Sağlık Mazereti Tayini Reddi İptal Davası: Rapor, Süre, Ret Gerekçeleri ve Dilekçe

Sağlık mazereti tayini reddi iptal davası, yani hukuka aykırı bulunan idari işlemin iptalini isteme davası, memurun sağlık mazeretine dayanan yer değiştirme talebini reddeden işleme karşı idare mahkemesinde açılır. Sağlık mazereti, memurun kendisinin ya da Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik (Yönetmelik) madde 13'te sayılan yakınlarının hastalığının görev yerinde tedavisinin mümkün olmaması veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi nedeniyle memurun isteği üzerine yer değiştirmesine imkân veren gerekçedir.

Sağlık mazeretine dayanan atama talebinin reddine karşı dava, memurun kendi sağlığı ile Yönetmelik madde 13'teki yakınlarının hastalığı nedeniyle istenen yer değişikliğinin reddine ilişkindir. Henüz idareye başvurmadıysanız, başvuru Yönetmelik madde 26'daki «Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu» doldurularak disiplin amirleri kanalı ile atamaya yetkili amire gönderilir.

• Ret yazısının tebliğ tarihini not edin; dava açma süresi yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar.
• Raporunuzun, hastalığın görev yerinde tedavi edilemeyeceğini veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini açıkça içerip içermediğini kontrol edin.
• Üst makama başvuru zorunlu değildir; dava açma süresi içinde yapılırsa işlemeye başlamış olan süreyi durdurur.

1. Sağlık Mazereti Tayini Reddine Karşı Dava Nedir, Şartlar ve Dayanak Nelerdir?

Sağlık mazeretine dayanan yer değiştirme talebinin reddine karşı dava, ret işleminin hukuka aykırılığı nedeniyle idare mahkemesinde açılan iptal davasıdır. Davanın maddi dayanağı Yönetmelik madde 12 ve 13, usul dayanağı İYUK'tur; yetkili mahkeme memurun yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir.

1.1. Sağlık Mazeretiyle Tayinin Kanuni Dayanağı ve Davaya Konu İşlem

Sağlık mazeretine dayalı atamanın dayanağı Yönetmelik madde 12 ve 13'tür; davaya konu işlem, idarenin mazerete dayanan talebi reddeden kararıdır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi çerçeve hükümdür: kurumlarda yer değiştirme suretiyle atamalar hizmetlerin gereklerine göre yapılır. Bu atamalar, benzer illerin gruplandırılmasıyla belirlenen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde gerçekleşir. Yönetmelik madde 12, mazeretin belgelenmesi hâlinde memurun isteği üzerine yer değiştirmeye imkân verir; madde 13 ise sağlık mazeretinin ölçütünü ve belgesini düzenler.

Davaya konu işlem, idarenin talebi açıkça reddeden yazısı ya da başvuruya cevap verilmemesiyle oluşan zımni rettir. Zımni ret, İYUK madde 10 uyarınca idarenin otuz gün içinde cevap vermediği isteğin reddedilmiş sayılmasıdır; bu durumda dava, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde açılır.

İptal davası, İYUK madde 2'ye göre idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı olması nedeniyle menfaati ihlal edilenin açtığı davadır; idari yargı yetkisi hukuka uygunluk denetimiyle sınırlıdır ve mahkeme yerindelik denetimi yapamaz. Ret işlemi bir kurum yönetmeliğine dayanıyorsa İYUK madde 7 uyarınca düzenleyici işlem, ona dayanan ret işlemi ya da her ikisi aleyhine birlikte dava açılabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz.

1.2. Sağlık Mazeretinin İki Ölçütü: Tedavinin Mümkün Olmaması veya Sağlığın Tehlikeye Girmesi

Yönetmelik madde 13, sağlık mazeretini iki ölçüte bağlar: hastalığın "görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı" ya da mevcut görev yerinin "söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği". Madde iki ölçütü «veya» bağlacıyla saydığından ölçütler alternatiftir; mazeretin, bunlardan birini ortaya koyan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir. Sağlık kurulu raporu, Yönetmelik madde 13'ün sağlık mazeretinin belgesi olarak aradığı, hastalığın görev yerindeki tedavi imkânını ya da görev yerinin sağlığa etkisini ortaya koyan rapordur.

Atama yeri hizmet bölgesi ve hizmet alanı kavramlarıyla belirlenir; Yönetmelik madde 5'e göre iller, ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım bakımından birbirine yakın ve benzer olanlar bir araya getirilerek gelişmişlik sırasına göre altı hizmet bölgesine ayrılmıştır; sağlık mazeretiyle yapılan yer değişikliğinde memur önce aynı hizmet bölgesindeki başka bir hizmet alanına atanabilir; mazeret bu yolla karşılanamıyorsa başka bir hizmet bölgesinde, kurumun ihtiyaç duyduğu ve mazeretin karşılanabileceği bir hizmet alanına da atanabilir.

Sağlık mazereti memura istediği yere atanma hakkı vermez: atama yeri, mazeretin karşılanabileceği ve kurumun ihtiyaç duyduğu yerdir. Yönetmelik madde 13 mazeret sayılan hastalıkları liste hâlinde saymaz; belirleyici olan, raporun iki ölçütten birini somut olarak ortaya koymasıdır.

1.3. Mazeret Kapsamındaki Kişiler: Kimlerin Sağlık Durumu Gerekçe Olabilir?

Sağlık mazereti memurun kendi hastalığına ve Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlarının hastalığına dayanabilir: eş, anne, baba, bakım yükümlülüğü altındaki çocuklar ve mahkeme kararıyla vasisi olunan kardeş. Çocuklar bakımından memurun bakmakla yükümlü olması aranır; anne ve baba listede ayrıca sayılmıştır. Kardeş bakımından ise memurun yargı kararıyla vasi tayin edilmiş olması gerekir.

Listede yer almayan bir yakının hastalığına dayanan talep madde 13 kapsamına girmez ve bu durum idarenin sık başvurduğu ret gerekçelerinden biridir. Listedeki yakınların hastalığına dayanan taleplerde de aynı iki ölçüt ve aynı sağlık kurulu raporu kuralı uygulanır.

1.4. Sağlık Mazereti Tayin Talebi Nasıl Yapılır, Atanma Dönemi ve Zorunlu Çalışma Süresi Beklenir mi?

Sağlık mazereti tayin talebi, Yönetmelik madde 26'daki «Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu» doldurularak disiplin amirleri kanalıyla atamaya yetkili amire gönderilir; formda atanmak istenen hizmet alanlarının belirtilmesi zorunludur. Talep, Yönetmelik madde 12 uyarınca atanma dönemine bağlı değildir.

Zorunlu çalışma süresi, kurumlarca hizmet bölgeleri için en az iki yıl olarak tespit edilen süredir ve Yönetmelik madde 12 ile madde 10 uyarınca sağlık mazereti belgelenirse bu süre tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle atama yapılabilir. Sağlık mazeretine dayalı atamalar Yönetmelik madde 12, fıkra 3 uyarınca atanma dönemine tabi değildir; başvuru belirli bir atama dönemini beklemeden yapılabilir. Yer değiştirme dönemlerinin genel kuralları naklen atama işleminin iptali davası rehberinde anlatılır.

Forma sağlık kurulu raporu, hastalık bir yakına aitse yakınlığı ya da bakmakla yükümlülüğü gösteren belge ve vasi tayin edilen kardeş için mahkeme kararı eklenir.

