Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası: İptal Davası

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi bir memurun bulunduğu kademede ilerlemesini 1-3 yıl süreyle durduran disiplin cezasıdır; «kademe cezası» da denir. Aynı ceza kademe ilerlemesinin durdurulması (kısa: kademe durdurma) adıyla da anılır. Kademe, derece içinde görevin önemi ya da sorumluluğu artmadan memurun aylığında gerçekleşen ilerlemedir. Bu cezaya karşı idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz; 657 sayılı Kanun madde 135, disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunu açık tutar.

Konunun kanuni dayanağı 657 sayılı Kanun madde 125/D'dir: bu hüküm cezayı 14 bent hâlinde sayılan fiil ve hallere bağlar. Cezayı verecek makamı madde 126 belirler; buna göre teklifi önce disiplin kurulu, yani memurun kurumunda ceza teklifini değerlendiren kurul inceler, ardından cezayı atamaya yetkili amir, yani kurul kararı alındıktan sonra kademe cezasını veren ve kim olduğu kurum mevzuatından belirlenen amir verir. İtiraz, yani kademe cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna (itirazı inceleyen kurul) tebliğden itibaren yedi gün içinde yapılan başvuru, madde 135'te; dava süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7'de düzenlenir.

657 sayılı Kanun madde 125 özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümlerini saklı tutar; anlatılanlar 657 sayılı Kanun'a tabi devlet memurlarının kademe cezasına ilişkindir.

1. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Nedir? Bir ile Üç Yıl ve Sonuçları

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesini 1-3 yıl durduran ve 657 sayılı Kanun madde 125/D'de düzenlenen disiplin cezasıdır. Ceza süresince memur kademesinde kalır, kademeye bağlı aylık artışını alamaz ve ceza ayrıca yönetim kadrolarına atanmayı on yıl kısıtlar.

1.1. Kademe Ne Demektir? Memurun Aylığındaki İlerleme ve Kademe İlerlemesinin Şartları

657 sayılı Kanun madde 64'e göre kademe, memurun aynı derece içinde, görevi ve sorumluluğu değişmeden aylığının bir basamak yükselmesidir. Kademe ilerlemesi için iki şart aranır: memurun o kademede en az bir yıl çalışmış olması ve derecesinde çıkabileceği bir üst kademenin bulunması.

Bu şartlar gerçekleşen memur, hak kazandığı tarihten geçerli olarak ayrıca bir işleme gerek duyulmadan bir ileri kademeye geçmiş sayılır. Kademe ilerlemesinde idarenin takdir yetkisi yoktur; kademe ilerlemesi bağlı yetkidir, yani şartlar oluştuğunda idare ilerlemeyi uygulamak zorundadır. Kademe derece içindeki yatay ilerlemedir.

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası tam olarak bu kendiliğinden işleyen ilerlemeyi keser: ceza süresi boyunca memur bulunduğu kademede ilerleyemez ve bu durum maaş artışını da durdurur. Cezanın neyi durdurduğunu anlamak için kademe düzenini bilmek yeterlidir; derece yükselmesi ayrı şartlara bağlı olduğundan aşağıda cezanın dereceye etkisi ayrıca ele alınır.

1.2. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasının Tanımı: Madde 125/D, Bir ile Üç Yıl

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının tanımı 657 sayılı Kanun madde 125'in D bendindedir ve cezanın süresini 1-3 yıl olarak sınırlar.

“Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 - 3 yıl durdurulmasıdır.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125, D bendi

Hüküm iki kural koyar. Birincisi, ceza hiçbir hâlde üç yılı aşamaz ve bir yıldan az olamaz. İkincisi, bu aralıkta kaç yıl verileceği fiilin ağırlık derecesine göre belirlenir; kanun her fiil için ayrı bir süre tablosu öngörmez. Ceza yazınızda sürenin hangi gerekçeyle seçildiğine bu nedenle dikkat etmelisiniz.

Bu ceza, kanunun ilk metninde yer alan «kısa süreli durdurma» ve «uzun süreli durdurma» cezalarının yerine 2670 sayılı Kanun'la getirilmiştir. Cezayı gerektiren fiil ve haller madde 125/D'de 14 bent hâlinde sayılır; sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemlerde bulunanlara da aynı türden disiplin cezası verilir.

Öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan memurun kademesi durdurulamadığından, madde 125 bu memur için kademe durdurma yerine brüt aylıktan kesinti öngörür.

1.3. Kademe Durdurma Cezasının Sonuçları: On Yıl Üst Kadro Kısıtı ve Özlük Dosyası

Kademe durdurma cezasının en ağır idari sonucu 657 sayılı Kanun madde 132'deki atama kısıtıdır: cezayı alan memur 10 yıl boyunca daire başkanlığına ve onun dengi ya da üstü kadrolara, bölge ve il teşkilatlarının en üst yöneticiliğine, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve üyeliklerine, valilik ve büyükelçilik kadrolarına atanamaz.

Ceza, aynı maddeye göre verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır. İYUK madde 27 uyarınca dava açılması da işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

Verilen ceza memurun özlük dosyasına işlenir. Dosyadan çıkarılması için memur, cezanın uygulanmasından 10 sene sonra atamaya yetkili amire başvurabilir; kademe cezasında bu karardan önce disiplin kurulunun görüşü (mütalaası) alınır (657 sayılı Kanun madde 133).

Cezanın iptali, ona dayanılarak yapılan işlemleri de etkiler. Kademe cezası nedeniyle daire başkanlığından müşavir kadrosuna atanan davacının davasında idare mahkemesi, ceza ayrı bir davada iptal edildiğinden atama işlemini iptal etmiş ve yoksun kalınan parasal hakların işlem tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine hükmetmişti. Danıştay 2. Daire (E. 2022/1738, K. 2022/4912, 06.10.2022), bu kararı onaylayan bölge idare mahkemesi kararına yönelik temyiz istemini reddetti.

1.4. Kademe Durdurma Cezası Derece Yükselmesini ve Ek Kademe İlerlemesini Nasıl Etkiler?

Kademe durdurma cezası memurun mevcut kademesini ve derecesini geri almaz; yalnız bulunduğu kademedeki ilerlemesini ceza süresince durdurur. Kademe, memuriyet dereceleri içindeki basamakları gösterdiğinden ilerlemenin durması memurun derece içindeki yolunu da o süre kadar uzatır.

Cezanın ikinci etkisi ek kademe ilerlemesindedir. 657 sayılı Kanun madde 64'e göre son sekiz yıl içinde herhangi bir disiplin cezası almayan memura, aylık derecesinin yükseltilmesinde dikkate alınmak üzere bir kademe ilerlemesi daha uygulanır. Kademe cezası alan memur bu sekiz yıllık dönem içinde bu ek ilerlemeden yararlanamaz.

Derece yükselmesinin usul ve şartları 657 sayılı Kanun madde 68'de ayrıca düzenlenir.

2. Kademe Durdurma Cezası Alan Memur Ne Yapmalı? Özet Kurallar ve Adımlar

Kademe durdurma cezası aldıysanız ilk iş tebliğ tarihini saptamaktır: itiraz için 7 gün, idare mahkemesinde dava için 60 gün bu bildirime göre hesaplanır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına itiraz zorunlu değildir; madde 135 itirazın dava süresine etkisini açıkça düzenlemediğinden 60 günü yazılı bildirimi izleyen günden saymak en güvenli yoldur.

