Kurumlar Arası Geçiş Şartları: Kimler, Nasıl Geçebilir?

Memurların kurumlar arası geçiş şartları ve kamuda kurumlar arası geçiş şartları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 74. maddesinde düzenlenir; başka bir kamu kurumuna geçmek istiyorsanız kurumlar arası geçiş şartlarını bu maddede bulursunuz. Kurumlar arası geçiş, bu Kanuna tabi bir kurumdan diğerine yapılan nakildir; maddenin başlığı «Memurların bir kurumdan diğerine nakilleri»dir. Halk arasında kurum değiştirme ya da başka kuruma geçme denen işlem için kanun «geçiş» değil «nakil» sözcüğünü kullanır.

Geçiş, memurun görev yaptığı kurumun ve atanmak istediği kurumun muvafakatına bağlıdır; muvafakat, ilgili kurumun geçişe verdiği onaydır. Kanun metni bu şartı «kurumların muvafakatı ile» diye ifade eder.

Madde 74'ü tamamlayan hükümler şunlardır: madde 36 memur sınıflarını, madde 68 derece yükselmesinin şartlarını, madde 54 adaylığı, madde 4 memur ve sözleşmeli personel ayrımını düzenler.

Muvafakat verilmemesi hâlinde açılacak iptal davası ayrı bir makalenin konusudur; geçişin şartları ve aşamaları madde metinleri esas alınarak anlatılır.

1. Kurumlar Arası Geçiş Nedir? 657 Sayılı Kanun Madde 74 Ne Der?

Madde 74, memurların bu Kanuna tabi kurumlar arasında nakli için kurumların muvafakatını, geçilecek sınıfı ve kazanılmış hak derecesini ölçü alır.

Birinci fıkra geçişin üç unsurunu bir arada sayar: kurumların muvafakatı, geçilecek sınıf ve memurun kazanılmış hak derecesi. İkinci fıkra aşağı dereceye atananların eski derecelerine yeniden atanabilmesini, üçüncü fıkra bu atamanın emeklilik yönünden sonucunu düzenler.

1.1. Madde 74 Geçiş Kuralı Hangi Memurları Kapsar?

Madde 74 geçiş kuralı, 657 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki anlamıyla memurları kapsar. Memur, mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilen kişidir.

Madde 4'e göre yukarıda tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır. Madde 74'ün birinci fıkrası memurların bu Kanuna tabi kurumlar arasındaki nakillerini düzenler; dördüncü fıkra ise 160 sayılı Kanun'un 4. maddesi kapsamına giren kurumlarla bu Kanuna tabi kurumlar arasındaki nakillerde de aynı hükümlerin uygulanacağını belirtir.

1.2. Kurum İçi Nakil ile Madde 74 Geçiş Kuralı Arasındaki Fark

Kurum içi nakil madde 76'nın, kurumlar arası geçiş madde 74'ün konusudur: madde 76 kurumun kendi memurunu kurum içindeki kadrolara atamasını, madde 74 memurun başka bir kuruma nakledilmesini düzenler.

Madde 76'ya göre kurum, memurları kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilir. Madde 76 metninde muvafakat ifadesi geçmez.

Kurum içi naklen atamanın iptali davası, naklen atama işleminin iptali davası makalesinin konusudur.

2. Kurumlar Arası Geçiş Şartları: Madde 74'ün Aradığı Koşullar

Madde 74, birinci fıkrasında şu şartları arar:

• kurumların muvafakatı;
• memurun bulunduğu ya da öğrenim durumuyla girebileceği sınıftan bir kadro;
• kazanılmış hak derecesi ya da madde 68 esaslarıyla derece yükselmesi;
• alt dereceye atanmada 3 dereceyi aşmayan fark ve memurun isteği.

Bu şartlar maddenin birinci fıkrasında yer alır; birinci cümle muvafakatı, sınıfı ve dereceyi, ikinci cümle alt dereceye atanmayı düzenler.

2.1. Muvafakat Şartı: Mevcut ve Atanılacak Kurumun Rolü

Muvafakat şartı, geçişte yalnızca memurun bulunduğu kurumun değil, alıcı kurumun da onayını arar; alıcı kurum, memurun atanmak istediği ve atamayı yapacak kurumdur. Danıştay 2. Daire, 657 sayılı Kanun'un 74. maddesinin kurumlar arası nakil suretiyle atanma için her iki idarenin ortak iradesini zorunlu kıldığını belirtmiştir (Danıştay 2. Daire, E. 2016/11236, K. 2019/7540, 26.12.2019). Davada, hemşire olan davacının Sağlık Bakanlığı kadrosuna naklen atanma talebi reddedilmiş, Danıştay 2. Daire davayı reddetmiştir.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi (BİM) 1. İdari Dava Dairesi de kurumlar arası naklen atama işleminin kurumların muvafakatı ile sağlandığını, muvafakat verip vermemek konusunda kanunla kamu idarelerine takdir yetkisi tanındığını belirtmiştir (Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2018/509, K. 2018/2918, 16.10.2018). Takdir yetkisinin sınırı ve muvafakat verilmemesine karşı açılacak dava ayrı makalenin konusudur.