1.5. Hangi Kurumun Personeli Mazeret Başvurusunda Hangi Yönetmeliğe Tabidir?

Memurların sağlık mazereti başvurusu kural olarak Yönetmeliğe tabidir; kurumların özel yönetmelikleri Yönetmelik madde 28 uyarınca Yönetmeliğe aykırı hüküm içeremez. Mülki İdare Amirliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Hizmetleri sınıflarındaki personele kendi özel yönetmelikleri uygulanır. Ticaret Bakanlığı Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerinde görev yapan personelin usul ve esasları da özel yönetmelikte belirlenir.

Öğretmenlerin sağlık mazeretine bağlı yer değiştirmelerinde, Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 49 uyarınca Devlet Memurları Kanunu ile Yönetmelik hükümleri uygulanır. Sağlık Bakanlığı personeli için Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 19 ayrı bir usul öngörür. Sağlık mazereti değerlendirme komisyonu, gerekli durumlarda raporların başka eğitim ve araştırma hastanelerinin sağlık kurullarınca usule ve fenne uygunluğunun tespitini arayabilir.

Danıştay 2. Daire, Sağlık Bakanlığına bağlı bir devlet hastanesinde avukat olarak görev yapan davacının talebinde, davacı Avukatlık Hizmetleri Sınıfında bulunduğundan Yönetmelik hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirterek davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararını bu gerekçeyle onadı (Danıştay 2. Daire, E. 2016/13446, K. 2020/1019, 19.02.2020; oyçokluğu).

Danıştay 2. Daire, vergi müfettiş yardımcısının sağlık mazeretine dayanan yerinde kalma talebine ilişkin davada, vergi müfettişlerinin yer değiştirme işlemlerinin naklen atama değil görevlendirme niteliğinde olduğunu ve bu işlemler hakkında 657 sayılı Kanun ile Yönetmelik kapsamında inceleme yapılamayacağı yolundaki Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararlarını dikkate alarak davacının bu iddiasına itibar etmedi ve davanın reddine karar verdi (Danıştay 2. Daire, E. 2020/599, K. 2022/6443).

1.6. Sağlık Mazeretiyle Tayin, Diğer Mazeret ve Tayin Türlerinden Nasıl Ayrılır?

Sağlık mazeretiyle tayin Yönetmelik madde 13'e dayanır ve hastalığın görev yerinde tedavi edilemediğini ya da görev yerinin sağlığı tehlikeye düşürdüğünü sağlık kurulu raporuyla belgelemeyi gerektirir. Yönetmelik madde 12, fıkra 3 atanma dönemi istisnasını sağlık ve can güvenliği mazeretleriyle sınırlar; aile birliği mazereti bu istisnanın dışındadır.

• Aile birliği mazereti Yönetmelik madde 14'te düzenlenir ve eşin çalıştığını gösteren belge aranır: eş durumu tayini reddine karşı dava.
• Can güvenliği mazereti Yönetmelik madde 14/a'dadır: can güvenliği mazereti tayini reddine karşı dava.
• Engellilik durumuna bağlı yer değişikliği Yönetmelik ek madde 3'tedir ve sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engellilik ya da ağır engelli raporlu eş veya bakmakla yükümlü olunan kişi niteliğindeki birinci derece kan hısmı aranır; iki yol arasındaki fark engellilik nedeniyle tayin reddine karşı dava rehberinde yanıtlanır.
• Mazerete dayanmayan tayin talepleri ve hizmet gereği yer değiştirme: naklen atama işleminin iptali davası.

2. Sağlık Mazereti Tayin Talebi Reddedilirse Ne Yapılır? Adım Adım Yol Haritası

Sağlık mazereti tayin talebi reddedilirse ret yazısını ve gerekçesini inceleyin, gerekçeyi raporla karşılaştırın, dava açma süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açın ve gerekiyorsa yürütmenin durdurulmasını isteyin.

1. Ret yazısının tebliğ tarihini ve gerekçesini belirleyin. Dava açma süresi yazılı bildirimi izleyen günden işler; başvurunuza hiç cevap verilmediyse zımni ret oluşur.
2. Ret gerekçesini rapor ve mevzuatla karşılaştırın: gerekçe raporun içeriğine mi (tedavi imkânı ya da tehlike ifadesi), hastalığı ileri sürülen kişinin listede olmamasına mı, yoksa kadro ve personel planlamasına mı dayanıyor?
3. İsterseniz dava açmadan önce üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurun. Bu başvuru zorunlu değildir; dava açma süresi içinde yapılırsa işleyen süreyi durdurur.
4. Dava açma süresi içinde, yeni veya eski görev yerinizdeki idare mahkemesinde iptal davası açın.
5. Telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte bulunuyorsa dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını isteyin.
6. Ret raporun yetersizliğine dayanıyorsa, hastalığın görev yerinde tedavi edilemeyeceğini ya da görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini açıkça içeren yeni bir sağlık kurulu raporu almayı değerlendirin.
7. Dilekçede tayinin gerekliliğini somut olaylarla anlatın; sağlık kurulu raporunu, ailevi durumu gösteren belgeleri ve tedavi imkânlarına ilişkin kayıtları ekleyin.

Ret işlemine karşı dava açılması, İYUK madde 27 uyarınca işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması kararı verilmedikçe ret işlemi hukuki etkisini korur.

3. Sağlık Mazereti Tayininde Sağlık Kurulu Raporunda Bulunması Gerekenler

Sağlık mazeretine dayalı atamada sağlık kurulu raporu, hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığını veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini göstermelidir; Yönetmelik madde 13 mazeretin bu raporla belgelenmesini arar.

3.1. Sağlık Kurulu Raporu Nedir ve Hangi Hastane Raporu Geçerlidir? Madde 13 Hastane İbaresinin İptali

Yönetmelik madde 13'ün güncel metni, raporun hangi tür hastaneden alınacağını belirlemez; aranan, mazeretin sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesidir. Maddedeki "eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden" ibaresinin yürürlüğü Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) kararlarıyla durdurulmuş, ardından Danıştay 2. Dairesinin E. 2016/10054, K. 2018/2062 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 19, Bakanlık personeli için raporun üniversiteler veya Bakanlık eğitim ve araştırma hastanelerinden alınacağını belirtir. Aynı madde, sağlık mazereti değerlendirme komisyonuna gerekli durumlarda raporların başka eğitim ve araştırma hastanelerinin sağlık kurullarınca usule ve fenne uygunluğunun tespitini arama yetkisi verir.

3.2. Sağlık Kurulu Raporunda Hangi Bilgiler Yer Almalıdır?

Sağlık kurulu raporunda hastalığın kime ait olduğu, tanısı ve bu hastalığın memurun görev yerinde tedavi edilemeyeceği ya da görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği açıkça yer almalıdır.

• Hastalığın sahibi: memurun kendisi ya da Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlarından biri.
• Tanı ve tedavi planı.
• Hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği tespiti.
• Belgenin tek hekimce değil, bir sağlık kurulunca düzenlendiğini gösteren sağlık kurulu raporu niteliği.

Yalnız hastalığın varlığını ya da bakıma muhtaçlığı gösteren rapor sağlık mazeretine dayalı atama için tek başına yeterli değildir; sağlık sorununun görev yerinde tedavi edilememesi veya görev yerinde sağlığı tehlikeye düşürmesi gerekir.

3.3. Sağlık Kurulu Raporunda «Tedavi Burada Mümkün Değil» İbaresi Yoksa Ne Olur?

Sağlık kurulu raporunda tedavi imkânsızlığı ya da tehlike ifadesi yoksa idare talebi rapor yetersizliği gerekçesiyle reddedebilir; ancak Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi bir kararında, raporlarda açık ifade bulunmasa bile bu husus rapor içeriğinden anlaşılıyorsa salt şeklen ifadeye yer verilmemesi nedeniyle raporun yetersiz sayılmasının hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açabileceğini belirtmiştir.