2.1. Kademe Durdurma Cezasına Karşı Yol Haritası

Kademe durdurma cezasına karşı izlenecek yol, tebliğ tarihini saptamak, ceza yazısını ve kurul kararını incelemek, itiraz kararını 7 gün içinde vermek, davayı 60 gün içinde görevli idare mahkemesinde açmak ve gerekiyorsa yürütmenin durdurulmasını (YD) istemektir.

1. Cezanın size yazılı olarak bildirildiği tarihi not edin; itiraz için 7 günlük süre tebliğden, 60 günlük dava süresi yazılı bildirimi izleyen günden işler.
2. Ceza yazısında hangi fiil nedeniyle, madde 125/D'nin hangi bendine göre ve kaç yıl ceza verildiğinin açıkça yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
3. Disiplin kurulunun kararını (teklifin kabulü ya da reddi) ve soruşturma dosyasını isteyin; kademe cezası kurul kararı alınmadan verilemez.

1. İtiraz edip etmeyeceğinize 7 gün içinde karar verin; süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir, madde 135 ise disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunu ayrıca açık tutar.
2. Davayı, görevli bulunduğunuz yerdeki idare mahkemesinde açın (İYUK madde 33).
3. Dilekçede YD, yani dava sürerken işlemin uygulanmasının durdurulması talebini değerlendirin; İYUK madde 27 telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olmasını birlikte arar.
4. 10 yıllık atama kısıtının kariyerinize etkisini ve kadronuzun son kademesinde olup olmadığınızı kontrol edin; son kademede kademe durdurma yerine brüt aylıktan kesinti uygulanır.

2.2. Kademe Durdurma Davasının Temel Kuralları Tablosu

Kademe durdurma davasının temel kuralları 657 sayılı Kanun, Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği, İYUK ve Anayasa'da yer alır; her satır dayandığı maddeyi gösterir.

3. Kademe Durdurma Cezasını Kim Verir? Kurul Teklifi Şartı

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını kurul değil, memurun kurumundaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir verir; il disiplin kurulu kararına dayanan hâllerde cezayı vali verir. Atamaya yetkili amir, memuru kadrosuna atama yetkisine sahip makamdır. 657 sayılı Kanun madde 126'ya göre kurulun ayrı bir ceza belirleme yetkisi yoktur; kurul teklif edilen cezayı kabul ya da reddeder.

Daha hafif cezaları ise kurul kararı aranmadan disiplin amirleri verir. «Cezayı disiplin kurulu verdi» anlatımı bu yüzden eksiktir: kurul kararı bir ön şarttır, cezayı veren işlem amirin işlemidir.

3.1. Kademe Cezasında Kurul Teklif Eder, Atamaya Yetkili Amir Verir: Madde 126 ve Disiplin Yönetmeliği

Kademe cezasında süreç üç aşamalıdır: soruşturma dosyası disiplin kuruluna gönderilir, kurul teklifi değerlendirir; kurul teklifi kabul ederse atamaya yetkili amir, 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin ilgili hükmünü de dikkate alarak yapacağı değerlendirmeye göre cezayı verir veya gerekçesini belirtmek suretiyle reddeder (Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 27). Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 31'e göre bu hâllerde soruşturma dosyası yetkili disiplin kuruluna 15 gün içinde gönderilir; kurul da kararını, dosya eline geçtikten sonra 30 gün içinde soruşturma belgelerine dayanarak bildirir.

Teklifi incelemeye yetkili kurul, fiilin işlendiği sırada memurun görev yerindeki disiplin kuruludur. Cumhurbaşkanınca atanan memurlar, cezanın bakan veya üst yönetici tarafından verileceği hâller ve doğrudan merkeze bağlı taşra teşkilatında çalışanlar için teklifi merkez teşkilatı disiplin kurulu inceler (Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 25).

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 14, kurulların kademe cezası teklifini değerlendirmeye yetkili olduğunu belirtir. Yönetmelik madde 27'ye göre kurulun teklifi kabul etmesi üzerine ceza vermeye yetkili amir, 657 sayılı Kanun madde 125'in ilgili hükmünü de dikkate alarak yapacağı değerlendirmeye göre cezayı verir veya gerekçesini belirterek reddeder.

Disiplin kurullarının kuruluşu, görüşme ve karar usulü, hangi memurlar hakkında karar verecekleri ve disiplin amirlerinin belirlenmesi 657 sayılı Kanun madde 134 uyarınca Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Madde 126 ayrıca özel kanunlardaki yetkili amir ve kurul hükümlerini saklı tutar; kurumunuzdaki kurulun ve amirin kim olduğu bu düzenlemelerden anlaşılır.

3.2. Kademe Cezası Teklifini Kurul Reddederse Ne Olur? Amirin Onbeş Gün İçinde Başka Ceza Yetkisi

Disiplin kurulu teklifi reddederse kademe cezası verilemez; 657 sayılı Kanun madde 126'ya göre atamaya yetkili amir bu durumda 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 31 bu süreyi ret kararının alındığı tarihi izleyen günlerden sayar; madde 27 ise amire gerekçe göstererek başka ceza verme ya da ceza verilmesine yer olmadığına karar verme seçeneği tanır.

Danıştay 12. Daire'nin incelediği bir dosyada, gerçeğe aykırı belge düzenlediği iddiasıyla (madde 125/D-f) memura 1 yıl kademe durdurma teklif edildi; il disiplin kurulu, kasıtlı (yani eylemin bilerek ve isteyerek yapıldığı) usulsüzlüğe dair somut kanıt bulunmadığı gerekçesiyle teklifi reddetti ve idare madde 126 ile madde 125/C-a uyarınca aylıktan kesme cezası verdi. Danıştay 12. Daire (E. 2014/903, K. 2015/5087, 08.10.2015), davayı reddeden İdare Mahkemesinin (E. 2013/511, K. 2013/1432) kararını oybirliğiyle bozdu: işlemde, teklifin konusu fiil dışında hangi eylem nedeniyle ceza verildiği ve hangi eylemin 125/C-a kapsamına girdiği gösterilmemişti.

Danıştay 12. Daire (E. 2014/3080, K. 2016/4512, 11.10.2016), bakanlık düzeyindeki kurulun daha ağır ceza teklifini reddetmesinden sonra valiliğin dosyayı il disiplin kuruluna gönderdiği ve memura 1 yıl kademe durdurma verildiği dosyada, işlemde hangi eylem nedeniyle 125/D'nin hangi alt bendine göre ceza verildiği belirtilmediği için İdare Mahkemesinin ret kararını bozdu. İki kararda da bozma nedeni, yeni cezanın hangi eylem ve bende dayandığının gösterilmemesidir.

3.3. Kurul Kararı Olmadan ya da Yetkisiz Makamca Verilen Kademe Cezası İptal Edilir

657 sayılı Kanun madde 126/2 uyarınca kademe cezasını, kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir (il disiplin kurulu kararına dayanan hallerde vali) verir.

Danıştay 8. Daire (E. 1996/4782, K. 1999/714, 25.02.1999), kademe cezası gerektiren bir fiilde daire başkanının, memurun geçmiş hizmetlerini gerekçe göstererek daha hafif bir alt ceza verdiği işlemi yetki yönünden hukuka aykırı buldu ve davayı reddeden İdare Mahkemesi kararını bozdu. Danıştay'a göre cezanın önce disiplin kurulunca değerlendirilmesi gerekiyordu ve doğrudan kademe cezası vermeye yetkili olmayan amir, cezayı alt cezaya çevirerek uygulayamazdı.

