaki memuriyetlere atanabilir. Subay, astsubay, uzman çavuş ve öğretim elemanı gibi özel personel mevzuatına tabi görevliler bu fıkraya dayanır.

Öğretim görevlisinin dönüşüne ilişkin dosyada, Hacettepe Üniversitesinde 04.12.1998-15.08.2000 tarihleri arasında 1 yıl 8 ay 11 gün çalışıp kendi isteğiyle ayrılan davacının 15.04.2010 tarihli yeniden atanma başvurusunu Milli Savunma Bakanlığı, Tebliğ 6/B'deki «en az iki yıl» çalışma şartını taşımadığı gerekçesiyle reddetmişti. Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu ilk aşamada, 12. Daire'nin dava konusu edilmeyen Tebliğ m.6/2'ye dayanarak verdiği iptal kararını bozdu (Danıştay İDDK, E. 2014/3996, K. 2017/126, 19.01.2017).

Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu ikinci aşamada, 12. Daire'nin davayı reddeden kararını oyçokluğuyla bozdu. Kurula göre madde 92 kapsamında dönüş için asli memur ya da asli kamu görevlisi iken çekilmiş olmak aranır; «en az iki yıl çalışmış olma» koşulu afaki bir ölçüttür ve akademik personelde adaylık bulunmadığından davacı 04.12.1998 tarihinden itibaren asıl olarak görevdedir (Danıştay İDDK, E. 2018/2941, K. 2019/4695, 24.10.2019).

Danıştay 12. Daire, Kurulun bozma kararına uyarak Tebliğ 6/B'deki «en az iki yıl» ibaresini ve Milli Savunma Bakanlığının ret işlemini iptal etti; adaylık süresinden hareketle getirilen iki yıl koşulunu hukuka ve üst hukuk normlarına uygun bulmadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/2391, K. 2024/1437, 21.03.2024). Asli kamu görevlisi, kendi kurumunda adaylık ya da deneme devresini geçirerek bu statüye girmiş görevlidir.

4.6. Eski Göreve Dönüş Süre Dolunca Otomatik mi? Madde 97 Bentlerine Tek Cümle

Madde 97'deki sürelerin geçmesi eski göreve kendiliğinden dönüş sağlamaz; süre yalnızca Devlet memurluğuna alınmanın önündeki engeli kaldırır, atama yine madde 92'deki takdire bağlıdır. Madde 97, mali ve cezai sorumluluklar saklı kalmak üzere, çekilme biçimine göre altı ay, bir yıl ya da 3 yıl geçmeden ve 96. maddeye aykırı hareket edenleri hiçbir surette Devlet memurluğuna alınamaz sayar.

Danıştay İdare Dava Daireleri Kurulu, yan dal ihtisası için istifa eden uzman hekimin göreve başlatılma isteminin reddini, madde 97/A'daki süre dolmadan Devlet memurluğuna alınamayacağı gerekçesiyle hukuka uygun bulmuştur (Danıştay İDDK, E. 2011/805, K. 2014/699, 06.03.2014).

5. İstifa Sonrası Göreve Dönüşte Takdir Yetkisi ve Yargı Denetiminin Sınırı

İstifa eden memurun yeniden atanması idarenin takdirindedir; mahkeme idareyi atamaya zorlayamaz, ancak ret işleminin sebebini ve maksadını denetler. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 92. maddesi şartları taşıyanlar için «atanabilirler» ifadesini kullandığından, şartları taşımanız tek başına atanma sonucunu doğurmaz.

Dava açarken iki yönü birlikte görmeniz gerekir. İptal davası, idarenin takdirinin yerine mahkemenin takdirini koymaz; ret gerekçesinin dosyada karşılığı olup olmadığını ve yetkinin kamu yararı ile hizmet gerekleri için kullanılıp kullanılmadığını sınar. Ret gerekçesi kadro ve ihtiyaç ya da kontenjanın yetersizliği olabilir; mahkeme, takdire dayanan işlemin sebep ve maksat yönlerini, yani kadro, ihtiyaç ve hizmet gereklerinin dikkate alınıp alınmadığını denetler.

5.1. Madde 92 «Atanabilirler» Diyor: İstifa Eden Memurun Dönüşü Takdire mi Bağlı?

İstifa eden memurun dönüşü takdire bağlıdır, çünkü 657 sayılı Kanun'un 92. maddesi şartları taşıyanlar için «atanabilirler» ifadesini kullanır ve idareye atama yükümlülüğü yüklemez.

Madde 92'nin birinci fıkrası üç şart arar: memurluktan çekilme iki defadan fazla olmamalı, ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunmalı ve bu sınıfın niteliklerini taşımalısınız. Atama, ayrıldığınız tarihte aldığınız aylık derecesine eşit derecenin aynı kademesine ya da 71. madde hükümlerine uyularak başka bir sınıfta eşit derecedeki kadroya yapılır. 657'ye tabi olmayan personelden kendi isteğiyle çekilenler için aynı maddenin üçüncü fıkrası, boş kadro bulunması ve gireceği sınıfın niteliklerini taşıma kaydıyla yine «atanabilirler» ifadesini kullanır.

Takdir yetkisi, kanunun şartları taşıyan kişiyi atayıp atamama konusunda idareye seçim serbestisi bırakmasıdır; şartların hepsini sağlasanız bile idare atama yapmayabilir. Yeniden atanma bir hak değil, idarenin değerlendirmesine bağlı bir imkândır: madde 92 belirli bir kadroya otomatik atanma sonucu doğurmaz, kurumun ayrıca atama işlemi yapması gerekir.

5.2. Mahkeme İdareyi İstifa Sonrası Yeniden Atanmaya Zorlayabilir mi? Kurul Kararı

İdare mahkemesi, idareyi istifa eden kişiyi yeniden atamaya zorlayamaz; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), idarenin madde 92 kapsamındaki kadroları doldurmaya yargı kararıyla zorlanamayacağını belirtmiştir. İdari yargı yerlerince idari işlem niteliğinde yargı kararı verilemez ve idare bu konuda yargı kararıyla zorlanamaz.

