Kınama cezası nedir sorusunun kısa cevabı şudur: kınama, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125'te sayılan ve memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunu yazıyla bildiren, uyarma cezasından ağır bir disiplin cezasıdır ve özlük dosyasına işlenir.

Özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümleri saklıdır (657 sayılı Kanun madde 125, fıkra 15); bu sayfa 657 sayılı Kanun'a tabi devlet memurlarına ilişkin kuralları anlatır.

Kınama cezası disiplin amiri tarafından verilir. Disiplin amiri, 657 sayılı Kanun madde 126'ya göre uyarma ve kınama cezalarını vermeye yetkili kılınan amirdir; ceza verme yetkisi soruşturmacıya geçmez, soruşturmacı delilleri toplar ve rapor hazırlar. Disiplin kurulunun ayrı bir ceza belirleme yetkisi yoktur, kendisine gelen cezayı kabul ya da reddeder.

Cezaya karşı dava yolu uyarma ve kınama cezası iptal davası makalesindedir.

KonuKuralDayanak
TanımMemura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi657 sayılı Kanun madde 125, fıkra 4
FiillerOn üç bent (a–m)Madde 125/B
YetkiliDisiplin amiriMadde 126
HafifletmeOlumlu çalışması bulunan ve ödül ya da başarı belgesi almış memura bir derece hafif ceza uygulanabilirMadde 125, fıkra 12

Uyarma ile kınamayı ayırmak için şunları hatırlayın:

  • Kayıtsızlık veya düzensizlik uyarmayı, kusurlu davranış kınamayı gerektirir.
  • Emir ve görevler, usul ve esaslar ile resmî belge ve araç gereç konularındaki eylemler kusura dayanıyorsa kınama, kasta dayanıyorsa aylıktan kesme gerekir.
  • Kınama için kusurun ispatlanabilir olması gerekir.

1. Kınama Cezası Nedir? Tanım ve Uyarmadan Farkı

1.1. Kınama Cezası Nedir? Kusurlu Olunduğunun Yazıyla Bildirilmesi

Kınama cezası, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunu yazıyla bildiren disiplin cezasıdır; uyarma cezasından daha ağırdır ve özlük dosyasına işlenir. Kanunun tanımı şöyledir:

“Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125, fıkra 4

Kınamada aranan kusur, memurun ihmal, gevşeklik, kayıtsızlık ya da tedbirsizlik içinde bulunarak istemeden hukuka aykırı bir sonuca yol açmasıdır. Kınama cezası için fiilin memurun ispatlanabilen kusurundan doğması gerekir; kesin olmayan iddialara dayanılarak kınama cezası verilemez. Mevzuatın ya da talimatın yasakladığı bir davranışta bulunan memurun yasağı bilmediğini ileri sürmesi kınamayı ortadan kaldırmaz.

657 sayılı Kanun madde 125/12, önceki hizmetlerinde olumlu çalışması bulunan ve ödül ya da başarı belgesi almış memura bir derece hafif ceza uygulanabileceğini öngörür; uygulamada buna «bir alt ceza» da denir. Kınama gerektiren bir fiilde bu, memura kınama yerine uyarma cezası verilmesi anlamına gelir.

1.2. Uyarma ile Kınama Arasındaki Fark: Kayıtsızlık mı, Kusur mu?

Uyarma ile kınama arasındaki fark, aynı fiilin hangi derecede işlendiğindedir: kayıtsızlık ya da düzensizlik uyarmayı, kusurlu davranış kınamayı gerektirir. Fiilin kasıtla işlendiği hâlde ise ceza aylıktan kesmeye çıkar. Fiilin ihmalle mi, kusurla mı, kasıtla mı işlendiğinin ayırt edilmesi verilecek ceza bakımından belirleyicidir.

En açık örnek, madde 125'in (A) ve (B) fıkralarının (a) bentleridir. İkisi de verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasını, kurumca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesini ve görevle ilgili resmî belge ve araçların korunmasını konu alır. (A-a) bendi bu konularda «kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak» fiilini uyarmaya, (B-a) bendi ise «kusurlu» davranmayı kınamaya bağlar.

Uyarma gerektiren eylemlerde ihmali hareketler ağırlıktadır; kınamada ise eylemin icrasında kusurlu davranış hâkimdir.

2. Kınamanın Sonuçları: Aylık, Özlük Dosyası ve Tekerrür Süresi

Uyarma ve kınama memurun aylığından kesinti sonucu doğurmaz; asıl sonuçları özlük dosyasına işlenmeleri, tekerrürde daha ağır cezaya yol açmaları ve aday memurlukta ilişik kesme sebebi olabilmeleridir. Disiplin cezaları verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve hemen uygulanır.