Kayseri 1. İdare Mahkemesi, ilkokul öğretmeni davacının, annesinin meme kanseri nedeniyle Melikgazi'deki okullardan birine atanma başvurusunun reddine karşı açtığı davayı, sunulan heyet raporunun Yönetmelik hükmüne uygun olmadığı gerekçesiyle reddetmişti.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, ara kararla sorduğu idarenin cevabından tedavinin Develi İlçesinde mümkün olmadığını anlayarak ilk derece kararını bozdu (Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/11, K. 2017/24, 24.01.2017).

Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi de raporlarda açık ifade bulunmasa bile bu husus rapor içeriğinden anlaşılıyorsa, salt şeklen ifadeye yer verilmemesi nedeniyle raporun yetersiz sayılmasının hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açabileceğini ve somut olayın özelliğine göre değerlendirme yapılması gerektiğini belirtti (E. 2019/1048, K. 2020/441, 02.06.2020). Ret gerekçesi yalnız ifadenin yokluğuna dayanıyorsa dava dilekçesinde raporun bütün içeriğini ve görev yerinde tedavi imkânının bulunmadığını somut olarak gösterin.

3.4. Durum Bildirir Rapor, İstirahat Raporu ve Tek Hekim Raporu Sağlık Kurulu Raporu Yerine Geçer mi?

Durum bildirir rapor, üç hekim istirahat raporu ve epikriz formu Danıştay 5. Daire'nin bir kararında emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirilmedi; genel yönetmelikte sağlık kurulu raporu arandığından poliklinik raporu, reçete ya da tek hekimin durum bildiren raporu tek başına yeterli olmayabilir; bunlar esas belgeyi destekleyen belge olarak eklenebilir.

Danıştay 5. Daire, emniyet müdürü olan davacının eş ve sağlık mazereti nedeniyle atanma başvurusunun reddine ilişkin davada, bir eğitim ve araştırma hastanesinin durum bildirir raporunu, aynı hastanenin üç hekim istirahat raporunu ve bir hastanenin epikriz formunu, emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirmedi. İlk derece mahkemesinin iptal kararı bozuldu (Danıştay 5. Daire, E. 2016/30560, K. 2019/1377, 19.02.2019).

Danıştay 5. Daire'nin gerekçesinde emniyet yönetmeliğinin hastane türüne ilişkin hükmü de yer alır; Yönetmelik madde 13'teki hastane ibaresi iptal edildiğinden kararın bu kısmı memurlar için genel kural olarak okunmaz. Kararın genel değeri, belgenin türüne ilişkin tespitindedir.

3.5. Sağlık Kurulu Raporunun Süresi ve Güncelliği

Yönetmelik madde 13 sağlık kurulu raporu için bir geçerlilik süresi öngörmez; kurum yönetmelikleri ise raporun belirli bir süre içinde alınmasını arayabilir ve mazeretin devamı Yönetmelik madde 12 uyarınca her yıl belgelenir.

Vergi müfettişlerine özgü yönetmelik, raporun son üç ay içinde alınmasını ve sağlık durumunun görev yeri değişirse tehlikeye gireceğini göstermesini arar. Danıştay 2. Daire, raporlarda yer değişikliği hâlinde sağlık durumunun tehlikeye gireceğine ilişkin bir husus bulunmadığını ve tek hekim raporunun işlemlerden sonra düzenlendiğini belirterek davayı reddetti (E. 2020/599, K. 2022/6443). Ret işleminden sonra alınan rapor işlemin hukuka uygunluğunu değiştirmeyebilir; raporu başvurudan önce, ölçütü taşıyacak biçimde alın.

Sağlık mazeretiyle yer değiştiren memur, mazeretinin sürdüğünü her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle ortaya koymalıdır; yükümlü olduğu çalışma süresini tamamlamadan bu mazeretle yer değiştirmişse mazeret sona erdiğinde hizmetin eksik bölümünü tamamlamalıdır.

4. Sağlık Mazereti Tayini Reddi İptal Davasında Süre, Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması

Sağlık mazereti tayin talebiniz reddedildiyse, ret işleminin size tebliğini izleyen günden başlayan 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz.

4.1. Mazeret Tayini Reddine Karşı Dava Açma Süresi Kaç Gündür, Ne Zaman Başlar?

Mazeret tayini reddine karşı dava açma süresi 60 gündür ve ret işleminin size yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden başlar. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirler.

Süre hesabında tatil günleri süreye dahildir; sürenin son günü tatile rastlarsa süre, tatili izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK madde 8). Sürenin bitişi çalışmaya ara verme zamanına denk gelirse süre, ara vermenin sona erdiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır.

Örneğin, ret işlemi size 03.03.2025 tarihinde tebliğ edildiyse süre 04.03.2025'te işlemeye başlar ve 60. gün 02.05.2025'e denk gelir.

İdare başvurunuza otuz gün içinde cevap vermezse zımni ret doğar ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilirsiniz (İYUK madde 10).

4.2. Mazeret Tayini Reddinde İdareye Ön Başvuru (İYUK Madde 11) Zorunlu mu?

Mazeret tayini reddine karşı dava açmadan önce idareye yeniden başvurmanız zorunlu değildir; İYUK madde 11 bu başvuruyu isteğe bağlı bir yol olarak düzenler. Başvuruyu dava açma süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama yaparsınız ve işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini ya da yeni bir işlem yapılmasını isteyebilirsiniz.

Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. İsteğin reddedilmesi ya da reddedilmiş sayılması üzerine süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçmiş süre hesaba katılır; süre baştan başlamaz.

4.3. Mazeret Tayini Reddi Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır?

Mazeret tayini reddi davası idare mahkemesinde açılır; yetkili mahkemeyi İYUK madde 33 belirler ve kamu görevlilerinin atanması ile nakillerine ilişkin davalarda yeni veya eski görev yeri idare mahkemesini yetkili kılar.

“Kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 33, fıkra 1

İYUK madde 33'e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlilerinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Bu davada görevli mahkeme idare mahkemesidir.

4.4. Mazeret Tayini Reddinde Yürütmenin Durdurulması (YD) Nasıl Talep Edilir?

Yürütmenin durdurulması, dava sürerken dava konusu işlemin uygulanmasının durdurulmasıdır; İYUK madde 27'ye göre dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmadığından bu kararı mahkemeden ayrıca istemeniz gerekir.

İdare mahkemesi, işlemin yürütülmesinden giderilmesi güç ya da olanaksız zararlar doğacaksa ve işlem aynı zamanda açıkça hukuka aykırıysa, bu iki koşul birlikte gerçekleştiğinde gerekçesini göstererek yürütmeyi durdurabilir (İYUK madde 27, fıkra 2; Anayasa madde 125, fıkra 5). Sağlık mazereti davalarında bu karar istisnai kalır ve özellikle hayati risk taşıyan sağlık sorunlarında gündeme gelir.

İYUK madde 27, fıkra 2 kamu görevlilerine ilişkin şu cümleyi de içerir:

“kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 27, fıkra 2

Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Bu istem hakkındaki karara, tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere bölge idare mahkemesine itiraz edebilirsiniz.

4.5. Mazeret Tayini Reddi Davasında Harç, Vekâlet Ücreti, Karar Süresi ve İstinaf

Mazeret tayini reddi davasında harç, Harçlar Kanunu'na bağlı (1) sayılı tarifeye göre alınır; tarife yıldan yıla değiştiğinden tutarı dava açacağınız yılın tarifesinden kontrol edin. Maktu harçlar işlemden önce peşin ödenir.

Davayı kazanırsanız idare, kararın gereklerine göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

İdare mahkemesi kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir.