Kurulun önüne gelen olayda, uzman çavuşken sözleşmesini feshederek ayrılan davacının Van Yüzüncü Yıl Üniversitesine madde 92/3 kapsamındaki başvurusu, atama kontenjanı kalmadığı gerekçesiyle reddedildi; Ankara 17. İdare Mahkemesi işlemi iptal etti, Danıştay 12. Daire bozdu, İdare Mahkemesi ısrar etti.

Danıştay İDDK, ısrar kararını (bozma kararına rağmen önceki kararında direnmesini) bozdu (Danıştay İDDK, E. 2016/4550, K. 2017/294, 01.02.2017). Kurula göre madde 92'nin üçüncü fıkrası, 657 sayılı Kanun'a tabi olmayan personelin açıktan atanmasında idareye takdir yetkisi tanır. Atama izni, açıktan atama için gereken ve bütçe kanunlarıyla Devlet Personel Başkanlığının vermeye yetkili kılındığı izindir; 2012 Genelgesi madde 92 kapsamındaki kadro sayısını sınırlamıştır ve idare yargı kararıyla bu kadroları doldurmaya zorlanamaz.

Danıştay 12. Daire'nin 2021 tarihli kararı, ret işlemini dayanağı olan düzenleyici işlemle birlikte inceledi. Sosyal Güvenlik Kurumunda avukatken istifa eden davacının Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne madde 92 uyarınca yaptığı başvuru, 2018 tarihli müşterek kararın (g) bendi ve kontenjanın yetersizliği gerekçesiyle reddedilmişti. Bu bent, kurumların ayrılan memur sayısına bağlı boş kadroların yüzde 2'sine kadarını madde 92 atamalarında kullanabilmesini öngörüyordu.

Danıştay 12. Daire, müşterek kararın ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlem olduğunu ve ret işleminin kesin ve icrai nitelik taşıdığını belirterek işin esasına girdi. Daireye göre kanun koyucu madde 92'de «atanabilirler» ibaresini kullanarak açıktan atama konusunda kurumlara takdir yetkisi vermiştir. Daire, düzenlemede ve ona dayanan bireysel işlemde hukuka aykırılık görmeyerek iki istemi de reddetti (Danıştay 12. Daire, E. 2018/2503, K. 2021/1435, 18.03.2021).

5.3. Takdir Mutlak Değildir: İstifa Eden Memurun Yeniden Atanma Talebinde Sebep ve Maksat Denetimi

Takdir yetkisi mutlak değildir: idare bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olarak kullanır ve yeniden atanma talebini reddeden işlem sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabidir.

Danıştay 12. Daire'nin 2013 tarihli kararına göre takdir yetkisinin kadro, ihtiyaç, hizmet gerekleri ve ilgilinin kişisel konumu gözetilerek kullanılıp kullanılmadığını incelemek, idari işlem niteliğinde karar vermek değil, idari işlemin sebep ve maksat yönlerinden yargı denetimini sağlamaktır (Danıştay 12. Daire, E. 2010/1201, K. 2013/2491, 09.04.2013).

Dava dilekçenizde idarenin gerekçesini somut olgularla sınamanız gerekir: başvuru tarihinde ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunup bulunmadığı, benzer durumda atama yapılıp yapılmadığı ve gerekçenin hizmet gerekleriyle ilişkisi. Benzer durumda atananlar varken gerekçe gösterilmeden verilen ret, iptal davasına konu edilebilir.

5.4. Ret İşleminde Gerekçe Yoksa veya Sonradan Gösterilirse: Yeniden Atanma Retinin Denetimi

Ret işleminde gerekçe gösterilmemesi tek başına iptal sonucu doğurmayabilir; Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, gerekçesiz bir yeniden atanma retini takdir yetkisine dayanarak hukuka uygun bulmuştur.

Olayda astsubayken istifa eden davacının bir üniversitede uygun kadroya açıktan atanma talebi, işlemde hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedilmişti. İdare savunmasında, davacının bir yakınına ilişkin istihbari bilgiyi ve madde 92'deki takdir yetkisini ileri sürdü. İlk derece mahkemesi, cezaların şahsiliği ilkesi gereği davacının yakınının eylemlerinden sorumlu tutulamayacağını belirterek işlemi iptal etti.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, 11.10.2018 tarihli kararıyla ilk derece kararını kaldırdı ve davayı reddetti. İstinaf mahkemesine göre idarelere açıktan atamada takdir yetkisi tanınmıştır; yargı yeri, idarenin davacının hizmetine ihtiyacı olup olmadığını inceleyip bu konuda karar veremez. Karar oybirliğiyle ve kesin olarak verildi.

Gerekçesi işlemde yazılı olan bir ret, Danıştay 12. Daire'nin 2013 tarihli kararında incelendi: emniyet amirinin dönüş talebi, kadroların terfi sırası bekleyen başkomiserler için kullanılacağı gerekçesiyle reddedilmiş, Ankara 9. İdare Mahkemesi işlemi iptal etmiş, Daire ise atamanın idarenin takdirinde olduğunu belirterek iptale ilişkin kısmı bozmuştu (E. 2010/1201, K. 2013/2491).

6. Göreve Dönüş Talebinin Reddi Hangi Gerekçelerle Hukuka Aykırı Sayılır?

Danıştay 12. Daire, madde 92'de disiplin cezalarının yeniden atamaya engel olacağına dair bir hüküm bulunmadığı ve yönetmeliğin kanun hükmüne aykırı olamayacağı gerekçesiyle, disiplin cezası şartına dayanan reddi hukuka uygun bulan İdare Mahkemesi kararını bozmuştur (Danıştay 12. Daire, E. 2012/12593, K. 2016/2552, 26.04.2016).