Kurum personel yönetmeliğine tabi bir dosyada idare mahkemesi, memura daha önce verilen kademe cezasını fiilin yanlış bende dayandırıldığı gerekçesiyle iptal etmişti. Danıştay 12. Daire (E. 2003/4620, K. 2006/4153, 20.10.2006), kademe cezasının iptali üzerine verilen yeni cezayı, Kurum Personel Yönetmeliğinde bu cezayı verme yetkisi disiplin kuruluna tanınmadığı için yetkisiz kurulca verilmiş sayarak İdare Mahkemesinin ret kararını oyçokluğuyla bozdu.

4. Kademe Durdurma Cezası İptal Davası Süresi, İtiraz ve Görevli Mahkeme

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı iptal davası, cezanın size yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır.

Dava açmadan önce cezaya itiraz etmek zorunlu değildir; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 135, disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunu ayrıca açık tutar. İtiraz yolunu seçerseniz süre tebliğden itibaren yedi gündür. Yetkili mahkeme, görevli bulunduğunuz yerin idare mahkemesidir.

4.1. Kademe Durdurma Cezası İptal Davası Kaç Gün İçinde Açılır? 60 Gün ve Tebliğ

Kademe cezasının iptali için dava açma süresi 60 gündür ve süre, cezanın yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen gün işlemeye başlar.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7, özel kanunda ayrı bir süre öngörülmemişse idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirler ve idari uyuşmazlıklarda sürenin yazılı bildirimden başlayacağını söyler. Anayasa madde 125 de idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başladığını hükme bağlar. Cezayı öğrendiğiniz ya da kurulun karar verdiği tarih değil, kararın size tebliğ edildiği tarih esas alınır.

İYUK madde 8'e göre süreler tebliğ tarihini izleyen günden itibaren işler ve tatil günleri süreye dahildir. Sürenin son günü tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk çalışma gününün bitimine kadar uzar. Tebliğ belgesini saklamanız, sürenin hesabında çıkabilecek tartışmayı önler.

4.2. Kademe Durdurma Cezasına İtiraz: Yüksek Disiplin Kuruluna Yedi Gün ve İtirazın Dava Süresine Etkisi

Kademe cezasına karşı, kararın size tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir.

İtirazı inceleyen kurul, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendisine ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde karar vermek zorundadır. İtiraz kabul edilirse disiplin amirleri kararı gözden geçirir ve cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir; itirazın kabulü cezayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

İtiraz, dava açmanın ön koşulu değildir. Madde 135'in son fıkrası disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunun açık olduğunu söyler; bu nedenle itiraz etmeden doğrudan iptal davası açabilirsiniz.

İtirazın dava süresine etkisi madde 135'te düzenlenmemiştir. İYUK madde 11, dava açmadan önce üst makama yapılan başvurunun işlemeye başlamış dava açma süresini durduracağını öngörür. Bu başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, geçmiş günler hesaba katılarak yeniden işler. Kademe cezasına itirazın bu madde kapsamında süreyi durdurduğunu, ya da itirazın reddinin tebliğinden itibaren yeni bir 60 günlük süre başlattığını söyleyen farklı anlatımlar bulunur. Hak kaybına uğramamak için en güvenli yol, davayı ceza kararının tebliğini izleyen günden başlayan 60 gün içinde açmaktır.

4.3. Kademe Durdurma Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır?

Kademe cezasına karşı dava, görevli bulunduğunuz yerdeki idare mahkemesinde açılır; ceza veren makamın bulunduğu yer değil, sizin görev yeriniz esas alınır.

İYUK madde 33'ün üçüncü fıkrası, kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezalarına ilişkin davalarda yetkili mahkemeyi ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi olarak belirler. Kademe cezası memurun bulunduğu kademede ilerlemesini durdurur, görevle ilişkisini kesmez; bu nedenle dava bu kurala göre açılır. Davayı görevli ve yetkili idare mahkemesinde açtığınızda mahkeme, ceza işlemini yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetler.

4.4. Kademe Durdurma Cezasında Yürütmenin Durdurulması

Kademe cezasına karşı dava açmak cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; uygulamanın durması için dilekçede yürütmenin durdurulması istenmeli ve kanuni iki şart birlikte gerçekleşmelidir.

İYUK madde 27'ye göre mahkeme, işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte bulunursa, gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Mahkeme bu kararı kural olarak idarenin savunmasını aldıktan sonra verir ve kararında hukuka aykırılığın gerekçesini ve doğacak zararı belirtmek zorundadır. Anayasa madde 125 aynı iki şartı arar.

Kademe cezasında bu talebin önemi, 657 sayılı Kanun madde 132'den gelir: disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır.

4.5. Kademe Durdurma Davasında İstinaf ve Temyiz

İdare mahkemesi kararlarına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir; ancak konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen idari işlem iptal davalarında kararlar kesindir ve istinaf yoluna başvurulamaz (İYUK m. 45).

İYUK madde 45, konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen iptal davalarında idare mahkemesi kararlarını kesin sayar; kesinlik bu parasal eşiğe göre belirlenir. Temyiz incelemesinde karar hukuka uygun bulunursa onanır, hukuka aykırı bulunursa bozulur (İYUK madde 49). Bozma kararına uyularak verilen ilk derece kararlarında temyiz incelemesi, bozma kararına uygunlukla sınırlı yapılır.

5. Kademe Durdurma Cezasını Gerektiren Fiiller (Madde 125/D): On Dört Bent

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, 657 sayılı Kanun madde 125/D'de yürürlükte bulunan on dört bentte sayılan fiiller ya da bunlara nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemler için verilir.

Yürürlükteki bentler a, b, c, d, e, f, h, ı, j, k, l, m, n ve o harfleriyle gösterilir; (g) bendi 5234 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır. Danıştay 12. Daire, 11.10.2016 tarihli kararında, memurun hangi eylem veya eylemleri nedeniyle 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin (D) bendinin hangi alt bendi kapsamında cezalandırıldığı işlemde ortaya konulmadığı ve eylemlerin sübuta erdiğine ilişkin değerlendirme yapılmadığı için suçun ve cezanın belirginliği ilkesinin ihlal edildiğini kabul etmiştir.

5.1. Kademe Durdurma Fiilleri: Sarhoş Gelmek, Devamsızlık ve Çıkar Sağlamak (D-a, D-b, D-c)

Madde 125/D'nin ilk üç bendi; göreve sarhoş gelmeyi veya görev yerinde alkollü içki içmeyi, özürsüz ve kesintisiz 3-9 gün göreve gelmemeyi ve görevle ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamayı kademe cezası sebebi sayar.

Devamsızlık bendinde iki şart birlikte aranır: gelmemenin özürsüz olması ve günlerin kesintisiz biçimde 3 ile 9 gün arasında kalması (125/D-b). Çıkar sağlama bendinde ise çıkarın görevle bağlantılı olması belirleyicidir.

Danıştay 12. Daire, çıkar sağlama fiilinin hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde ve tüm unsurlarıyla ortaya konulamadığı gerekçesiyle verilen iptal kararını, icra müdür yardımcısına verilen 3 yıllık kademe cezası yönünden onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/3171, K. 2021/2927, 24.05.2021).

Tapu müdürlüğünde bilgisayar işletmeni olarak çalışan memura aynı bentten verilen 1 yıllık kademe cezasının iptalini de Danıştay 12. Daire onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2020/5328, K. 2021/1587, 24.03.2021).