5. Sağlık Mazereti Tayin Talebi Hangi Gerekçelerle Reddedilir?

Sağlık mazeretine dayanan atama talepleri çoğunlukla sağlık kurulu raporunun Yönetmelik madde 13'teki ölçütü taşımaması, tedavinin görev yerinde mümkün görülmesi, kurum ihtiyacı ve başvurudaki eksiklikler gerekçesiyle reddedilir. İdareler talebi genellikle bu gerekçelerden birine ya da birkaçına dayandırır.

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 13'e göre memur, kendisinin ya da sayılan yakınlarının hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığını veya mevcut görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporuyla belgelendirir. Hastalığın bulunması tek başına yetmez; tedavinin görev yerinde yapılamaması ya da orada kalmanın sağlığı tehlikeye düşürmesi gösterilmelidir. Ret gerekçeleri arasında, sağlık kurulu raporunun görev yerinde tedavinin mümkün olmadığını ya da sağlığın tehlikeye gireceğini göstermemesi de yer alır.

Ret işlemlerinde başlıca şu gerekçelere dayanılır:

• Sağlık kurulu raporunun, görev yerinde tedavinin mümkün olmadığını ya da sağlığın tehlikeye gireceğini göstermemesi.
• Mazeretin dayandığı kişinin Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlar arasında bulunmaması.
• Hastalığın memurun görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün görülmesi.
• Talep edilen yerde personel ihtiyacı bulunmaması ya da görev yerinde kadro açığı doğacak olması.
• Kuruma özgü yönetmelikteki asgari görev süresi engeli.
• Başvuru belgelerinde hata ya da eksiklik bulunması.

5.1. Rapor Yetersizliği Nedeniyle Mazeret Reddi Hukuka Uygun Bulunan Kararlar

Sağlık kurulu raporu hastalığı tespit edip görev yerinde tedavinin yapılamayacağını ya da sağlığın tehlikeye gireceğini belirtmiyorsa, ret işlemi hukuka uygun bulunabilir. Bölge idare mahkemesi kararlarında, raporda görev yerinde tedavinin yapılamayacağı ya da sağlığın tehlikeye gireceği belirtilmeden yalnız soğuk iklimde çalışmanın uygun olmadığı ibaresi veya hastalığın tedaviyle büyük oranda kontrol altına alınabilmesi, mazeretin kabulü için yeterli görülmemiştir.

Kadroya geçirilen bir hemşire Tip-1 diyabet ve soğuk iklimde sık geçirdiği akciğer enfeksiyonları nedeniyle Rize'deki bir üniversiteye naklen atanmak istemiş, kurumu muvafakat vermemişti. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, ilk derece iptal kararını kaldırdı ve davayı reddetti (Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2018/186, K. 2018/1947, 20.09.2018). Bölge idare mahkemesine göre raporlarda görev yerindeki üniversitede tedavinin yapılamayacağına dair bir ibare yoktu, tehlike konusunda da ayrıntılı değerlendirme yapılmamıştı.

“bir kişinin sık sık akciğer enfeksiyonu ve pnomoni geçirmesinin sağlık mazereti olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığı”

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2018/186, K. 2018/1947, 20.09.2018

Çanakkale İdare Mahkemesi, ülseratif kolit tanılı bir öğretmenin raporunda hastalığın tedaviyle büyük oranda kontrol altına alındığını ve görev yerinde çalışmanın sağlığı olumsuz etkileyeceğine dair teşhis bulunmadığını belirterek davayı reddetmişti; İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi bu karara karşı istinaf başvurusunu oyçokluğuyla reddetti (E. 2017/274, K. 2017/297, 07.03.2017).

5.2. Mazeret Talep Edilen Yerde Tedavi İmkânı Bulunması ve Kurum İhtiyacı Gerekçesi

Hastalığın tedavisi görev yaptığınız yerde mümkünse ya da durum tedavi değil yalnız takip gerektiriyorsa, mazeret reddi hukuka uygun bulunabilir. Kurum ihtiyacı ise mazeretin hangi yerde karşılanacağının belirlenmesinde hesaba katılır; sağlık mazereti size istediğiniz il ya da kuruma atanma hakkı vermez.

Yönetmelik madde 13'e göre memur önce aynı hizmet bölgesindeki başka bir hizmet alanına atanabilir; mazeret bu yolla karşılanamıyorsa başka bir hizmet bölgesinde «kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına» atama yapılabilir; talep edilen yerde personel ihtiyacının bulunmaması da idarelerin başvurduğu bir ret gerekçesidir.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, babasının bypass ameliyatı sonrası takibi nedeniyle il merkezine atanmak isteyen bir öğretmenin davasında tedavi ile takibi birbirinden ayırdı ve Çanakkale İdare Mahkemesinin iptal kararını kaldırıp davayı reddetti (İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2020/611, K. 2020/861, 10.12.2020). Bölge idare mahkemesine göre raporda babanın il merkezinde sürekli bulunması gerektiği ya da aksi hâlde sağlığının tehlikeye gireceği yazılmamıştı.

“tedavi sürecinde olmadığı, takip sürecinde olduğu dikkate alındığında”

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2020/611, K. 2020/861, 10.12.2020

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi kararında, kamu görevlisi olmanın sağladığı ayrıcalık ve avantajların yanında bazı külfet ve sınırlamalara katlanmayı da gerektirdiği vurgulanmıştır. Raporunuz takip sürecini anlatıyorsa, takibin görev yerinde neden yapılamadığını ya da yer değişikliğinin sağlığı neden tehlikeye düşüreceğini rapora açıkça yazdırmanız gerekir.

5.3. Asgari Görev Süresi Şartı Mazeret Talebini Reddettirir mi?

Asgari görev süresinin dolmamış olması, sağlık mazeretiyle yer değişikliği talebini tek başına reddettirmez; Genel Yönetmelik, sağlık mazeretini belgeleyen memura süre dolmadan atanma imkânı tanır (Yönetmelik madde 12, fıkra 1).

Yönetmelik madde 12, fıkra 1'e göre sağlık mazeretini belgeleyen memurun ataması, «zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan» da isteği üzerine yapılabilir. Kurumların özel yönetmeliklerinde Genel Yönetmeliğe aykırı hükümler yer alamaz; ancak Mülki İdare Amirliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Hizmetleri sınıflarındaki personel hakkında kendi özel yönetmelikleri uygulanmaya devam eder (Yönetmelik madde 28).

Danıştay 12. Daire, ilk kez atandığı ilçede asgari görev süresini doldurmadan sağlık mazeretinden yararlanamayacağı gerekçesiyle talebi reddedilen bir Diyanet şube müdürünün davasında, bu engeli getiren yönetmelik hükmü sonradan kaldırıldığı için hükme ilişkin istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına, düzenlemenin hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı gerekçesiyle ret işleminin ise iptaline karar verdi (Danıştay 12. Daire, E. 2021/1916, K. 2021/1852, 01.04.2021).

5.4. Mazeret Başvurusunda Eksik Belge, Kapsam Dışı Kişi ve Gerçek Dışı Beyan Gerekçeleri

Başvuru evraklarında hata ya da eksiklik bulunması veya mazeretin Yönetmelikte sayılan kişi grupları dışındaki birine dayanması hâlinde kurumlar talebi reddedebilir; mazeret belgesi gerçek dışı çıkarsa yapılmış atama da iptal edilir ve soruşturma açılır.

Çalışma süresini tamamlamamış olmasına rağmen mazeretini belgeleyen memur, Yönetmelik madde 26'daki «Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu»nu doldurup disiplin amirleri kanalıyla atamaya yetkili amire gönderir. Formda atanmak istediği hizmet alanlarını belirtmesi zorunludur. Başvuruya sağlık kurulu raporunu ve yakınlık bağını gösteren nüfus kayıt örneği ya da vasilik kararı gibi belgeleri eklemeniz, eksik belge gerekçesini önler.