Göreve dönüş retlerinde karşılaşılan gerekçeler ve mahkemenin baktığı ölçüt:

• Boş kadro yok, hizmete ihtiyaç yok: takdirin kadro, ihtiyaç, hizmet gerekleri ve başvuranın kişisel konumu dikkate alınarak kullanılıp kullanılmadığı.
• Atama izni kontenjanının dolması: kontenjanı belirleyen düzenlemenin ve ona dayanan ret işleminin hukuka uygunluğu.
• Kura, ilan ve diploma şartı: kurumun kendi atama düzenlemesinin aradığı şart; yalnız o kurumda geçerlidir.
• Disiplin cezası: yönetmelikteki ölçütün kanuna uygunluğu ve ölçülülüğü.
• Madde 97'deki sürenin dolmaması: istifadan sonra kanundaki süre geçmeden yapılan başvuru.
• Özel kanun yasağı: polis memurları için 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu madde 59'daki üç senelik süre; bu durumda idare bağlı yetki içindedir.

6.1. Boş Kadro Yok ve Hizmete İhtiyaç Yok Gerekçesi: Göreve Dönüş Retlerinde Mahkeme Ne Arar?

«Boş kadro yok» ya da «hizmete ihtiyaç yok» gerekçesinde mahkeme, idarenin başvuruyu kadro ve ihtiyaç durumuna göre gerçekten değerlendirip değerlendirmediğini ve takdirini hizmet gerekleri ile kamu yararı doğrultusunda kullanıp kullanmadığını arar.

Boş kadro, madde 92'nin kendi şartıdır: kanun, yeniden atanmayı ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunmasına bağlar. Bu şart sağlansa bile madde 92 kişiye belirli bir kadroya otomatik atanma imkânı tanımaz; kurumun atama işlemi ve nitelik şartları ayrıca aranır.

Ortaokulda hizmetliyken istifa eden davacının yeniden göreve atanma başvurusu, kadro ve ihtiyaç durumu dikkate alınarak reddedilmişti. Balıkesir İdare Mahkemesi, takdirin hizmet ölçütleri ile kamu yararı gözetilerek kullanıldığını belirterek davayı reddetti. İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, ilk derece kararını onadı (İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2018/559, K. 2018/704, 05.12.2018).

Polis memuruyken istifa eden davacının madde 92 başvurusu Emniyet Genel Müdürlüğünce reddedilmişti. Ankara 17. İdare Mahkemesi, hizmet gerekleri ve kamu yararı gözetilmek kaydıyla idareye takdir yetkisi tanındığını belirterek davayı reddetti; Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, 29.12.2023 tarihli kararıyla ilk derece kararını onadı; karar kesindir.

Bu gerekçeye karşı dava açacaksanız, başvuru tarihinde ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunduğunu ve idarenin kişisel durumunuzu değerlendirmediğini somut olarak göstermeniz gerekir. Mahkeme, idarenin hizmete ihtiyaç değerlendirmesinin yerine geçerek karar vermez.

6.2. Atama İzni Kontenjanı Gerekçesi: Göreve Dönüş Başvurusu Neden Reddedilebilir?

Göreve dönüş başvurusu, madde 92 atamaları için kullanılabilecek atama izni kontenjanı dolduğunda reddedilebilir; Danıştay bu gerekçeyle verilen retleri iki ayrı kararda hukuka uygun bulmuştur.

Kontenjan, merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilen atama sayısı ve bu sayının dağılımını belirleyen onay ya da müşterek kararla belirlenir; kurumlar, ayrılan memur sayısına bağlı boş kadroların yalnız belirli bir oranını madde 92 atamalarında kullanabilir. Danıştay 12. Daire'nin 2021 tarihli kararı, 2018 tarihli müşterek kararın (g) bendindeki yüzde 2 sınırını ve buna dayanan reddi hukuka uygun buldu.

Danıştay 16. Daire, uzman çavuşluktan sözleşmesini yenilemeyerek ayrılan davacının İstanbul Üniversitesine yaptığı madde 92 başvurusunun reddini, 2012 tarihli Başbakanlık Olur'unun madde 92 atamalarını boş kadroların yüzde 2'sine kadarıyla sınırlamasını gözeterek hukuka uygun buldu (Danıştay 16. Daire, E. 2015/4830, K. 2015/1894, 20.04.2015). Daire ayrıca üniversitenin Devlet Personel Başkanlığından izin istemesinin atanmaya hak kazanma bakımından kazanılmış hak oluşturmayacağını belirtti.

Kontenjan gerekçesiyle ret aldıysanız, gerekçenin dayandığı düzenlemeyi ve kurumun kontenjanının gerçekten dolup dolmadığını sorgulamanız gerekir; dayanak düzenleyici işlem, ret işlemiyle birlikte dava konusu yapılabilir.

6.3. Kura, İlan ve Diploma Şartı: Sağlık Bakanlığı Dönüş Başvurularında Ret

Sağlık Bakanlığına yapılan dönüş başvuruları, Bakanlığın kendi atama düzenlemesindeki ilan, kura ve diploma şartlarına göre değerlendirilir; Danıştay 12. Daire iki kararında bu şartlara dayanan reddi hukuka aykırı bulmamıştır. Bu kurallar yalnız Sağlık Bakanlığı ve kararların ilgili olduğu dönem için geçerlidir.

Hastane müdür yardımcısıyken istifa eden davacının açıktan atanma talebi, Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil Yönetmeliğinin 15. maddesine göre atamaların yılda iki dönem hâlinde ve ilan edilen yerlere kura ile yapıldığı gerekçesiyle reddedildi. Ankara 8. İdare Mahkemesi, Bakanlık Merkez Teşkilatı kadrolarında kura şartı aranmadığını belirterek işlemi iptal etti.