5.2. Kademe Durdurma Fiilleri: Küçük Düşürme, İzinsiz Yer ve Gerçeğe Aykırı Belge (D-d, D-e, D-f)

Madde 125/D'nin d, e ve f bentleri; amire ya da maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı davranışı, görev yerindeki bir alanın toplantı ve tören gibi amaçlarla izinsiz kullanılmasını ve gerçeğe aykırı rapor ya da belge düzenlenmesini kademe cezası sebebi sayar.

Küçük düşürücü hareket bendi, amirine ya da maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketlerde bulunmayı kapsar. İzinsiz yer kullanımı bendi ise görev yeri sınırları içindeki bir yeri toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izin almadan kullanmayı ya da başkalarına kullandırmayı yaptırıma bağlar.

İzinsiz yer kullanımı bendine dayanan bir cezada Danıştay, idarenin lehine sonuç verdi. Hastane girişinde memur olmayan kişilerle birlikte stand kuran hemşireye bu bentten 1 yıl kademe cezası verilmiş, ertesi günkü bir günlük iş bırakma ise sendikal eylem sayılarak cezaya konu edilmemişti. İdare mahkemesi davayı reddetti; Danıştay 12. Daire davacının temyizini reddederek ret kararını onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2020/5138, K. 2021/1234, 10.03.2021).

Gerçeğe aykırı belge bendinde iki tür sahtekârlık ayrılır. Maddi sahtekârlık, belgenin maddi varlığında değişiklik yapılmasıdır; fikri sahtekârlıkta ise belge biçim olarak doğrudur, ancak içeriği gerçeğe aykırıdır. Her hata sahtelik sayılmaz: Danıştay 12. Daire, hakediş hesabındaki hatayı gerçeğe aykırı belge düzenlemek olarak nitelendirmedi (Danıştay 12. Daire, E. 2003/4744, K. 2006/5824, 01.12.2006).

5.3. Kademe Durdurma Fiilleri: Ticaret, Ayrımcılık, Mal Bildirimi ve Bilgi Açıklama (D-h, D-ı, D-j, D-k)

Madde 125/D'nin h, ı, j ve k bentleri; ticaret ve memura yasak kazanç getirici faaliyeti, görevde ayrımcılığı, belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamayı ve açıklanması yasak bilgilerin açıklanmasını kademe cezası sebebi sayar.

Ticaret bendi, ticaret yapmayı ya da memurlara yasaklanmış başka kazanç getirici işlerde bulunmayı kapsar. Ayrımcılık bendi, görevi yaparken dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep ayrımı gözetmeyi ve kişilerin yarar ya da zararını hedef tutan davranışları yaptırıma bağlar. Bilgi açıklama bendi ise açıklanması yasaklanan bilgilerin açıklanmasıdır.

Mal bildirimi bendinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), disiplin cezası verilebilmesi için memura önceden ihtar yapılmasının gerekmediğine karar verdi (Danıştay İDDK, E. 2020/628, K. 2020/1616, 24.09.2020). Danıştay 12. Daire, memurun cezalandırılma işleminden önce mal bildiriminde bulunduğunu ve haksız mal edindiğine ya da malı gizleme maksadı taşıdığına yönelik iddia ve tespit bulunmadığını belirterek işlemi hukuka uygun görmeyip İdare Mahkemesi kararını bozdu (E. 2011/5213, K. 2015/635, 25.02.2015).

5.4. Kademe Durdurma Fiilleri: Hakaret, Borçlanma, Kasten Yapmamak, Siyasi Faaliyet (D-l, D-m, D-n, D-o)

Madde 125/D'nin son dört bendi; amire, maiyete, iş arkadaşlarına ve iş sahiplerine hakaret ya da tehdidi, diplomatik statüdeki memurun yurt dışında haksız borçlanmasını, verilen görev ve emirleri kasten yapmamayı ve siyasi parti yararına ya da zararına fiilen faaliyeti kademe cezası sebebi sayar.

Yurt dışı borçlanma bendi yalnız diplomatik statüsünden yararlanan memura uygulanır: haklı sebep olmadan ödeme gücünü aşan borçlanma, borç ödemedeki tutumla Devlet itibarını zedeleme ya da zorunlu sebep yokken borcu ödemeden yurda dönme bu bende girer. Hakaret ve tehdit bendinde ise ceza işleminin hangi eylemi hangi bente bağladığını göstermesi gerekir: Danıştay 12. Daire, soruşturma raporunda bu bentten teklif edilen ancak işlemde eylem ve alt bendi gösterilmeyen kademe cezası hakkında idare mahkemesinin ret kararını bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2014/3080, K. 2016/4512, 11.10.2016).

Görev ve emri kasten yapmamak bendinde eylemin somut olarak ortaya konması gerekir. Danıştay 12. Daire, veri hazırlama ve kontrol işletmenine bu bentten verilen 2 yıllık kademe cezasının iptalini onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/3280, K. 2021/3274, 31.05.2021). Aynı bentten verilen bir cezada Danıştay 12. Daire, soruşturma raporu birkaç kez iade edilip önerilen cezanın ağırlaştırıldığı gerekçesiyle verilen iptal kararını da onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2002/4822, K. 2005/2793, 04.07.2005).

Siyasi faaliyet bendi, toplantıya salt katılmanın ötesinde fiili bir faaliyet arar. Belediye başkan yardımcısına siyasi parti yararına fiilen faaliyette bulunduğu gerekçesiyle 1 yıl kademe cezası verilmişti. İdare mahkemesi, Danıştay 12. Dairesinin bozma kararına uyarak toplantının kamuya açık olmadığını ve salt katılmanın bu bende girmediğini belirterek işlemi iptal etti. Danıştay 12. Daire, temyiz aşamasında iptal kararını onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2020/4814, K. 2021/2377, 26.04.2021).

5.5. Kademe Durdurma Fiillerinde Mülga Bent (g) ve Benzer Eylemler Kuralı

Madde 125/D'nin (g) bendi yürürlükten kaldırılmıştır; bu bende dayanılarak kademe cezası verilemez, ancak sayılan fiillere benzeyen eylemlere aynı türden ceza verilebilir.

(g) bendi 5234 sayılı Kanunla mülga olduğundan yürürlükteki bent sayısı on dörttür. Madde 125, sayılan fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları bakımından benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden ceza verileceğini öngörür. Bu kural, her fiilin bentte aynen sayılması gerektiği anlamına gelmez; ancak benzerlik, fiilin hem niteliği hem ağırlığı yönünden kurulmalıdır. Kademe cezasının süresi de fiilin ağırlığına göre 1 ile 3 yıl arasında belirlenir.

6. Kademe Durdurma Cezası Yerine Brüt Aylıktan Kesinti: Son Kademedeki Memur

Öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunan memura, kademe cezasını gerektiren hallerde brüt aylığından 1/4 ile 1/2 oranları arasında kesinti yapılır; tekrarında görevine son verilir.

Bu memurun ilerleyebileceği bir kademe kalmadığı için ceza kademe durdurma olarak uygulanamaz. Madde 125'in son kademedeki memurlara ilişkin hükmü bu durumda cezanın brüt aylıktan kesinti biçiminde uygulanmasını öngörür. Çevirme, ayrı bir ceza türü değil, kademe cezasının son kademedeki memura uygulanış biçimidir.

6.1. Çevirme Kuralı: Son Kademe, Öğrenim Durumu ve Birinci Derece

Çevirme kuralı, öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan memurlara uygulanır; bu memurlarda kademe cezası brüt aylığın 1/4'ü ile 1/2'si arasında kesinti olarak uygulanır.