2.2. Geçiş İçin Sınıf Şartı: Hangi Sınıftaki Kadroya Geçilebilir?

Geçilecek kadro, memurun bulunduğu sınıftan ya da öğrenim durumu itibariyle girebileceği sınıftan olmalıdır; madde 74, birinci fıkrasında nakli bu sınıflardaki kadrolarla sınırlar.

Sınıflar 657 sayılı Kanun'un 36. maddesinde gösterilir. Madde, bu Kanuna tabi kurumlarda çalıştırılan memurların sınıfları arasında genel idare hizmetleri, teknik hizmetler, sağlık hizmetleri ve yardımcı sağlık hizmetleri ile eğitim ve öğretim hizmetleri sınıflarını sayar. Örneğin hemşire, madde 36'ya göre sağlık hizmetleri ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfında yer alır.

Hangi öğrenim durumunun hangi sınıfa girişe yettiğini madde 74 metni saymaz.

2.3. Geçiş İçin Derece Şartı: Kazanılmış Hak Derecesi ve Üç Derece Sınırı

Derece şartı iki yoldan biriyle aranır: geçiş ya memurun kazanılmış hak dereceleri üzerinden ya da 657 sayılı Kanun'un 68. maddesindeki esaslar çerçevesinde derece yükselmesi suretiyle yapılır. Kazanılmış hak derecesinin altındaki dereceye atanmada ise atanılacak kadro derecesi ile kazanılmış hak dereceleri arasındaki fark 3 dereceden çok olamaz ve memurun isteği de şarttır.

Derece yükselmesi yoluyla geçişte madde 68, A bendinde üç şart arar: üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, memurun derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunmuş olması ve kadronun tahsis edildiği görev için öngörülen nitelikleri elde etmiş olması.

2.4. Geçiş İçin Hizmet Süresi, Sınav ve Kontenjan Şartı Var mı?

Madde 74 metninde hizmet süresi, sınav ya da kontenjan şartı yer almaz; madde yalnız muvafakat, sınıf ve derece koşullarını sayar.

Geçişle ilişkili olarak madde 68 ve madde 54 süre öngörür: madde 68, derece yükselmesi yoluyla geçişte derecesi içinde en az 3 yıl ve bu derecenin 3. kademesinde 1 yıl koşulunu; madde 54, adaylık süresinin bir yıldan az, iki yıldan çok olamayacağını düzenler.

Bazı kurumlar, muvafakat başvurularının değerlendirilmesinde dikkate alınacak ilkeleri belirleyen esas ve usuller kabul etmektedir; örneğin bir üniversitenin esaslarında eş durumu nedeniyle geçiş için personelin kurumda geçen fiilî hizmet süresinin en az 3 yıl olması öngörülmüştür.

3. Adaylık Süresi ve Memur Statüsü Açısından Geçiş Kuralları

Aday olarak atanmış memurun adaylık süresi içinde başka kurumlara nakli yapılamaz; madde 74 metninde ise sözleşmeli personel anılmaz.

3.1. Aday Memur Adaylık Süresince Geçiş Yapabilir mi?

Aday memur, adaylık süresi içinde başka kuruma nakledilemez; 657 sayılı Kanun'un 54. maddesinin ikinci fıkrası bunu açıkça belirtir. Aday memur, sınavlarda başarılı olup kurumunca memur adayı olarak atanan kişidir (madde 54, fıkra 1).

“Aday olarak atanmış Devlet memurunun adaylık süresi bir yıldan az iki yıldan çok olamaz ve bu süre içinde aday memurun başka kurumlara nakli yapılamaz.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 54, fıkra 2

Fıkranın lafzı bir istisna içermez; adaylığın kaldırılması ve asıllığa geçişin ayrıntıları bu fıkrada düzenlenmez.

3.2. Sözleşmeli Personelin Geçişi Madde 74'e Tabi mi?

Madde 74 metninde sözleşmeli personel anılmaz. 657 sayılı Kanun'un 4. maddesi, kamu hizmetlerinin memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürüleceğini belirterek bu statüleri ayrı sayar.

Madde 4'ün B bendine göre sözleşmeli personelin istihdamına dair hususlar ile sözleşme esas ve usulleri Cumhurbaşkanınca belirlenir.