Mazeret memurun kendisi için ya da eş, anne, baba, bakım yükümlülüğü altındaki çocuklar ve mahkeme kararıyla vasisi olunan kardeş için ileri sürülebilir. Bu listede yer almayan bir yakının hastalığına dayanan başvuru kapsam dışı kalır.

Yönetmelik madde 27'ye göre mazeret gruplarına dayanarak atanan memurun mazeret belgelerinin gerçek dışı olduğu tespit edilirse atama işlemi iptal edilir ve hakkında soruşturma yapılır; soruşturma sonucunda genel hükümler uygulanır.

5.5. Mazeret Talebinin Soyut Gerekçeyle Reddi Hukuka Uygun mu?

Sağlık mazereti talebinin yalnız «hizmet gereği» ya da «personel ihtiyacı» gibi soyut bir ifadeyle reddi yargı denetimine açıktır ve iptal edilebilir; ret işlemi sağlık durumunu ve atanabilecek hizmet alanlarını inceleyen somut bir gerekçeye dayanmalıdır.

İdarenin her sağlık mazereti başvurusunu kabul etme yükümlülüğü yoktur ve kadro ile hizmet ihtiyacını gözetebilir. Buna karşılık ret işlemi kanuni dayanak, yeterli inceleme ve somut gerekçe taşımalıdır; kurumun kadro ihtiyacı tek bir genel cümleyle ret gerekçesine dönüştürülmemelidir. Ölçülülükten uzak, gerekçesiz ya da soyut ret işlemleri, koşulları oluştuğunda iptal edilebilir.

Dava dilekçenizde, ret gerekçesinin dosyadaki sağlık kurulu raporu ve belgelerle hangi noktada çeliştiğini ve sağlık sorununuz ile görev yeriniz arasındaki bağı tarih sırasıyla gösterin.

6. Mahkeme Sağlık Mazereti Tayininin Reddini Nasıl Denetler?

İdare mahkemesi, sağlık mazereti reddini İYUK madde 2'deki yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluk bakımından denetler; yerindelik denetimi yapamaz. Denetimde sağlık kurulu raporu, idarenin yaptığı inceleme ve ret gerekçesi somut olayla birlikte değerlendirilir.

Genel Yönetmeliğe tabi memurlarda denetimin ölçütü Yönetmelik madde 13'tür: mahkeme, raporun görev yerinde tedavinin mümkün olmadığını ya da sağlığın tehlikeye gireceğini gösterip göstermediğine, idarenin tedavi imkânını araştırıp araştırmadığına ve mazeretin önceki işlemlerle sabit olup olmadığına bakar. Atama yetkisinin genel çerçevesi atama işleminin iptali davası sayfasında anlatılır.

6.1. Mahkeme Sağlık Kurulu Raporunun Eksikliğini Resen Araştırarak Giderebilir mi?

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, raporda Yönetmelikteki ibare bulunmamasına rağmen resen araştırma ilkesi gereği ara kararla idareden gelen cevaptan görev yerinde tedavinin mümkün olmadığını tespit etti ve işlemi hukuka aykırı buldu.

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi 16.11.2016 tarihli ara kararla idareden bilgi istedi, itirazı kabul ederek Kayseri 1. İdare Mahkemesinin ret kararını bozdu (Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/11, K. 2017/24, 24.01.2017).

“bu durumun Raporda yer alması gereken bilgiyi içerdiği sonucuna varılmış”

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/11, K. 2017/24, 24.01.2017

Raporunuzda Yönetmelik'teki ibare yoksa dava dilekçenizde, görev yerindeki sağlık kuruluşlarında tedavinin yapılıp yapılamayacağının idareden sorulmasını açıkça isteyin.

6.2. İdare Mazeret Talebinde Tedavi İmkânını Araştırmak Zorunda mı?

İdarenin sağlık mazereti talebini reddetmeden önce görev yerinde tedavinin mümkün olup olmadığını değerlendirmesi gerekir; Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, bu değerlendirme yapılmadan yalnız rapordaki ibarelere dayanan reddi hukuka aykırı bularak işlemi iptal etti.

Köyde görev yapan bir imam-hatip, «takip ve tedavisinin devam ettirebileceği psikiyatri uzmanı olan bir merkezde çalışmasının uygun olduğu» yönündeki sağlık kurulu raporuna dayanarak naklen atanmak istedi; idare raporun mevzuattaki ölçütleri taşımadığını belirterek talebi reddetmiş, Afyonkarahisar İdare Mahkemesi de davayı reddetmişti. Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi ilk derece kararını kaldırdı ve işlemi iptal etti (Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/1160, K. 2017/234, 21.02.2017). Bölge idare mahkemesine göre idare, görev yerinde tedavinin mümkün olup olmadığını hiç değerlendirmemişti; rapordaki «tehlikeye düşüreceği» ibaresi de tek ölçüt değildi.

“sağlık mazeretine dayalı atama talebinin olumlu karşılanabilmesi için tek neden değildir”

Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/1160, K. 2017/234, 21.02.2017

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi ise eşinin kanser takibi nedeniyle yerinde kalmak isteyen bir memurun davasında, raporlarda tehlike ya da tedavi imkânsızlığı ibaresi bulunmadığını belirterek ilk derece iptal kararını kaldırdı ve davayı reddetti (E. 2020/670, K. 2020/674).

6.3. Daha Önce Aynı Mazeretle Atanmış Memurun Mazeret Talebi Nasıl Değerlendirilir?

Danıştay 2. Daire, dava konusu atama işleminden bir yıl önce aynı sağlık mazeretiyle atanmış olan davacının mazeretinin devam ettiğinin açık olduğunu, idarenin bu hususu ve mazeretin devamına ilişkin Yönetmelik hükmünü dikkate alarak işlem tesis etmesi gerektiğini belirtti.

Epilepsi hastası bir veri hazırlama ve kontrol işletmeni, aynı mazeretle İstanbul'a atanmasından yaklaşık bir yıl sonra Şırnak'a atandı; İstanbul 12. İdare Mahkemesi davayı reddetmişti. Danıştay 2. Daire bu kararı bozdu (Danıştay 2. Daire, E. 2016/4646, K. 2020/641, 06.02.2020).

“davacının sağlık durumu mazeretinin devam ettiği açık olup”

Danıştay 2. Daire, E. 2016/4646, K. 2020/641, 06.02.2020

Yönetmelik madde 12, fıkra 2'ye göre sağlık mazeretine dayalı olarak yer değiştiren memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirir. Önceki mazeret atamanızın işlemini ve sonraki yıllarda verdiğiniz devam belgelerini dava dosyasına eklemeniz, mazeretin sürdüğünü kanıtlamanın en doğrudan yoludur.

6.4. Mazeret Reddinde Yerindelik Yasağı ve Gerekçenin Sonradan Değiştirilmesi

İdare mahkemesi mazeret reddinin yerinde olup olmadığını değil yalnız hukuka uygunluğunu denetler; Danıştay 5. Daire'ye göre idarece bir talep üzerine kurulan işleme karşı açılan davada, idarece ileri sürülen nedenlerle bağlı olan yargı yeri, idarece ileri sürülmeyen bir nedene dayalı olarak yargısal denetim yapamaz.

İYUK madde 2, fıkra 2'ye göre idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz ve idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremez; Anayasa madde 125 de yargı yetkisini idari işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlar. Mahkeme ret işlemini iptal etse bile sizi kendisi belirli bir yere atamaz; yeni işlemi idare kurar.