Kademe, derece içinde görevin önemi veya sorumluluğu artmadan memurun aylığındaki ilerlemedir. Bir derece içinde kademeden kademeye geçişe kademe ilerlemesi denir. Öğrenimi nedeniyle yükselebileceği en üst kadronun son kademesine ulaşan memurun ilerleyecek kademesi bulunmadığından, örneğin birinci derecenin son kademesindeki memur için kademe durdurulamaz ve kesinti uygulanır.

Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 27'ye göre disiplin kurulu kademe cezası teklifini kabul ederse ceza vermeye yetkili amir, 657 sayılı Kanun madde 125'in ilgili hükmünü de dikkate alarak yapacağı değerlendirmeye göre cezayı verir veya gerekçesini belirterek reddeder. Kesinti oranı 1/4 ile 1/2 arasında, verilmesi gereken cezanın ağırlığıyla dengeli biçimde belirlenmelidir.

Çevirme kuralı özetle şöyle işler:

• Memur, öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunur.
• Memurun ilerleyecek kademesi kalmadığından kademe durdurulamaz.
• Kademe cezasını gerektiren hâllerde brüt aylığın 1/4'ü ile 1/2'si arasında kesinti yapılır.

Danıştay 12. Dairesinin iptali onadığı üç dosyada ceza bu yolla uygulanmıştı: belediye başkan yardımcısına verilen 1 yıllık ceza, okul müdürüne verilen 1 yıllık ceza ve bölge müdürüne verilen 3 yıllık ceza (E. 2021/5355, K. 2022/913) brüt aylığın 1/4'ü oranında kesinti olarak uygulandı. Bu dosyalarda iptal nedeni çevirmenin kendisi değil, fiile ilişkin değerlendirmeydi.

6.2. Kademe Cezası Verilmesi Gerekirken Aylıktan Kesinti Verilen Dava: Çevirmenin Hukuka Uygunluğu

Son kademedeki memura uygulanan kesinti de bir kademe cezası işlemidir; bu nedenle cezayı verme yetkisi, kurul kararı ve itiraz güvencesi bu davada ayrıca denetlenir.

Danıştay 5. Daire, kademe cezası yerine uygulanan kesintiyi itiraz güvencesi yönünden hukuka aykırı buldu. Zabıt kâtibine önce 125/C-ı bendinden daha hafif bir ceza verilmiş, memurun itirazı üzerine Bakanlık Disiplin Kurulu cezayı kaldırıp dosyayı iade etmişti. Ardından fiil 125/D-c kapsamında görülmüş ve memur son kademede olduğundan brüt aylığının 1/4'ü kesilmişti. İstanbul 12. İdare Mahkemesi davayı reddetti. Danıştay 5. Daire, disiplin kurulunun dosyayı iade yetkisi bulunmadığını ve itiraz eden memura daha ağır ceza verilemeyeceğini belirterek bu kararı bozdu (Danıştay 5. Daire, E. 2016/13633, K. 2019/311, 15.01.2019).

6.3. Kademe Cezasının Kolluk ve Jandarmada Çevrilmesi: Özel Rejim Kısa Ayrımı

Genel memurlarda kademe cezasının kesintiye çevrilmesinin dayanağı 657 sayılı Kanun madde 125'in son kademedeki memurlara ilişkin hükmüdür.

Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında terfileri özel kanunlara tabi personel için durdurma cezalarının brüt aylıktan kesinti olarak uygulanması ise 7068 sayılı Kanun madde 8'in yedinci fıkrasında düzenlenmiştir; bu fıkra 7161 sayılı Kanun madde 64 ile değiştirilmiştir ve kolluğa özgü bu rejim bu sayfanın konusu değildir.

7. Kademe Durdurma Cezasında Yetki, Soruşturma ve Usul Yönünden İptal Sebepleri

657 sayılı Kanun madde 126/2 uyarınca kademe cezasını, kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amir (il disiplin kurulu kararına dayanan hallerde vali) verir; madde 127'ye göre fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar; madde 130'a göre savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.

Usul sebeplerinin her biri ayrı bir dosya incelemesi gerektirir: soruşturma raporunun hangi önerilerle düzenlendiği, kaç kez iade edildiği, fiilin ne zaman öğrenildiği ve soruşturmanın ne zaman başladığı, savunmanın hangi bent gösterilerek istendiği. Aşağıdaki başlıklar her sebebi Danıştay 12. Daire kararlarıyla sırayla gösterir; tek bir karar bütün uygulamayı temsil etmez.

7.1. Kademe Cezasında Soruşturma Usulüne Aykırılık: Soruşturma Raporunun İadesi ve Soruşturmacı

Danıştay 12. Daire, aynı fiil nedeniyle davacının iki kez cezalandırıldığı ve ikinci soruşturmaya ilişkin belgelerin sunulmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararını onamış (K004); soruşturma raporunun müfettişlere defalarca iade edilip önerilen cezanın ağırlaştırılması nedeniyle soruşturmayı usule aykırı bulan iptal kararını da onamıştır (K021). Dava dilekçesinde soruşturmanın hangi aşamada, kim tarafından ve hangi belgelerle yürütüldüğünü somut olarak göstermeniz gerekir.

Danıştay 12. Daire, Adalet Bakanlığına bağlı bir birimde veri hazırlama ve kontrol işletmeni olarak çalışan memura 657 sayılı Kanun madde 125/D-(n) uyarınca verilen 2 yıllık kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını iptal eden kararı onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/3280, K. 2021/3274, 31.05.2021). Olayda ilk soruşturmadaki ceza teklifi, eylemlerin soyut nitelikte olduğu gerekçesiyle reddedilmişti; bu sırada davacıyla husumeti bulunan adli sicil şefi tutanak düzenlemeyi sürdürmüş ve ceza bu yeni tutanaklara dayanılarak verilmişti. Danıştay 5. Daire'nin bozma kararına uyan İdare Mahkemesi; ikinci soruşturmanın belgelerinin istenmesine karşın sunulmadığını, aynı fiil nedeniyle davacının iki kez cezalandırıldığını ve iş cetveline göre davacının diğer personelden daha fazla veri girişi yaptığını tespit ederek işlemi iptal etmişti.

Danıştay 12. Daire, daha hafif bir ceza önerisiyle hazırlanan soruşturma raporunun Müfettişler Başkanlığınca defalarca iade edilmesi ve aynı müfettişlerin aynı dosya üzerinden öneriyi kademe ilerlemesinin durdurulmasına çevirmesi nedeniyle soruşturmayı usule aykırı bulan İdare Mahkemesi kararını da onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2002/4822, K. 2005/2793, 04.07.2005). Bu dosyada rapordaki önerinin üst makamın tekrarlanan iadeleriyle ağırlaştırılması, iptal için yeterli görülmüştür.

7.2. Kademe Cezasında Şikayetin ve Soruşturmanın Süresi: Olaydan Sonra Geç Soruşturma

Kademe cezasında soruşturmaya başlama süresi, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir aydır; bu sürede disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi ortadan kalkar (657 sayılı Kanun madde 127, fıkra 1). Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse de ceza verme yetkisi düşer; bu fıkra 7573 sayılı Kanunla değiştirilmiştir (madde 127, fıkra 2).