Özlük dosyasına işlenme, tekerrür ve aday memurluk sonuçları Uyarma ve Kınama Cezası Sicile İşler mi? Sonuçları rehberinde anlatılır.

3. Kınama Cezası Nedir? Kınama Gerektiren Fiiller (Madde 125/B)

Kınama cezası, 657 sayılı Kanun madde 125/B'de on üç bent (a, b, c, d, e, f, g, h, ı, j, k, l, m) hâlinde sayılan fiillerden biri işlendiğinde verilir. Kınama, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir; (m) bendi 17/9/2004 tarihli 5234 sayılı Kanunla eklenmiştir.

Kınama cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

  • (a) emir, görev ve kurum usulleri ile resmî belge ve araç gereç konusunda kusurlu davranma,
  • (b) eşin ya da reşit olmayan veya kısıtlı (mahcur) çocuğun sürekli kazanç getiren faaliyetini belirlenen sürede bildirmeme,
  • (c) görev sırasında amire hal ve hareketle saygısızlık,
  • (d) hizmet dışında memurluğun itibar ve güven duygusunu sarsan davranış,
  • (e) Devlete ait resmî araç gereci özel işte kullanma,
  • (f) Devlete ait resmî belge, araç ve gereci kaybetme,
  • (g) iş arkadaşına, maiyetteki personele ve iş sahibine kötü muamele,
  • (h) iş arkadaşına ve iş sahibine söz veya hareketle sataşma,
  • (ı) görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranış, yazı ya da çizim,
  • (j) verilen emirlere itiraz,
  • (k) borcunu kasten ödemeyip hakkında yasal yollara başvurulmasına yol açma,
  • (l) kurumun huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozma,
  • (m) yetkisi olmadan basına, haber ajansına, radyo ve televizyon kurumuna bilgi veya demeç verme.

Kınama cezasının iptali istenen davalarda fiilin disiplin suçu oluşturmaması, sübut bulmaması, yorum gerektiren mevzuat karşısında memura kusur yüklenememesi, dayanak bendin gösterilmemesi ya da yanlış bende dayanılması iptal sebebi olarak karşımıza çıkar.

3.1. Kusurlu Davranış ve Emre İtiraz Nedeniyle Kınama (B-a, B-j)

Görevini yaparken kusurlu davranan memura kınama cezası verilir (B-a). Bendin lafzı, uyarma bendindeki (A-a) davranışların aynısını sayar; farkı "kayıtsızlık" yerine kusurun aranmasıdır:

“… görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmak”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125, fıkra 5; bendin baştaki bölümü A-a ile aynıdır

Verilen emirlere itiraz eden memura da kınama cezası verilir (B-j). Devlet memuru amirinden aldığı emri Anayasa, kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse yerine getirmez ve aykırılığı emri verene bildirir; amir emrinde ısrar eder ve yazı ile yenilerse memur emri yerine getirmeye mecburdur, ancak konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez.

Danıştay 2. Daire 16.05.2023 tarihli kararına (E. 2021/13924, K. 2023/2600) konu olayda Sahil Güvenlik'te sivil memur olan davacıya, görev mahallini izinsiz terk ettiği ve daha önce aynı disiplinsizlik nedeniyle uyarma cezası aldığı belirtilerek 657 sayılı Kanun'un 125/A-b maddesine dayanılarak kınama cezası verilmişti; Danıştay karar düzeltme istemini kabul ederek, itirazı inceleyen kurulda sendika temsilcisi bulunmadığı için davayı reddeden Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kararını bozdu.

3.2. Amire Saygısızlık, Sataşma ve Kötü Muamele Nedeniyle Kınama (B-c, B-g, B-h)

Görev sırasında amire hal ve hareketiyle saygısız davranan (B-c), iş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamele eden (B-g) ya da iş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşan (B-h) memura kınama cezası verilir.

Saygısızlığın biçimi cezanın türünü belirler. B-c bendi amire hal ve hareketle saygısızlığı kapsar; görev sırasında amire sözle saygısızlık ise bir derece ağır cezanın bendindedir (madde 125, C-e). Sözlü bir tartışma nedeniyle B-c uyarınca kınama verilmişse, fiilin bu bende uyup uymadığı davada ayrıca tartışılır.

Danıştay 12. Daire 03.03.2022 tarihli kararında (E. 2021/5807, K. 2022/942), amire saygısızlık (B-c) nedeniyle kınama gerektiren fiile tekerrür hükmüyle bir derece ağır ceza verilen infaz ve koruma memurunun davasında, Danıştay 5. Daire'nin bozmasına uyarak olaya şahit olan herkesin ifadesi alınmadığı için işlemi iptal eden İdare Mahkemesi kararını onadı; Daire yalnız bozmaya uyma sınırını denetledi.