Danıştay 5. Daire, eşinin sağlık mazeretine dayanan atama talebinin reddine karşı açılan davada, ilk derece mahkemesinin taraflarca ileri sürülmeyen eş durumu mazeretine dayanarak verdiği iptal kararını oyçokluğuyla bozdu; Danıştay 5. Daire'ye göre talep üzerine kurulan işleme karşı açılan davada yargı yeri, idarece ileri sürülen nedenlerle bağlıdır (E. 2014/4325, K. 2015/10764). Dava dilekçenizde ret işleminde gösterilen gerekçeye odaklanın; dava, idareye yaptığınız talebin çerçevesinde incelenir.

7. Sağlık Mazeretinin Sona Ermesi, Yıllık Belgelendirme ve Zorunlu Çalışma Süresi

Sağlık mazeretiyle atanan memur, mazeretinin sürdüğünü her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle gösterir; çalışma süresini mazeretle tamamlamamış memur, mazeret sona erince hizmetin eksik bölümünü tamamlar. Her iki kural, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in (Genel Yönetmelik) 12. maddesinin 2. fıkrasındadır.

Sağlık mazereti belgelendirilirse çalışma süreleri dolmadan da memurun isteği üzerine yer değiştirme yapılabilir (Yönetmelik madde 12, fıkra 1).

Sağlık mazeretiyle atanan memurun sonraki yükümlülükleri şunlardır:

• Mazeretin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alınacak belgeyle belgelendirmek (Yönetmelik madde 12, fıkra 2).
• Çalışma süresini sağlık mazeretine dayalı olarak tamamlamamışsa, mazeretin sona ermesi hâlinde hizmetin eksik bölümünü tamamlamak (Yönetmelik madde 12, fıkra 2).
• Mazeret belgesinin gerçek dışı olduğu anlaşılırsa işlemin iptal edileceğini ve soruşturma yapılacağını bilmek (Yönetmelik madde 27).

7.1. Mazeret Her Yıl Belgelendirilmek Zorunda mı? Ocak Ayı Belgesi

Genel Yönetmeliğe tabi memur için sağlık mazeretinin her yıl belgelendirilmesi zorunludur: sağlık mazeretiyle atanan memur, mazeretin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle gösterir. Bu yükümlülük Yönetmelik'in 12. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenmiştir.

“Sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorundadır.”

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 12, fıkra 2

Sağlık mazeretine dayanan atama, mazeret devam ettiği sürece geçerlidir; Ocak ayı belgesi, atamaya esas gösterilen mazeretin sürüp sürmediğinin belirli aralıklarla kontrol edilmesini sağlar.

Danıştay 2. Daire, Millî Savunma Bakanlığı (MSB), Genelkurmay ve Kuvvet Komutanlıklarında görevli memurların yer değiştirme yönetmeliğinin 11. maddesinin 9. fıkrasında yer alan aynı nitelikteki yıllık belgelendirme kuralında "Sağlık ve" ibaresini iptal etti (E. 2020/1384, K. 2024/2794, 08.05.2024). Daire, süreli raporlarda son geçerlilik tarihinin zaten belirtildiğini, süresiz raporların ise kişi başvurmadığı sürece ömür boyu geçerli olduğunu gözetti.

MSB yönetmeliğindeki iptal, Genel Yönetmelik madde 12'nin 2. fıkrasını ortadan kaldırmaz; Genel Yönetmeliğe tabi memur için Ocak ayı belgesi yürürlükteki bir yükümlülüktür. Süresiz rapora sahip memur için karar, kurum yönetmeliğindeki benzer bir kurala karşı ileri sürülebilecek bir gerekçe sunar, ancak genel kural hakkında verilmiş bir iptal kararı değildir.

7.2. Mazeret Sona Erince Eksik Kalan Zorunlu Hizmet Süresi Tamamlanır mı?

Mazeret sona erdiğinde zorunlu hizmet süresinin eksik kısmı tamamlanır: süreyi sağlık mazeretiyle bitirmeden atanan memur, mazeret ortadan kalkarsa zorunlu hizmetin eksik bölümünü tamamlamakla yükümlüdür (Yönetmelik madde 12, fıkra 2). Mazeretle yapılan atama, sürenin tamamlanmış sayılması anlamına gelmez.

Zorunlu çalışma sürelerinin bölgelere göre belirlenmesi ve fazla geçen sürelerin bir üst bölgeden indirilmesi (Yönetmelik madde 5 ve 16) bu sayfanın konusu dışındadır; sayfa yalnız mazeretin bu sürelere etkisini ele alır.

Çalışma süresinin dolmamış olması, Genel Yönetmeliğe göre sağlık mazeretiyle atamaya engel değildir (Yönetmelik madde 12, fıkra 1).

Danıştay 12. Daire, bu düzenlemenin hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını belirtti. Hüküm sonradan yürürlükten kaldırıldığından ibare yönünden karar verilmesine yer olmadığına hükmetti; raporun yeterliliğini ayrıca incelemedi.

7.3. Mazeretle Atanan Memur Eski Görev Yerine Döndürülebilir mi?

Mazeret sona erdiğinde memur yeniden atanabilir; sağlık mazeretiyle yapılan atama kalıcı değildir, mazeret süresince geçerlidir. Mazeret ortadan kalkınca memurun asli görev yerine veya hizmetin ihtiyaç duyduğu başka bir yere atanması gündeme gelir.

Yönetmelik madde 12, fıkra 2, çalışma süresini mazeretle tamamlamamış memurun mazeret sona erdiğinde hizmetin eksik bölümünü tamamlamasını öngörür.

Mazeret belgesinin gerçek dışı olduğu ortaya çıkarsa durum farklıdır: bu belgeye dayanılarak yapılan işlem iptal edilir, soruşturma yapılır ve genel hükümler uygulanır (Yönetmelik madde 27).

7.4. Unvan Değişikliği Sağlık Mazereti Yükümlülüğünü Kaldırır mı?

Danıştay, sağlık mazeretiyle atanıp sonra unvan değişikliği sınavı sonucuna göre atanan personelin mazeret yükümlülüğünün kalktığını kabul etti; karar, eski Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil Yönetmeliği'nin yürürlükte olduğu döneme ilişkindir. O yönetmelik, mazeretle atanan personelin her yıl Ocak ayında mazeretin devamına ilişkin belgeleri bildirmesini öngörüyordu.

Yakınının sağlık mazereti nedeniyle atanan, sonra unvan değişikliği sınavını kazanıp yine aynı ile atanan davacının mazeret yükümlülüğünün kaldırılması başvurusu cevapsız bırakılmıştı. Danıştay 5. Daire (E. 2010/6223, K. 2013/929, 12.02.2013), mazerete dayalı atama sebebi sınavdaki başarıyla ortadan kalktığı ve davacı unvan değişikliği sınavı sonucuna göre atanmış memur konumuna geçtiği için başvurunun zımnen reddini hukuka aykırı buldu ve davayı reddeden idare mahkemesi kararını bozdu.

Genel Yönetmeliğe tabi memur için yıllık belge ve eksik süre kuralları madde 12'nin 2. fıkrasındadır. Unvan değişikliğiyle yeni bir atama yapıldıysa yükümlülüğün kaldırılmasını idareye yazılı başvuruyla isteyebilirsiniz. Zımni ret, idarenin otuz gün içinde cevap vermemesi üzerine isteğin reddedilmiş sayılmasıdır; bu durumda otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir (İYUK madde 10, fıkra 2).

8. Sağlık Bakanlığı Personelinde Mazeret: Madde 19 ve Mazeret Komisyonu

Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği'ne tabi personelin sağlık mazereti, bu Yönetmeliğin 19. maddesinde ayrıca düzenlenir ve atama sağlık mazereti değerlendirme komisyonu kararı doğrultusunda yapılır.