Danıştay 12. Daire, idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak biçimde Merkez Teşkilatı kadrolarında değerlendirme yapma zorunluluğu getiren İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görmeyerek kararı bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2011/9195, K. 2014/2266, 04.04.2014). Karar bir bozma kararıdır ve yönetmeliğin o dönemki metnine ilişkindir.

Danıştay 12. Daire'nin 2025 tarihli kararına konu olayda, uzman erbaşlıktan kendi isteğiyle ayrılan davacı, Sağlık Bakanlığının «2020 yılı 3. Dönem İstifa Sonrası Yeniden (Açıktan) Atama Kurası İlanı» üzerine sağlık memuru kadrosuna başvurdu ve ilgili okul mezunu olmadığı için başvurusu reddedildi. Danıştay 12. Daire, ret işlemi ile ilan metnindeki «ilan edilen unvanlarda» ibaresinin ve Genel Esasların 9. maddesinin iptali istemini oybirliğiyle reddetti (Danıştay 12. Daire, E. 2021/2709, K. 2025/1697, 25.03.2025).

Başka bir kuruma başvuruyorsanız, o kurumun ilan ve atama düzenlemesinin aradığı şartı başvurudan önce kontrol etmeniz gerekir; kadronun nitelikleri ve ilgili atama düzenlemesi madde 92'nin yanında ayrıca uygulanır.

6.4. Disiplin Cezası Alan Memurun İstifa Sonrası Dönüşü Reddedilebilir mi?

Posta ve Telgraf Teşkilatı (PTT) personeline ilişkin iki Danıştay 12. Daire kararı farklı sonuçlara ulaşmıştır: Daire, yönetmelikteki disiplin cezası ölçütünü ölçülülük ilkesi yönünden hukuka uygun bulmuştur (Danıştay 12. Daire, E. 2021/3181, K. 2022/5625, 17.11.2022); aynı kurumdaki daha önceki kararda ise madde 92'de disiplin cezasının atamaya engel olacağına dair hüküm bulunmadığı gerekçesiyle ret bozulmuştur.

Danıştay 12. Daire'nin 2022 tarihli kararına konu olayda, PTT'de sözleşmeli personelken istifa eden davacının yeniden atanma başvurusu, aylıktan kesme cezası almış olması nedeniyle reddedildi; davacı, ret işleminin ve dayanağı yönetmelik hükmünün iptalini istedi.

Daire, İDDK'nin 2020 tarihli bozma kararına uyarak iptal istemini reddetti: madde 92 bu personele de uygulanır ve idareye takdir yetkisi verir; yönetmelik ölçütü nesnel ve ölçülüdür.

Aynı kurumda daha önce verilen bir kararda Danıştay 12. Daire, görev yaptığı son beş yıl içinde uyarma ve kınama hariç disiplin cezası almamış olma şartına dayanan ret işlemine karşı açılan davayı reddeden İdare Mahkemesi kararını oyçokluğuyla bozdu. Daireye göre madde 92'de disiplin cezalarının yeniden atamaya engel olacağına dair bir hüküm yoktur ve yönetmelik kanun hükmüne aykırı olamaz (Danıştay 12. Daire, E. 2012/12593, K. 2016/2552, 26.04.2016).

İki karar farklı yıllarda ve yönetmeliğin farklı lafızlı hükümleri üzerinden verilmiştir; ikisi de disiplin cezası alan herkesin dönemeyeceği sonucunu taşımaz. Disiplin cezası gerekçesiyle ret aldıysanız, kurum düzenlemesinde böyle bir şartın bulunup bulunmadığını ve şartın ölçülü olup olmadığını dava dilekçenizde ayrıca ele almanız gerekir.

6.5. Polis Memurunun İstifa Sonrası Dönüşü: 3201 Sayılı Kanun Madde 59

İstifa eden polis memuru, istifasının kabulünden itibaren üç sene içinde mesleğe dönmemişse 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu madde 59 gereği bir daha mesleğe alınamaz; bu kural yalnız polis ve komiserler için geçerlidir.

“Her ne suretle olursa olsun istifa eden polis ve komiserlerden istifasının kabulü tarihinden itibaren üç sene içinde mesleğe dönmeyenler bir daha mesleğe alınmazlar.”

3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu madde 59

Danıştay 12. Daire'nin 2020 tarihli kararına konu olayda, polis memuruyken 1993'te istifa eden davacının açıktan atanma başvurusu reddedildi; ilk derece mahkemesi davayı reddetti. Danıştay 12. Daire, karar düzeltme aşamasında başvurunun madde 92 ile birlikte 3201 sayılı Kanun'un 59. maddesine göre değerlendirilmesi gerektiğini, üç yıllık süre içinde dönülmediği için davacının atanamayacağını belirtti. İdare burada bağlı yetki içindedir, yani kanun ona başka türlü karar verme imkânı bırakmaz. Daire, ilk derece kararını sonucu itibarıyla onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2019/3412, K. 2020/2944, 23.09.2020).

Madde 59 emniyet teşkilatındaki polis ve komiserlere ilişkindir; Danıştay 12. Daire polis memurunun açıktan atanma başvurusunu madde 92 ile birlikte bu hükme göre değerlendirmiştir. Emniyet personelinin atama uyuşmazlıkları için Emniyet Personeli Atama İşlemlerine Karşı Dava ayrı bir dava türüdür.

6.6. Göreve Dönüş Retleri Hukuka Uygun Bulunan Hâller: İdare Lehine Kararlar

Göreve dönüş retleri; atama izni kontenjanının dolması, kanundaki sürenin geçmemesi, özel kanun yasağı ve hizmet ihtiyacının bulunmaması gerekçelerinde hukuka uygun bulunmuştur.