Sürenin yanında şikayetin zamanı ve içeriği de sonucu değiştirir. Danıştay 12. Daire, İstanbul Kağıthane Tapu Müdürlüğünde bilgisayar işletmeni olarak çalışan memura madde 125/D-(c) uyarınca verilen 1 yıllık kademe cezasını iptal eden kararı onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2020/5328, K. 2021/1587, 24.03.2021). Danıştay 12. Daire'nin 12.12.2017 tarihli E. 2014/8580, K. 2017/6430 sayılı bozma kararına uyan İdare Mahkemesi; ileri sürülen iddiaların olaydan kısa süre sonra yapılan şikayette yer almadığını, şikayetçinin gösterdiği iki şahitten birinin olay hakkında beyanda bulunmadığını ve aynı olay nedeniyle «icbar suretiyle irtikap» suçlamasıyla yürütülen ceza yargılamasında beraat kararı verildiğini birlikte değerlendirmiş; isnadın kesin ve her türlü şüpheden uzak biçimde ortaya konulamadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti.

Bu nedenle ilk şikayet dilekçesini ve soruşturma raporunu yan yana koyun: raporda şikayette hiç geçmeyen iddialar varsa ve bu iddialar sonradan eklenmişse, bu fark dava dilekçesinde ayrıca gösterilmelidir.

7.3. Kademe Cezasında Savunma Alınmaması ya da Yeni Savunma Alınmaması

657 sayılı Kanun madde 130'a göre memurun savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 30'a göre savunma, isnat edilen fiilin madde 125'teki hangi bent ve alt bent kapsamına girdiği belirtilerek istenir; kademe cezasına ilişkin soruşturmada disiplin amiri savunmayı aldıktan sonra dosyayı disiplin kuruluna gönderir. Kurul kademe teklifini reddettikten sonra idare başka bir fiile dayanarak ceza veriyorsa, o fiil için ayrıca savunma istenip istenmediğini dava dilekçesinde ayrıca denetletmelisiniz.

Danıştay 12. Daire, il disiplin kurulunun gerçeğe aykırı belge düzenleme gerekçeli kademe teklifini reddetmesinden sonra atamaya yetkili amirin verdiği cezada hangi eylemin hangi bende girdiği gösterilmediği için İdare Mahkemesinin ret kararını bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2014/903, K. 2015/5087, 08.10.2015).

8. Kademe Durdurma Cezasında Fiilin İspatı, Bent ve Tipiklik İptal Sebepleri

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, fiil kanıtlanamamışsa, fiil cezanın dayandığı bende uymuyorsa ya da işlemde hangi bentten ceza verildiği gösterilmemişse iptal edilir. Madde 125/D'de sayılan fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir (125, fıkra 13); fiilin kanıtlanamaması, cezanın dayandığı bende uymaması ya da hangi bentten ceza verildiğinin gösterilmemesi iptal sebebidir.

Bu sebeplerin üçü ayrı ayrı incelenir: fiilin sübutu (gerçekten işlenip işlenmediği), tipiklik (işlenmişse doğru bende girip girmediği) ve kasıt (özellikle «verilen görev ve emirleri kasten yapmamak» bendinde). Aşağıda her sebep için Danıştay 12. Daire kararları künyesiyle verilir.

8.1. Kademe Cezasında Fiilin Sübutu: Kesin, Yeterli ve Şüpheden Uzak Delil

Fiilin sübutu, yani fiilin işlendiğinin delille kanıtlanması, kademe cezasının ilk şartıdır; isnat şüpheye yer bırakmayacak biçimde ve tüm unsurlarıyla ortaya konulamamışsa ceza iptal edilir. Bu nedenle soruşturma raporunun fiili hangi belgelere dayandırdığı davada ilk incelenecek konudur.

Danıştay 12. Daire, icra müdür yardımcısı olarak çalışan memura icra müdürlüğü dönemindeki bir fiil nedeniyle madde 125/D-(c) («görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak») uyarınca verilen 3 yıllık kademe cezasını iptal eden kararı onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/3171, K. 2021/2927, 24.05.2021). Danıştay 5. Daire'nin bozma kararına uyan İdare Mahkemesi, çıkar sağlama fiilinin hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde ve tüm unsurlarıyla ortaya konulamadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti; Daire idarenin temyizini reddetti. İspat ölçütü İdare Mahkemesinin gerekçesindedir; Daire bu gerekçeyi bozma kararına uygun bularak onamıştır.

Tapu müdürlüğündeki bilgisayar işletmenine ilişkin 2021 tarihli onama kararında da iptal gerekçesi aynıdır: isnat kesin ve her türlü şüpheden uzak biçimde ortaya konulamamıştı. Dosyanızda tanık ifadeleri birbiriyle çelişiyorsa, belge eksikse ya da idare mahkemenin istediği belgeleri sunmamışsa, bu eksiklikleri sübut itirazı başlığı altında ayrıntılı yazın.

8.2. Kademe Cezasında Fiil Gösterilen Bende Uymuyorsa: Tipiklik İlkesi ve Bent Gösterilmemesi

Fiil işlenmiş olsa bile cezanın dayandığı bende uymuyorsa kademe cezası iptal edilir. Tipiklik ilkesine göre fiil öncelikle mevzuattaki karşılığı uyarınca cezalandırılır; mevzuatta fiile tam anlamıyla uyan bir karşılık bulunamıyorsa yorum yoluyla fiile en uygun norm saptanır.

Danıştay 12. Daire, İzmir'in Urla ilçesinde bir ilköğretim okulunda müdür olarak çalışan memura madde 125/D-(c) uyarınca 1 yıllık kademe cezası gerekirken, 1. derecenin son kademesinde bulunduğu için cezanın brüt aylığın 1/4'ü oranında kesinti olarak uygulandığı işlemi iptal eden kararı onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/6681, K. 2022/907, 03.03.2022). Danıştay 12. Daire'nin 20.02.2019 tarihli E. 2015/1598, K. 2019/1258 sayılı bozma kararına uyan İdare Mahkemesi, fiilin soruşturma raporundaki belgelerle sabit olduğunu kabul etmiş; ancak fiilin çıkar sağlama kapsamında olmadığını, disiplin hukukundaki tipiklik şartının gerçekleşmediği sonucuna vararak işlemi iptal etmişti.

Bendin hiç gösterilmemesi de ayrı bir iptal sebebidir. Danıştay 12. Daire, merkez disiplin kurulunun kademe teklifini reddetmesinden sonra Bakan oluruyla verilen daha hafif cezada hangi eylemin hangi alt bende girdiği gösterilmediği için suçun ve cezanın belirginliği ilkesinin ihlal edildiğini belirterek İdare Mahkemesinin ret kararını bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2013/7372, K. 2014/3573, 09.05.2014).

Ceza işleminizde yalnız «madde 125/D» yazıyor ve alt bent harfi yoksa, bu eksikliği dilekçede ilk sebep olarak ileri sürün.

8.3. Kademe Cezasında Kasıt Unsuru: Verilen Görev ve Emri Kasten Yapmamak (D-n)

Madde 125/D-(n), «verilen görev ve emirleri kasten yapmamak» fiilini kademe cezası sebebi sayar; görevin yapılmamasının bilerek ve isteyerek olduğu ispatlanamazsa ceza iptal edilir. Haklı bir engel, örneğin o güne ait sağlık raporu, kastı ortadan kaldırabilir.

Danıştay 12. Daire, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun bir bölge müdürüne 07.06.2012 tarihinde Kahramanmaraş'ta düzenlenen seminerde sunum yapma görevine gitmediği için verilen 3 yıllık kademe cezasını iptal eden kararı onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2021/5355, K. 2022/913, 03.03.2022). Davacı derecesinin son kademesinde bulunduğundan ceza brüt aylığından 1/4 oranında kesinti olarak uygulanmış ve itirazın reddi üzerine dava açılmıştı. Danıştay 12. Daire'nin bozma kararına uyan İdare Mahkemesi; davacıya o gün vertigo tanısıyla bir günlük yatak istirahatı raporu verildiğini, raporu düzenleyen tıp merkezinin raporun kendi sisteminde kayıtlı olduğunu doğruladığını tespit etmiş ve kasten yapmama sayılabilecek bir eylem bulunmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti.