3.3. Hizmet Dışı Davranış Nedeniyle Kınama (B-d)

Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışta bulunan memura kınama cezası verilir (B-d). Hizmet dışı, memurun görevli olmadığı ve görev başında bulunmadığı zamanı anlatır.

Aynı nitelikteki davranış hizmet içinde yapılırsa bent değişir: hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışta bulunmak aylıktan kesme cezasının (madde 125, C-ı), hizmet dışında aynı nitelikte davranışta bulunmak ise kınama cezasının (B-d) bendindedir; 'hizmet dışında' memurun görevli olmadığı, görevinin başında bulunmadığı hali ifade eder.

B-d bendinin uygulanması için davranışın yalnız hoşa gitmeyen bir özel tutum olması yetmez; lafız, davranışın Devlet memuruna duyulan itibar ve güveni sarsacak nitelikte olmasını arar. Cezaya karşı açılan davada davranışın bu ağırlığa ulaşıp ulaşmadığı ve hizmet dışında gerçekleşip gerçekleşmediği birlikte değerlendirilir.

3.4. Yetkisiz Basın Açıklaması ve Demeç Nedeniyle Kınama (B-m)

Açıklama yapmaya yetkisi olmadan basına, haber ajanslarına ya da radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç veren memura kınama cezası verilir (B-m). Bendin lafzı şöyledir:

“Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125, fıkra 5

Bu bendin sınırını açıklamanın hangi sıfatla yapıldığı çizer. Danıştay 12. Daire'nin 20.01.2016 tarihli kararında, davacının sendika şube başkanı sıfatıyla basın açıklamasında bulunmasının 'yetkili olmadığı halde basına... bilgi veya demeç vermek' fiili kapsamında değerlendirilemeyeceği, sendikal faaliyet kapsamında bir fiil olarak kabulü gerektiği ve disiplin suçu teşkil etmeyen bu fiil nedeniyle verilen cezada hukuka uyarlık bulunmadığı belirtilmiştir.

3.5. Diğer Kınama Fiilleri: Kamu Malı, Borç ve Çalışma Düzeni (B-b, B-e, B-f, B-k, B-l, B-ı)

Devlete ait resmî araç gereci özel işte kullanan (B-e) ya da kaybeden (B-f), eşinin veya çocuğunun sürekli kazanç getiren faaliyetini belirlenen sürede kuruma bildirmeyen (B-b), borcunu kasten ödemeyip hakkında yasal yollara başvurulmasına yol açan (B-k), kurumun huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozan (B-l) ya da görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışta bulunan (B-ı) memura kınama cezası verilir.

Resmî araç gereç özel menfaat sağlamak için kullanılırsa ceza ağırlaşır ve bir derece ağır cezanın bendine (C-c) girer. B-k bendinde borcun ödenmemiş olması yetmez; ödemenin kasten yapılmaması aranır, ödeme güçlüğü içindeki memura bu bent uygulanmaz.

3.6. Kınamada Bir Derece Hafif Ceza ve Tekerrür

Önceki hizmetlerinde olumlu çalışması bulunan ve ödül ya da başarı belgesi almış memura, verilecek cezanın bir derece hafifi uygulanabilir (madde 125, fıkra 12). Uygulamada bu hafifletmeye "bir alt ceza" da denir.

Tekerrürde ise ceza ağırlaşır. Tekerrür, yani ceza verilmesine yol açan fiil veya hâlin cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde yinelenmesi, bir derece ağır ceza uygulanmasını gerektirir; aynı derecede ceza gerektiren ayrı fiillerden verilen cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir (madde 125, fıkra 11).

İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesi'nin 29.12.2020 tarihli kararına konu olayda, 2547 sayılı Kanun'a tabi bir araştırma görevlisine 657 sayılı Kanun madde 125/C-a kapsamındaki fiil nedeniyle bir alt ceza uygulanarak kınama verilmişti; BİM idarenin başvurusunu reddetti. Olay yükseköğretim personeli rejimine ilişkin olduğundan genel memur olaylarına doğrudan örnek değildir.

4. Kınamaya Karşı Başvuru ve Dava Yolu

Kınama cezasına karşı itiraz, dava süresi, yetkili mahkeme, yürütmenin durdurulması ve iptal sebepleri Uyarma ve Kınama Cezası İptal Davası: Süre ve Sebepler makalesinde anlatılır. Ceza yazınızı ve tebliğ tarihini saklayın.