İdare lehine sonuçlanan başlıca kararlar:

• Kanundaki süre geçmeden yapılan başvuru: Danıştay İDDK, madde 97/A'daki süre geçmeden Devlet memurluğuna alınamayacağı gerekçesiyle uzmanın yeniden başlatılma talebinin reddini hukuka uygun buldu (Danıştay İDDK, E. 2011/805, K. 2014/699, 06.03.2014).
• Özel kanun yasağı: Danıştay 12. Daire, 2020 tarihli kararında 3201 sayılı Kanun'un 59. maddesindeki üç yıllık süreyi geçiren polis memurunun başvurusunun reddini, idare bağlı yetki içinde olduğundan hukuka uygun buldu.
• Gerekçesiz ret ve hizmet ihtiyacı: Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, 11.10.2018 tarihli kararında işlemde gerekçe gösterilmeyen reddi takdir yetkisine dayanarak hukuka uygun buldu.
• Mobing iddiası: Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, 29.12.2023 tarihli kararında polis memurunun mobing nedeniyle istifa etmek zorunda kaldığı itirazını ayrıca gerekçelendirmeden istinaf başvurusunu reddetti.

İdare lehine kararlar, dönüş reddine karşı açılan her davanın sonucunu belirlemez: Danıştay 12. Daire'nin 2016 tarihli kararı, kanunda bulunmayan disiplin cezası şartına dayanan reddi bozmuştur. Sonucu, ret gerekçesinin dayanağı ve olayın kendi koşulları belirler.

7. İstifa Eden Memur Nereye Başvurur? Göreve Dönüşte KPSS ve Açıktan Atama İzni

İstifa eden memur, yeniden atanmak istediği kuruma yazılı olarak başvurur; madde 92 bu başvuru için sınav şartı koymaz, ancak kurum atama yapmaya karar verirse açıktan atama izni alması gerekir.

Başvurudan sonra kurum, başvuruyu takdir yetkisi çerçevesinde değerlendirir. Kurum atama yönünde karar verirse atama yapılacak kadro için açıktan atama izni alır ve izin sürecinden sonra atama tamamlanır. Kurum başvuruyu reddederse ret işlemine karşı iptal davası açılabilir.

7.1. Göreve Dönüş Başvurusu Hangi Kuruma ve Hangi Dilekçeyle Yapılır?

Göreve dönüş başvurusu, atanmak istediğiniz kuruma yazılı dilekçeyle yapılır; bu kurum eski kurumunuz olabileceği gibi sizi açıktan atama kapsamında değerlendirebilecek başka bir kurum da olabilir.

Kanunun lafzı başvuruyu belirli bir kuruma bağlamaz: madde 92 boş kadronun «ayrıldıkları sınıfta» bulunmasını arar ve 71. madde hükümlerine uyularak başka bir sınıfta eşit derecedeki kadroya atanmaya da imkân tanır. Başvuracağınız kurumda ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunup bulunmadığını önceden öğrenmeniz, ret ihtimalini değerlendirmenizi kolaylaştırır.

Başvuruda idarenin değerlendireceği unsurları açıkça göstermeniz gerekir: hangi usulle ayrıldığınız, kaçıncı kez ayrıldığınız, ayrıldığınız sınıf ve derece ile atanmak istediğiniz kadronun niteliklerini taşıdığınız. Polis ve komiserler için 3201 sayılı Kanun'un 59. maddesi, Sağlık Bakanlığı kadroları için Bakanlığın ilan ve kura düzenlemesi gibi kuruma özgü kurallar başvurunun zamanını ve biçimini ayrıca belirleyebilir.

7.2. İstifa Eden Memurun Yeniden Atanması İçin KPSS Puanı veya Sınav Gerekir mi?

Madde 92, yeniden atanma için Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) puanı ya da sınav şartı öngörmez; ancak atanmak istediğiniz kadronun özel düzenlemesi ayrıca şart arayabilir.

Danıştay 12. Daire'nin 2014 tarihli kararına göre madde 92, boş kadro bulunmak ve ayrıldıkları sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla yeniden atanmak isteyenlerin açıktan ilk defa atanma koşullarına tabi olmaksızın atanabilmelerine olanak sağlar. Uygulamada bu yol, her durumda yeniden KPSS'ye girilmesini öngören bir ilk atama başvurusu gibi değerlendirilmez; her eski memurun istediği kadroya sınavsız atanacağı sonucu da çıkmaz.

Kurumun kendi atama düzenlemesi diploma, branş ya da kura şartı getirebilir; Sağlık Bakanlığının istifa sonrası yeniden atama kurasındaki diploma şartı bunun örneğidir ve Danıştay 12. Daire'nin 2025 tarihli kararı bu şarta dayanan reddi hukuka aykırı bulmamıştır (Danıştay 12. Daire, E. 2021/2709, K. 2025/1697, 25.03.2025). KPSS sonucuna göre yapılan atamalara ilişkin uyuşmazlıklar ayrı bir dava türüdür: KPSS Sonucu Atama Yapılmaması Davası.

7.3. Açıktan Atama İzni ve Boş Kadro Tespiti: Göreve Dönüş Başvurusunda İdare Ne Değerlendirir?

İdare, göreve dönüş başvurusunda ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunup bulunmadığını, sınıfın niteliklerini taşıyıp taşımadığınızı ve atama için açıktan atama izni bulunup bulunmadığını değerlendirir.

Boş kadro şartı kanunun kendisinden gelir: madde 92'nin birinci fıkrası ayrıldığınız sınıfta, üçüncü fıkrası ise 657 sayılı Kanun'a tabi olmayan personel için gireceği sınıfta boş kadro bulunmasını ve sınıfın niteliklerinin taşınmasını arar. Bu şartları taşımanız idareyi atamaya zorlamaz, yalnız idarenin takdirini kullanabilmesinin ön koşulunu oluşturur.

Kurum atama yönünde karar verirse atama yapılacak kadro için açıktan atama izni alması gerekir; Danıştay İDDK'nin 2017 tarihli kararına göre bu izni verme yetkisi bütçe kanunlarıyla Devlet Personel Başkanlığındadır ve madde 92 kapsamında kullanılabilecek kadro sayısı sınırlıdır. Kurumunuzda boş kadro bulunsa bile o yılın madde 92 kontenjanı dolmuşsa başvurunuz kabul görmeyebilir.