Veri hazırlama işletmenine ilişkin yukarıdaki 2021 kararında da iş cetveli, davacının görevini yapmadığı iddiasını çürütmüş ve fiilin D-(n) bendiyle örtüşmediği kabul edilmişti; 2005 tarihli müfettiş raporu kararındaki ceza da aynı bende dayanıyordu.

9. Kademe Durdurma Cezasında Tekerrür, Bir Derece Hafif Ceza ve Af

Önceki cezalar nedeniyle tekerrür, yani cezaya yol açan fiil ya da halin özlük dosyasından silinme süresi içinde yinelenmesi söz konusuysa bir derece ağır ceza uygulanır (madde 125, fıkra 11). Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memura ise bir derece hafif ceza uygulanabilir (madde 125, fıkra 12); yani bu memurlarda fiilin gerektirdiği cezanın bir derece hafifi verilebilir. Danıştay 12. Daire, 4455 sayılı Kanunla affa uğrayan önceki kademe cezalarının, 125. maddede cezaların değil fiil veya halin tekerrüründen söz edildiği için tekerrür hükümlerinin uygulanmasını engellemeyeceğine karar verdi (Danıştay 12. Daire, E. 2000/3109, K. 2000/3834, 08.11.2000).

Bu iki kural cezanın ağırlığını belirler; bu yüzden kademe cezasına karşı açılan davada idarenin tekerrürü doğru hesaplayıp hesaplamadığı ve hafifletme imkânını değerlendirip değerlendirmediği de incelenmelidir. Madde 125, fıkra 12'ye göre geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.

9.1. Kademe Cezasında Tekerrür: Önceki Cezalar ve Bir Derece Ağır Ceza

Tekerrür, disiplin cezasına sebep olmuş bir fiil veya hâlin, cezanın kayıttan silinmesi için öngörülen süre içinde yeniden işlenmesidir; bu durumda bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren ayrı fiiller nedeniyle verilen cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir (657 sayılı Kanun madde 125, fıkra 11).

Danıştay 12. Daire, bir kadastro müdürlüğünde kontrol memuru olarak çalışan ve daha önce üç kez kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almış memura, yeni bir fiil nedeniyle tekerrür hükmü uygulanarak bir derece ağır ceza verilmesini değerlendirdi (Danıştay 12. Daire, E. 2000/3109, K. 2000/3834, 08.11.2000). İdare Mahkemesi, önceki cezalar 4455 sayılı Kanunla affedildiği için tekerrür oluşmayacağını kabul ederek işlemi iptal etmişti. Danıştay 12. Daire ise madde 125'in «cezaların» değil, ceza verilmesine sebep olmuş «fiil veya halin» tekerrüründen söz ettiğini, cezaların affa uğramasının tekerrür hükmünü uygulanamaz hâle getirmediğini belirterek kararı bozdu. Karar madde 125'in o dönemdeki metnine ilişkindir; bugünkü 11. fıkra da «fiil veya hal» ölçütünü korur.

Tekerrür gerekçesiyle ağırlaştırılmış bir cezada önceki cezaların tarihlerini, kesinleşip kesinleşmediğini ve hangi fiile dayandığını isteyin; tekerrür ancak hükmün aradığı süre ve fiil şartları gerçekleşmişse uygulanabilir.

9.2. Kademe Cezasında Bir Derece Hafif Ceza: Olumlu Hizmet ve Ödül

Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memura, kademe ilerlemesinin durdurulmasını gerektiren fiil yerine bir derece hafif ceza uygulanabilir (657 sayılı Kanun madde 125, fıkra 12). Hüküm «uygulanabilir» dediğinden hafifletme takdire bağlıdır; şartlarınız varsa bunu soruşturmada ve davada ileri sürmelisiniz.

Danıştay 12. Daire'nin incelediği dosyada Tavşanlı Adliyesinde hizmetli olarak çalışan memur için Adli Yargı İlk Derece Adalet Komisyonu, fiilin daha ağır bir cezayı gerektirdiğini ancak geçmişteki olumlu çalışmaları dikkate alınarak 1 yıl kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesi gerektiği kanaatiyle dosyayı Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğüne göndermiş, Bakanlık ise daha ağır cezayı vermiştir.

Danıştay 12. Daire, bu ikinci işleme ilişkin bölge idare mahkemesi kararını bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2021/476, K. 2023/3464, 14.06.2023); gerekçe, ilk işleme karşı açılan davada aynı gün verdiği E. 2021/442, K. 2023/3463 sayılı bozma kararı uyarınca işin esası hakkında karar verileceğinden, ilk işlemle ilgili açılan davanın sonucunun takip edilerek karar verilmesi gereğidir.

10. Kademe Durdurma Cezası İptal Edilirse Ne Olur? Kesilen Kademe ve Parasal Haklar

Kademe durdurma cezası iptal edildiğinde idare, mahkeme kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 28, fıkra 1). Gecikmeksizin yerine getirme süresi kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü aşamaz.

10.1. Kademe Durdurma Cezası İptal Edilince İdare Ne Yapmak Zorundadır?

İptal kararı idareye ulaştığında idare, kararın icabına uygun işlemi gecikmeden kurmakla yükümlüdür; bu yükümlülük yalnız esas hakkındaki kararlar için değil, yürütmenin durdurulması kararları için de geçerlidir ve otuz günlük üst sınır kararın idareye tebliğiyle başlar (İYUK madde 28, fıkra 1).

Kademe durdurma cezası süresince memur bulunduğu kademede ilerleyemez ve bu durum aylık artışını durdurur. İYUK madde 28/1 uyarınca idare, mahkeme kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden itibaren otuz günü geçemez.

Mahkeme kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK madde 28, fıkra 3).

10.2. Kademe Cezasına Dayanan İşlemler Ne Olur? Atama İşleminin İptali Örneği

Danıştay 2. Daire (E. 2022/1738, K. 2022/4912, 06.10.2022) onadığı karara konu olayda, dayanağı olan disiplin cezası yargı kararıyla iptal edildiğinden davacının daire başkanlığından alınarak müşavir kadrosuna atanmasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle işlem iptal edilmiştir. Bu bağlantı önemlidir; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan memur 10 yıl boyunca daire başkanı ve dengi ya da üstü kadrolara atanamaz (657 sayılı Kanun madde 132).

İdare mahkemesi önce cezayı iptal etmişti. İdare mahkemesi, kademe cezası davacının daire başkanı olarak atanma yeterliliğini ortadan kaldırmış olsa da işlemin dayanağı olan disiplin cezası yargı kararıyla iptal edildiğinden müşavir kadrosuna atamaya ilişkin işlemi hukuka aykırı buldu ve mahrum kalınan parasal hakların işlem tarihi olan 17/07/2019'dan itibaren işleyecek yasal faiziyle ödenmesine hükmetti.

10.3. Kademe Durdurma İptal Kararından Sonra Tazminat: Kısa Yönlendirme

İptal kararı tek başına bir tazminat hükmü içermez; idare kararın gereğini otuz gün içinde yerine getirmezse İYUK madde 28 uyarınca idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.