Madde 19 uyarınca personel; kendisi ya da eşi, annesi, babası, bakım yükümlülüğü altındaki çocukları veya mahkeme kararıyla vasisi olduğu kardeşi için, hastalığın bulunulan görev yerinde sağlığı tehlikeye soktuğunu ya da görev yeri değişmezse sokacağını, üniversite hastaneleri veya Bakanlığa bağlı eğitim ve araştırma hastanelerinden alınan sağlık kurulu raporuyla belgeler. Bu hâlde personel, tedavi imkânı bulunan ya da sağlığı olumsuz etkilenmeyecek bir ildeki boş kadrolara atanır.

Madde 19'a göre atama, sağlık mazereti değerlendirme komisyonunun kararı doğrultusunda yapılır. Madde 19, Genel Yönetmelik madde 13'ün aynısı değildir: madde 13 hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmamasını veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesini sağlık kurulu raporu ile belgelendirmeyi arar; madde 19 ise tehlike ölçütünü, rapor kurumunu ve atanacak yeri kendi metninde ayrıca sayar.

8.1. Madde 19'a Göre Mazeret Atamasında Sağlık Kurulu Raporu ve Komisyon Nasıl İşler?

Madde 19'a göre sağlık kurulu raporu, hastalığın görev yerinde tehlikeye girdiğini veya görev yeri değişmezse tehlikeye gireceğini belgelemelidir; atama, komisyon kararı doğrultusunda yapılır.

“Sağlık mazereti değerlendirme komisyonu, gerekli durumlarda bu raporların başka eğitim ve araştırma hastanelerinin sağlık kurullarınca da usule ve fenne uygunluğunun tespit edilmiş olma şartını arayabilir.”

Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 19, fıkra 2

Raporda madde 19'daki ifadenin birebir yazılmamış olması tek başına ret gerekçesi olmayabilir. Konya Bölge İdare Mahkemesi'nin 1. İdari Dava Dairesi (E. 2019/1048, K. 2020/441, 02.06.2020) bu yaklaşımı, annesinin hastalığı nedeniyle İzmir'e atanmak isteyen uzman doktorun dosyasında uyguladı; Konya 2. İdare Mahkemesinin ret kararını kaldırdı ve işlemi iptal etti. Karar kesin olarak verildi.

8.2. Sağlık Bakanlığında Çalışan Herkes Mazeret Başvurusunda Madde 19'a mı Tabidir?

Sağlık Bakanlığında çalışmak madde 19'a göre inceleme için tek başına yetmez; Danıştay 2. Daire, devlet hastanesinde Avukatlık Hizmetleri Sınıfında görev yapan davacının başvurusuna Genel Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağını kabul etmiştir; özel yönetmeliklerde Genel Yönetmeliğe aykırı hüküm yer alamaz, ancak Mülki İdare Amirliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Hizmetleri sınıfları için kendi özel yönetmelikleri uygulanmaya devam eder (Genel Yönetmelik madde 28).

Danıştay 2. Daire (E. 2016/13446, K. 2020/1019, 19.02.2020), devlet hastanesinde avukat olarak çalışan davacı avukatlık hizmetleri sınıfında bulunduğundan sağlık özrü başvurusunun Genel Yönetmeliğe göre değerlendirileceğini belirtti.

Ağır engelli yakını için yapılan başvuru da madde 19'un konusu değildir. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2018/1290, K. 2019/196, 05.02.2019), annesi ağır engelli olan hekimin talebinin Yönetmeliğin 16. maddesi yerine madde 19'a göre değerlendirilip tehlike kaydı taşıyan rapor bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesini hukuka aykırı buldu. Engellilik nedeniyle tayinin ayrıntısı Engellilik Nedeniyle Tayin Reddine Karşı Dava rehberindedir.

8.3. Devlet Hizmeti Yükümlüsü Hekimin Mazeret Ataması

Devlet hizmeti yükümlüsü tabip ve uzman tabiplerin görev yerleri kurayla belirlenir; eş durumu ve sağlık mazereti nedeniyle yapılacak atamalar bu kuralın dışında tutulur. Devlet hizmeti yükümlülüğü, öğrenimini ya da uzmanlık eğitimini tamamlayan tabip ve uzman tabiplerin her eğitimleri için ayrı ayrı yapmakla yükümlü kılındıkları Devlet hizmetidir.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2023/817, K. 2023/1152, 29.12.2023) kararında, Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu hükümlerine göre devlet hizmeti yükümlüsü tabip ve uzman tabiplerin görev yerleri kura ile belirlenirken eş ve sağlık mazereti olanların atamalarında özürlerinin dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Bir idare mahkemesi, Devlet Hizmeti Yükümlülüğü Kurası ile Hakkari'ye atanan doktorun atamasını, eşinin sağlık raporundaki "Nefroloji Kliniği bulunan bir merkezde çalışması uygundur" ibaresini eşin sağlığının tehlikeye girebileceği biçiminde yorumlayarak iptal etmişti. Danıştay 2. Daire (E. 2016/15851, K. 2020/914, 18.02.2020) idarenin temyiz istemini reddetti ve bu kararı onadı; Danıştay'ın kendi gerekçesi, temyiz sebeplerinden hiçbirinin bulunmamasıdır.

8.4. Sınav İlanındaki Mazeret İstisnası ve Güvenli İdare İlkesi

Ankara Bölge İdare Mahkemesine göre, sınav başvuru ilanında iki yıl görev şartının dışında tutulan mazeret hâlleri sınavdan sonra yayımlanan yerleştirme ilanında kaldırılarak aile birliği mazereti bulunan davacının atanma talebinin reddine dayanak yapılamaz. Bu, güvenli ve istikrarlı idare ilkesine aykırıdır.

Sağlık Bakanlığında şube müdürü olarak atanan davacı, çocuğunun dil ve konuşma eğitimi için Ankara'ya atanmak istedi; talep iki yıl fiilen görev şartı gerekçesiyle reddedildi ve Zonguldak İdare Mahkemesi davayı reddetti. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2017/254, K. 2017/286, 05.04.2017) başvuruyu kabul etti ve işlemi iptal etti. Mahkeme, ilk ilan metninde mazeret hâllerinin istisna tutulduğunu, yerleştirme ilan metninde ise bu istisnaya yer verilmediğini tespit etti.

“sınava başvururken mazeretinin değerlendirilebileceği bilgisiyle sınava başvuranların, sınav sonuçlarının açıklanmasından sonra böyle bir haklarının olmayacağına dair düzenleme ile karşı karşıya kalmalarının, idare hukukunun temel prensiplerinden olan güvenli ve istikrarlı idare ilkesine aykırı nitelik taşıdığı”

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2017/254, K. 2017/286, 05.04.2017

Raporda tehlike ibaresi bulunmamasına karşın Ankara Bölge İdare Mahkemesi, çocuğun dil ve konuşma eğitiminin görev ilinde mümkün olmadığını dosyadaki belgelerle sabit gördü. Görevde yükselmeyle atandıysanız, sınav başvuru ilanındaki atama şartlarını sonradan yayımlanan ilanlarla karşılaştırın.