8. İstifa İradesi Sakatlanmışsa Dönüş Talebinin Değerlendirilmesi

İstifanızı ağır bir hastalığın etkisiyle ve gerçek iradeniz dışında verdiyseniz, yeniden atanma başvurunuzu bu iddiaya dayandırabilirsiniz; Ankara Bölge İdare Mahkemesi (BİM) böyle bir olayda ret işlemini iptal etmiştir (Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1212, K. 2020/3477, 03.12.2020). İddianın özü, istifanın DMK madde 94'teki çekilme sonuçlarını hiç doğurmadığıdır. Madde 94'e göre Devlet memuru, bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat ederek memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir; bu istek kişinin kendi iradesine dayanır.

İrade sakatlığı iddiasının sonucu, somut olaydaki sağlık raporuna dayanır; istifadan sonra ileri sürülen her baskı ya da rahatsızlık iddiası aynı sonucu doğurmaz.

8.1. İstifanın Gerçek İradeyi Yansıtmadığı Nasıl İspatlanır? Dönüş Talebinin Dayanağı

İstifanın gerçek iradeyi yansıtmadığını, Ankara BİM 1. İdari Dava Dairesinin karara bağladığı olayda olduğu gibi, istifadan sonra başlayan tedaviyi ve konulan tanıyı gösteren sağlık raporuyla ortaya koyabilirsiniz. Daire, istifanın açık bir irade beyanı gerektirdiğini ve iradeyi sakatlayan bir durumun bulunmaması gerektiğini esas aldı.

“İstifa, kişinin isteğine bağlı bir işlem olduğundan açık bir irade beyanını gerektirmektedir. Bunun için de kişinin iradesini sakatlayan bir durumun bulunmaması yani iradesinin gerçeği yansıtması gerektiği açıktır.”

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1212, K. 2020/3477, 03.12.2020

Dosyaya sunulan 28.05.2020 tarihli sağlık raporu, davacının üniversite hastanesinin ruh sağlığı ve hastalıkları bölümünde tedavi gördüğünü ve «atipik psikoz» tanısı konulduğunu gösteriyordu; Daire, istifa dilekçesinin gerçek iradeyi yansıtmadığı sonucuna bu raporu dikkate alarak varmıştır.

Davacı başvurusunda istifa sebebinin ortadan kalktığını, tedaviyle büyük oranda iyileştiğini ve istifanın gerçek iradesini yansıtmadığını belirterek istifa işleminin geri alınmasını ve yeniden öğretmen olarak atanmasını istemişti; Daire, başvurunun Anayasa hükümleri de gözetilerek çözüme kavuşturulması gerektiğini belirtti.

8.2. İstifanın Geçersizliği İddiasıyla Dönüş Talebi: İlk Derece ve İstinaf Sonucu

Özel eğitim öğretmenine ilişkin davada Ankara 18. İdare Mahkemesi (E. 2019/1559, K. 2019/2443), başvuru tarihinde kadro ya da kontenjan bulunmadığını belirterek davayı reddetti; Ankara BİM 1. İdari Dava Dairesi ise 03.12.2020 tarihli kararıyla ret kararını kaldırdı ve işlemi oyçokluğuyla, kesin olarak iptal etti.

Ankara BİM 1. İdari Dava Dairesi, istifaya yol açan psikolojik rahatsızlığın doğurduğu özel koşullar gözetilmeden genel açıktan atama uygulamasıyla yapılan değerlendirmeyi hukuka uygun bulmadı; madde 94'te düzenlenen "çekilme işleminin hukuki sonuçlarını doğurmayacağının kabulü gerektiği" sonucuna vardı.

İlk derecede ret kararı verilmesi bu yolu kapatmaz; olaydaki iptal ikinci derece incelemesinde gelmiştir. Karar oyçokluğuyla ve somut sağlık raporuna dayanarak verildiğinden irade sakatlığı ileri süren her başvuru için genel bir kural koymaz.

8.3. Yanlış Ayrılış Kaydı Göreve Dönüşü Engelliyorsa Önce Kayıt Düzeltilmeli mi?

Ayrılışınız kayıtlarda istifa yerine başka bir biçimde işlenmişse, uygulamada yeniden atanma başvurusundan önce bu kaydın ve dayandığı işlemin ele alınması gerekir; kayıt hatası için eski kuruma yazılı düzeltme başvurusu yapılabilir. "Ben istifa ettim" diye hareket eden bir kişinin kaydında çekilmiş sayılma işlemi bulunabilir; böyle bir uyuşmazlıkta önce o işlemin kendisi ele alınır.

Ayrılış biçimi iki nedenle önemlidir. Madde 92/1 her iki ayrılış biçimini birlikte anar; madde 97 ise ayrılış biçimine göre farklı süre bentleri öngörür. Kurumun "boş kadro yok", "aranan mesleki şart taşınmıyor" ve "bekleme süresi dolmadı" cevapları da birbirinden farklı sorunlardır; uygulamada sonuncusunda ayrılış kaydına ve tarihlere bakılır.

Düzeltme başvurusu için uygulamada eski kurumdan ayrılış onayı, ayrılış başvurusu, kabul yazısı, devir teslim tutanağı ve hizmet cetveli temin edilir; HİTAP ve kurum içi kayıtların birbiriyle uyumu da kontrol edilir. Hizmet belgesi ve ayrılış işleminin örneği, yeniden atanma başvurusunda kurumun sizi hangi statüde değerlendireceğinin görülmesine de yardımcı olur.

9. Göreve Dönüş Reddinin İptali Sonrası İdarenin Yükümlülüğü ve Tazminat

Yeniden atanma başvurusunun reddi iptal edilse bile göreve kendiliğinden dönmezsiniz; idare iptal kararını gecikmeksizin, kararın tebliğinden başlayarak en geç 30 gün içinde uygulamak ve başvurunuz hakkında yeni bir işlem kurmak zorundadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 28/1 bu yükümlülüğü düzenler.