Disiplin cezasının yargı kararıyla iptali hâlinde idarenin hangi süre içinde yeniden işlem yapabileceği, 657 sayılı Kanun madde 127'nin 7573 sayılı Kanunla değişen ikinci fıkrasında düzenlenmiştir; süre, kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan ceza verme süresidir; bu sürenin dolması veya altı aydan daha az süre kalması hâlinde en geç altı aydır.

11. Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezası Emsal Danıştay Kararları

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına ilişkin emsal kararlar olaya bağlıdır; her kararın hangi bende, hangi olaya ve hangi gerekçeye dayandığı ayrı ayrı okunmalıdır. Kararlar ağırlıkla üç noktada yoğunlaşır: cezanın disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra yetkili amirce verilip verilmediği (657 sayılı Kanun madde 126), fiilin madde 125/D'deki bentlerden birine uyup uymadığı ve fiilin kanıtlanıp kanıtlanmadığı. Tek bir karar, Danıştay'ın bütün olaylara uygulanacak genel tutumu olarak okunmamalıdır.

11.1. Kademe Durdurma Cezasına İlişkin Emsal Kararlar: Tablo

11.2. Kademe Durdurma Emsal Kararlarını Okurken Dikkat: Oyçokluğu, Eski Karar ve Rejim Farkı

Emsal kararı okurken önce kararı verenin neyi incelediğine bakılmalıdır. Tablodaki 2021 ve 2022 tarihli onama kararlarının çoğunda idare mahkemesi, daha önceki bozma kararına uyarak hüküm kurmuştu; temyiz incelemesi bozmaya uygunlukla sınırlı kaldığından iptal ya da ret gerekçesi idare mahkemesine aittir ve onama kararları yeni bir ilke koymamış, yalnız sonucu onamıştır.

Oyçokluğuyla verilen kararlar ayrıca dikkat ister. Danıştay 12. Daire'nin 20.10.2006 tarihli bozma kararına bir üye, mahkeme kararının onanması gerektiği görüşüyle katılmamıştır; karar ayrıca 657 sayılı Kanun'a değil, kurumun personel yönetmeliğine dayanır. Danıştay 2. Daire'nin 26.04.2022 tarihli oyçokluğu kararı ise emniyet amirine Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü uyarınca verilen cezaya ilişkindir ve genel memur emsali olarak okunmaz.

Eski kararlar, dayandıkları hükmün yürürlükte olduğu döneme ilişkindir. Danıştay 8. Daire'nin 1999 tarihli kararının andığı «iyi veya çok iyi sicil» ölçütünün yerinde bugün madde 125'teki «ödül veya başarı belgesi» şartı bulunur; 2000 tarihli tekerrür kararı 4455 sayılı Kanun dönemine, 2005 tarihli karar, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca yapılan temyiz incelemesinde idare mahkemesi kararının onanmasına ilişkindir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, 657 sayılı Kanun'un ilk metnindeki kısa ve uzun süreli durdurma cezalarının karşılığı olarak 2670 sayılı Kanunla getirilmiştir; kolluk rejimindeki durdurma cezalarıyla karıştırılmamalıdır.

12. Kademe İlerlemesinin Durdurulması İptal Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Kademe ilerlemesinin durdurulması iptal davası dilekçesi; taraflar, dava konusu ceza işlemi, tebliğ tarihi, iptal gerekçeleri ve istemden oluşur. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yolu açıktır (657 sayılı Kanun madde 135, fıkra 5) ve dilekçe İYUK madde 7'deki dava açma süresi içinde verilir. İtiraz kabul edilirse disiplin amirleri cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir (madde 135, fıkra 4). Cezanın yürütmesinin durdurulması istenecekse telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte gösterilmelidir (İYUK madde 27).

12.1. Kademe Durdurma Davasında Dilekçenin Zorunlu Unsurları: Taraflar, Ceza Yazısı, İstem

Kademe durdurma cezasına karşı dava dilekçesi nöbetçi idare mahkemesine hitaben yazılır; davacı, varsa vekil, davalı idare, dava konusu işlem, tebliğ tarihi, açıklamalar ve istem bölümlerini içerir.

Dava konusu bölümünde cezanın süresi (1-3 yıl arasında kaç yıl verildiği), işlemin tarihi ve sayısı yazılır. İstem, işlemin önce yürütmesinin durdurulması, ardından iptalidir; yargılama giderlerinin davalı idareye yükletilmesi de istenir.

Yürütmenin durdurulması isteniyorsa bu, dilekçenin başında ayrıca belirtilir; örnek dilekçelerde «Yürütmeyi Durdurma Taleplidir» ibaresi mahkeme hitabının üstünde yer alır.

Davalı olarak cezayı veren idare gösterilir: ceza bir büyükşehir belediyesinde verilmişse belediye başkanlığı, bir kamu şirketinde verilmişse o şirketin genel müdürlüğü davalıdır. Tebliğ tarihi ayrı satırda yazılır, çünkü dava açma süresi bu tarihi izleyen günden işlemeye başlar (İYUK madde 7).

Ceza son kademede brüt aylıktan kesinti olarak uygulanmışsa, dava konusu işlem kademe cezasını ve kesinti kararını birlikte kapsayacak biçimde tanımlanır; örneğin madde 125/D-h uyarınca bir yıl kademe cezası öngörülüp brüt aylığın 1/4 oranında kesilmesine karar verilen olayda iptal istemi her ikisine yöneltilmiştir.

12.2. Kademe Durdurma Dilekçesinde İleri Sürülebilecek İptal Gerekçeleri

Örnek dilekçede iptal gerekçeleri, cezanın hangi bent uyarınca verildiğinin işlemde belirtilmemesi, kasıtlı olarak işlenmesi gereken fiilin sübuta ermemesi ve geçmiş sicil değerlendirilerek bir alt cezanın düşünülmemesi noktalarında toplanmıştır.

Bent gerekçesinde, kademe ilerlemesinin durdurulmasının fiilin ağırlık derecesine göre 1-3 yıl kademede ilerlemeyi durdurduğu ve fiilin madde 125/D'de sayılan bentlerden birine uyması gerektiği hatırlatılır. Kasıt gerekçesi, bendin lafzı kasıt arıyorsa, örneğin madde 125/D-n'deki «kasten yapmamak» fiilinde öne çıkar.

Hafifletme gerekçesinde, geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül ya da başarı belgesi alan memur için bir derece hafif cezanın uygulanabileceği belirtilir (madde 125, fıkra 12).

Yetki gerekçesi de ileri sürülebilir: disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayin yetkisi yoktur, teklifi kabul veya reddeder; ret hâlinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttir (657 sayılı Kanun madde 126, fıkra 4).

Yürütmenin durdurulması gerekçesi olarak cezanın yönetici kadrolarına atanmayı engellemesi ve bundan doğan zarar yazılabilir.

12.3. Kademe Durdurma Cezası İptal Davası İçin Kısa Dava Dilekçesi Metni

Kısa örnek dilekçe, köşeli parantezli alanlar kendi olayınızın bilgileriyle doldurularak kullanılır; olayda bulunmayan bir gerekçe dilekçeye eklenmez.

13. Kademe Durdurma Cezası Davasının Komşu Davalardan Ayrımı

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası iptal davası, yalnız 657 sayılı Kanun madde 125/D'deki kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı açılan davadır.

657 sayılı Kanun madde 126'ya göre uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler tarafından verilir; madde 135'e göre ilk üç cezaya karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir.

Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığındaki belirli personel için ayrı rejim vardır; 7161 sayılı Kanun madde 64, 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin yedinci fıkrasını değiştirerek bu personel için durdurma cezalarını brüt aylıktan kesinti olarak düzenlemiştir.