4. Kurumlar Arası Geçiş Nasıl Yapılır? Başvurudan Atamaya Adımlar

Geçiş, memurun talebiyle başlar; memurun görev yaptığı kurum ile atanmak istediği alıcı kurum muvafakat verir, ardından alıcı kurum atama işlemini yapar.

1. Memur, kurumlar arası geçiş için muvafakat talebinde bulunur.
2. Memurun görev yaptığı kurum ile alıcı kurum muvafakat verir; her iki idarenin ortak iradesi gerekir.
3. Alıcı kurum atama işlemini yapar; İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesine göre verilen muvafakat memurun alıcı kurumdaki kadroya doğrudan atanması sonucunu doğurmaz, atama yapacak idare açısından ön koşul niteliğindedir.

Madde 74 başvuru biçimi, belge ya da süre öngörmez; bu ayrıntılar kurumların kendi düzenlemelerinde aranmalıdır.

4.1. Geçiş Aşamaları: Muvafakat, Atama ve İki Ayrı İdari İşlem

Muvafakat ile atama iki ayrı işlemdir: muvafakat atamanın ön koşuludur, atamayı alıcı kurum yapar. İstanbul BİM 2. İdari Dava Dairesi, Adalet Bakanlığının infaz ve koruma memuru için verdiği muvafakatın memurun alıcı kurumdaki kadroya doğrudan atanması sonucunu doğurmadığını, bu işlemin atama yapacak idare açısından ön koşul niteliğinde olduğunu ve idarenin naklen atama hususunda bağlı yetki içinde bulunmadığını belirtmiştir (İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, E. 2017/8838, K. 2017/9135, 30.11.2017).

Erzurum BİM 1. İdari Dava Dairesi ise bir üniversitenin muvafakat vermesinin ardından alıcı kurumun yapacağı tek işlemin memurun atamasını yapmak olduğunu belirtmiştir; karar, alıcı kurumun atamayı reddeden işlemine karşı açılan davada verilmiştir (Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2018/509, K. 2018/2918, 16.10.2018). Muvafakat verildikten sonra alıcı kurumun atamayı reddetmesi, muvafakat verilmemesi uyuşmazlığından ayrı bir uyuşmazlıktır.

4.2. Muvafakat Esas ve Usulleri Geçiş Şartlarını Daraltabilir mi?

Danıştay İkinci ve Onikinci Daireleri Müşterek Toplantısı, bir üniversitenin muvafakat esas ve usullerindeki bir bendin madde 74'ü daraltıcı olduğunu belirtmiştir; karara göre alt düzeydeki bir kural üst kurala aykırı ya da onu daraltıcı veya genişletici nitelikte hüküm getiremez (Danıştay İkinci ve Onikinci Daireleri Müşterek Toplantısı, E. 2023/3185, K. 2024/1203, 27.02.2024).

Karara konu esas ve usuller, bir üniversitenin muvafakat taleplerini değerlendirirken ilgilinin halen görev yaptığı görevden daha üst bir göreve yükselmesini ya da kariyer unvanlı bir kadroya atanmış olmasını arıyordu. Danıştay, bu ölçütün madde 74'ü daraltıcı olduğunu ve muvafakat talebinde bulunma hakkına sahip bazı memurların bu haktan yararlanmasını engelleyici nitelikte kısıtlama getirdiğini belirterek Bölge İdare Mahkemesi kararını bu bent yönünden oyçokluğuyla bozmuştur.

Bir kurumun esas ve usullerinde hangi ölçütlerin bulunduğu o kurumun kendi düzenlemesinden öğrenilir.

4.3. Geçiş Sonrası Aylık Derece ve Emeklilik Sonuçları

Kazanılmış hak derecesinden aşağı dereceye atananın aylık derece ve kademesi genel hükümlere göre tespit edilir; ancak atandığı derecede geçirdiği süreler, kesenek ve karşılık farklarının kendisi tarafından her ay Emekli Sandığına gönderilmesini kabul etmesi şartıyla emeklilik yönünden eski derecesinde değerlendirilir (madde 74, fıkra 3).

Aşağı dereceye atananların, madde 68'de yazılı süre kaydı aranmaksızın eski derecelerine tekrar atanmaları da mümkündür (madde 74, fıkra 2).

5. Geçişe Muvafakat Verilmezse Dava Yolu Ayrı Makaledir

Muvafakat verilmemesine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir; dava ayrı bir makalenin konusudur. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 7. maddesine göre özel kanunda ayrı süre yoksa dava açma süresi 60 gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

İYUK'un 10. maddesinin ikinci fıkrasına göre idareye yapılan başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır, buna zımni ret denir; ilgili, 30 günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir. Madde 74 ise muvafakat için cevap süresi öngörmez.