Mahkeme sizi göreve atayamaz. Danıştay 16. Daire, madde 92'deki «atanabilirler» ifadesiyle idareye takdir yetkisi verildiğini, idarenin yargı kararıyla atamaya zorlanamayacağını, başka bir ifadeyle idari işlem niteliğinde yargı kararı verilemeyeceğini belirtti; takdir ise mutlak değildir ve sebep ile maksat yönünden denetlenir. İptal kararı ret işlemini ortadan kaldırır, atamayı idarenin yeni değerlendirmesine bırakır; ret yüzünden yoksun kalınan parasal haklar ayrı bir istem konusudur.

9.1. Göreve Dönüş Reddi İptal Edilince İdarenin 30 Günlük Uygulama Yükümlülüğü ve Yeniden Karar

İdare, iptal kararının tebliğinden başlayarak en geç 30 gün içinde kararın gereğine göre işlem kurmak zorundadır; bu işlem, başvurunuzun mahkemenin gösterdiği çerçevede yeniden değerlendirilmesidir, atamanın kendiliğinden yapılması değildir. İYUK madde 28/1, idarenin gecikmeksizin işlem tesis etmeye mecbur olduğunu ve bu sürenin hiçbir şekilde otuz günü geçemeyeceğini öngörür.

Yeni değerlendirmenin çerçevesini iptal kararının gerekçesi çizer. İrade sakatlığı olayında Ankara BİM 1. İdari Dava Dairesi, idarenin yeniden atanma başvurusunu istifaya yol açan rahatsızlığın özel ve olağanüstü koşullarını ve Anayasa hükümlerini gözeterek çözüme kavuşturması gerektiğini belirtti. İdarenin genel açıktan atama uygulamasıyla yetinmesi, o olayda iptal sebebi olmuştu.

Kararın idareye tebliğ tarihini ve bu tarihten başlayan süreyi takip edin. İdare süresi içinde işlem kurmazsa İYUK madde 28'in kararın uygulanmaması hâline bağladığı tazminat yolu gündeme gelir.

9.2. Göreve Dönüş Davasında Bozma ve Ret Sonrası Yeniden Karar Zinciri

Göreve dönüş davasında ilk derece kararı son söz değildir; Danıştay İDDK, 2017 tarihli kararında İdare Mahkemesinin iptal yönündeki ısrar kararını bozmuştur.

Öğretim görevlisinin başvurusunda zincir davacı lehine sonuçlandı: İDDK iki ayrı bozma kararı verdi (E. 2014/3996, K. 2017/126; E. 2018/2941, K. 2019/4695), Danıştay 12. Daire bozmaya uyarak ibareyi ve ret işlemini iptal etti (E. 2021/2391, K. 2024/1437).

Bozma kararından sonra dosyaya yeniden bakan daire, Kurulun gerekçesiyle bağlıdır. Danıştay 12. Daire, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca temyiz üzerine İDDK'ce verilen kararlara uyulmasının zorunlu olduğunu belirterek incelemeyi Kurulun bozma gerekçesine göre yaptı. İptal kararı aldığınızda karşı tarafın kanun yoluna başvurabileceğini ve sürecin uzayabileceğini hesaba katın.

9.3. Göreve Dönüş Reddi İptal Edilse de Yoksun Kalınan Aylık ve Tazminat İstemi Kendiliğinden Karşılanmaz

Ret işleminin iptali, yoksun kaldığınızı düşündüğünüz aylık ve özlük haklarının ödenmesini kendiliğinden sağlamaz. Emniyet amirinin dosyasında Ankara 9. İdare Mahkemesi, idarece yeni bir işlem kurulacağından maddi tazminat isteğinin bu aşamada karşılanamayacağını belirterek tazminatı reddetti; Danıştay 12. Daire 09.04.2013 tarihli kararında iptale ilişkin kısmı bozdu.

Posta ve Telgraf Teşkilatında sözleşmeli personel olan davacının parasal hak istemini Danıştay 12. Daire, iptalin kendiliğinden göreve başlama hakkı vermediğini belirterek reddetti (E. 2016/4108, K. 2018/835, 22.02.2018); İDDK kararın yalnız iptale ilişkin kısmını bozdu (E. 2018/3010, K. 2020/216, 05.02.2020).

İptal kararı uygulanmazsa İYUK madde 28, idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabileceğini ve bu davanın ancak ilgili idare aleyhine açılabileceğini öngörür.

10. Göreve Dönüş Reddine Karşı Emsal Danıştay ve İstinaf Kararları

Göreve dönüş retlerine ilişkin Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararları, idarenin madde 92'deki takdir yetkisini esas alır; ret işlemi, kanunda bulunmayan bir şarta ya da olayın gerçek mahiyetinin gözetilmemesine dayandığında iptal edilmiştir. Emsaller hizmet ihtiyacı ve gerekçe; kontenjan, kura ve düzenleyici işlem; bekleme, irade sakatlığı ve özel statü başlıklarında toplanmıştır.

Her kararın kurumu, dönemi ve dayandığı düzenleme farklıdır. Bir kararın sonucu başka bir kurumdaki yeniden atanma başvurusuna kendiliğinden uygulanmaz; kura, polis ve öğretmenlik kararları yalnız ilgili kurum ve dönem için anlam taşır.

10.1. Dönüş Retlerinde Danıştay ve BİM Emsalleri: Hizmet İhtiyacı ve Gerekçe

Hizmet ihtiyacı, kadro ve atama izni gerekçesiyle verilen göreve dönüş retlerinde Danıştay ve istinaf mahkemeleri idarenin takdirini esas almıştır. Ankara BİM 4. İdari Dava Dairesi, yargının idarenin takdir yetkisini ortadan kaldıracak nitelikte karar veremeyeceğini ve davacının hizmetine ihtiyaç olup olmadığını inceleyemeyeceğini belirtti; ret işleminde gerekçe yazılmamış olması da sonucu değiştirmedi.

10.2. Kontenjan, Kura ve Düzenleyici İşlem Kararları: Dönüş Retleri

Kontenjan, kura ilanı ve yönetmelik şartına dayanan göreve dönüş retlerinde sonuç, şartın kanuna uygun ve ölçülü olup olmadığına göre değişmiştir. Kontenjan ve Sağlık Bakanlığı kura usulüne dayanan retler hukuka uygun bulunmuş, Tebliğ 6/B'deki en az iki yıl şartı ise iptal edilmiştir. Disiplin cezası şartına dayanan iki ret farklı yıllarda ve farklı gerekçeyle sonuçlanmıştır.

10.3. Bekleme, İrade Sakatlığı ve Özel Statü Kararları: İstifa Sonrası Dönüş

Bu gruptaki istifa sonrası dönüş kararlarında sonucu madde 92'nin genel takdiri değil, olaya özgü kural belirlemiştir: 657 sayılı Kanun madde 97'deki süre, istifa iradesinin sakatlığı, polis için 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu madde 59 ve yetkili mahkeme kuralı. Polis kararı yalnız bu kurumda, öğretmenlik kararı yalnız öğretmenlikte anlam taşır.

11. Göreve Dönüş Reddine Karşı İptal Dilekçesinde Bulunması Gerekenler ve Örnek

Göreve dönüş reddine karşı iptal dilekçesi; ret işlemini, tebliğ tarihini, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 92 şartlarını taşıdığınızı, ret gerekçesinin hukuka aykırılığını ve iptal istemini açıkça göstermelidir. Dilekçe, idarenin değerlendirmesinin yerine sizin değerlendirmenizi koymaya değil, ret işleminin hukuka uygunluğunun denetlenmesine yönelik kurulur. Anayasa madde 125'e göre yargı yetkisi hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz ve takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemez.

11.1. Göreve Dönüş Reddi İptal Dilekçesinde Konu, Olaylar, Hukuki Nedenler ve Sonuç-İstem Nasıl Yazılır?

Göreve dönüş reddi iptal dilekçesinde konu bölümü ret işleminin tarih ve sayısını, olaylar bölümü memurluktan ayrılış ile başvuru sürecini, hukuki nedenler bölümü madde 92 şartlarını ve ret gerekçesinin denetimini, sonuç-istem bölümü ise iptal talebini taşır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7'ye göre dava açma süresi yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başladığından tebliğ tarihi dilekçede ayrıca gösterilir. Zımni ret, idari makama yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmemesiyle isteğin reddedilmiş sayılmasıdır; İYUK madde 10'a göre bu durumda dava, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde açılır.

• Konu: ret işleminin tarihi, sayısı ve işlemi yapan makam ile iptal istemi. Ret bir yönetmeliğe ya da genel bir düzenlemeye dayanıyorsa İYUK madde 7'ye göre düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açılabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel olmaz.
• Olaylar: ayrılış başvurunuzun ve kabulünün tarihi, ayrıldığınız sınıf ve kadro, memurluktan daha önce kaç kez çekildiğiniz, dönüş başvurunuzun tarihi ve idarenin gösterdiği gerekçe.
• Hukuki nedenler: madde 92/1'deki iki defadan fazla olmamak, ayrıldığınız sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartlarını karşıladığınız; ret gerekçesinin hangi yönden hukuka aykırı olduğu.
• Sonuç ve istem: ret işleminin iptali ve gerekiyorsa yürütmenin durdurulması.

Madde 92 «atanabilirler» ifadesiyle idareye takdir yetkisi tanır; Danıştay 16. Daire (E. 2015/4830, K. 2015/1894), bu takdir yetkisinin mutlak olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğunu, takdire dayanan işlemlerin sebep ve maksat öğeleri yönünden yargı denetimine tabi bulunduğunu belirtmiştir. Hukuki nedenler bölümünde idarenin gösterdiği gerekçenin (boş kadro, hizmet ihtiyacı, kontenjan) dosyadaki belgelerle örtüşüp örtüşmediğini ve yetkinin kamu yararı dışında bir maksatla kullanılıp kullanılmadığını tartışmanız gerekir. İYUK madde 2'ye göre iptal davası, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olması nedeniyle açılır.

Sonuç ve istem bölümünde davacının göreve atanmasına karar verilmesi istenmez; Danıştay kararlarında idarenin madde 92 kapsamındaki atamayı yapmaya yargı kararıyla zorlanamayacağı, idari işlem niteliğinde yargı kararı verilemeyeceği belirtilmiştir; istem bu yüzden ret işleminin iptaline yöneltilir.

11.2. Yürütmenin Durdurulması İstemli Göreve Dönüş Reddi Dilekçesi

Göreve dönüş reddine karşı açılan davada dilekçede yürütmenin durdurulması (YD) istenebilir; ancak İYUK madde 27'ye göre dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. YD kararı için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir; Anayasa madde 125 de aynı iki şartı arar.

İYUK madde 27'nin ikinci fıkrasındaki ek cümleye göre kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz. İstifa edenin yeniden atanma talebinin reddinin bu sayılan işlemlere girip girmediği kanun lafzında açıkça yer almaz. Zarar ve açık hukuka aykırılık unsurlarını dilekçede somut olgulara dayandırmanız gerekir; mahkeme, dava dilekçesi ve eklerinden istemin yerinde olmadığını anlarsa davalı idarenin savunmasını almadan istemi reddedebilir.

YD kararında işlemin hangi gerekçelerle hukuka açıkça aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğu belirtilir. YD kararları teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir, adli yardımdan faydalanan kimselerden teminat alınmaz. İstem hakkında verilen karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere itiraz edilebilir; aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez YD istenemez.