9. Sağlık Mazereti Tayini Reddi İptal Edilirse Ne Olur?

Ret işleminin iptali memuru kendiliğinden istediği yere atamaz; idare iptal kararına uygun yeni işlem tesis etmek zorundadır ve bu süre kararın tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

İptal kararından sonra izlenecek yol şöyledir:

• İdare kararın gereğine göre gecikmeksizin işlem tesis eder (İYUK madde 28, fıkra 1).
• Mahkeme yerindelik denetimi yapamadığından atama yerini kendisi belirlemez (İYUK madde 2, fıkra 2).
• Karara göre işlem tesis edilmezse idare aleyhine tazminat davası açılabilir (İYUK madde 28, fıkra 3).
• İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir; konusu kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen iptal, tam yargı ve vergi davalarındaki kararlar ise kesindir (İYUK madde 45, fıkra 1).

9.1. Mazeret Reddi İptal Kararından Sonra İdare Ne Yapmak Zorundadır? Otuz Günlük Süre

İptal kararından sonra idare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Kural olarak iptal kararı, idarenin mahkeme gerekçesine uygun yeni bir işlem tesis etmesini gerektirir.

“Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 28, fıkra 1

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), iptal kararının memuru doğrudan mevcut görevinde bırakma sonucu doğurmadığını, idarenin memurun durumunu Genel Yönetmelik çerçevesinde değerlendirip yeniden işlem tesis edebileceğini belirtti (E. 2019/2236, K. 2021/96, 25.01.2021).

“Davacının durumunun, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde değerlendirildikten sonra hakkında yeniden işlem tesis edilebileceğinde kuşku bulunmamaktadır.”

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, E. 2019/2236, K. 2021/96, 25.01.2021

Kararın idareye tebliğ edildiği tarihi kayıt altına alın; otuz günlük süre bu tarihten başlar ve idarenin yeni işlemi iptal kararının gerekçesine uygun olmalıdır.

9.2. Mazeret Reddini İptal Eden Mahkeme Memuru İstediği Yere Atayabilir mi?

İdare mahkemesi mazeret reddini iptal etse de memuru istediği yere kendisi atayamaz: İYUK madde 2, fıkra 2'ye göre idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremez. Atama yerini iptal kararına uygun olarak idare belirler.

İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (E. 2023/817, K. 2023/1152, 29.12.2023) kararında, devlet hizmeti yükümlüsü uzman tabibin depremde yıkılan Hatay Eğitim ve Araştırma Hastanesine atanmasına ilişkin işlemi iptal eden ilk derece kararını sonucu itibarıyla uygun buldu ve istinaf başvurusunu kesin olarak reddetti. Raporda tedavinin başka bir il ve hastanede yapılamayacağına ilişkin ibare bulunmadığından mahkeme, Hatay dışında başka bir ile atama yapılması gerektiğini belirtti.

Atama işlemine karşı davanın genel sonuçları Atama İşleminin İptali Davası rehberinde anlatılır.

9.3. Mazeret Reddi İptalinden Sonra Tazminat ve İstinaf Yolu

İptal kararına göre işlem tesis edilmezse idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılabilir; mahkeme kararları süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmezse tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılır (İYUK madde 28, fıkra 3 ve 4).

İdare mahkemesinin kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluna başvurulabilir (İYUK madde 45, fıkra 1); konusu kanunda belirtilen parasal sınırı geçmeyen iptal, tam yargı ve vergi davalarındaki kararlar kesindir.

10. Sağlık Mazereti Tayini Reddi Emsal Kararlar

Sağlık mazeretine dayalı atama talebinin reddine ilişkin emsal kararlarda belirleyici soru, sağlık kurulu raporunun Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 13'teki iki ölçütten birini gösterip göstermediğidir. Ölçütler alternatiftir: hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmaması veya mevcut görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi. Mahkemeler raporun lafzıyla yetinmemiş, rapor içeriğine ve dosyadaki diğer belgelere de bakmıştır.

Ulaşılabilen karar sınırlıdır: kararların çoğu bölge idare mahkemelerinin istinaf kararlarıdır; konuya ilişkin Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) kararları iptalin sonucunu belirleyen bir onama kararı ile bir temyiz kararından ibarettir. Kararlarda geçen "eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden" ibaresi işlem tarihinde yürürlükteki metne aittir; bu ibare Danıştay kararıyla iptal edildiğinden güncel şart, mazeretin sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesidir.

10.1. Sağlık Kurulu Raporunu Yeterli Bularak Tayin Reddini İptal Eden Kararlar

Sağlık kurulu raporu Yönetmelikteki ifadeyi açıkça taşımasa bile, görev yerinde tedavinin mümkün olmadığı rapor içeriğinden, idarenin cevabından ya da dosyadaki belgelerden anlaşılıyorsa mahkemeler tayin reddini iptal etmiştir. Aynı sağlık mazeretiyle daha önce atanmış olmak da mazeretin sürdüğünü gösteren bir olgu sayılmıştır. Raporun yeterliliği incelenmeden, reddin dayandığı Diyanet İşleri Başkanlığı yönetmeliği hükmü hukuka uygunluk taşımadığı için ret işlemi iptal edilen karar (K100) ve iptalin sonucunu belirleyen Kurul kararı (K110) da bu gruptadır.

10.2. Sağlık Kurulu Raporunu Yetersiz Bulup Reddi Onayan Kararlar

Sağlık kurulu raporu yalnız hastalığı, kontrol takibini ya da tedavinin uygun olacağı bir merkezi anlatıp görev yerinde tedavinin mümkün olmadığını veya sağlığın tehlikeye gireceğini göstermiyorsa mahkemeler tayin reddini hukuka uygun bulmuştur. Emniyet personeline ilişkin bir kararda durum bildirir rapor, üç hekim istirahat raporu ve epikriz formu sağlık kurulu raporu sayılmamıştır. Statüsü atama değil görevlendirme olan personelde de raporun içeriği aynı ölçüyle denetlenmiştir. Aşağıdaki kararların çoğunda raporda görev yerinde tedavi imkânsızlığı ya da tehlike ifadesi bulunmamaktadır.

11. Sağlık Mazereti Tayini Reddi İptal Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Sağlık mazeretine dayalı atama talebinin reddine karşı dava dilekçesi, ret işleminin iptalini ister, ret gerekçesini Yönetmelik madde 13'teki ölçütlerle karşılar ve sağlık kurulu raporunu delil olarak ekler.

Dilekçe, kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesine verilir (İYUK madde 33, fıkra 1). Dava açma süresi 60 gündür ve ret işleminin yazılı bildirimini izleyen günden başlar.

Yürütmenin durdurulması isteniyorsa bu talep dilekçenin başında ve konu bölümünde belirtilir. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesini arar (İYUK madde 27, fıkra 2).

11.1. Mazeret Tayini Reddi İptal Dilekçesinin Bölümleri: Dava Konusu, Açıklamalar, Sonuç ve İstem

Mazeret reddi iptal dilekçesi; mahkeme, taraflar, tebliğ tarihi, dava konusu, açıklamalar, hukuki sebepler, hukuki deliller ile sonuç ve istem bölümlerinden oluşur. Her bölüm ret işlemine karşı ayrı bir işlev görür.

• Dava konusu: ret işleminin tarih ve sayısıyla iptali; varsa ret ile birlikte yapılan atama işleminin iptali ve yürütmenin durdurulması.
• Açıklamalar: göreviniz ve görev yeriniz, mazeretin kime ait olduğu, sağlık kurulu raporunun tarihi ve içeriği, başvuru tarihi, ret gerekçesi ve hukuka aykırılık nedenleri, numaralı maddeler hâlinde.
• Hukuki sebepler: Anayasa, 657 sayılı Kanun, İYUK ve dayanılan yönetmelik hükümleri.
• Hukuki deliller: ret yazısı, özlük dosyası, sağlık raporları ve her türlü yasal delil.
• Sonuç ve istem: işlemin iptali, varsa yürütmenin durdurulması ve yargılama giderleri.

Açıklamalarda ret gerekçesi tek tek karşılanır: raporun madde 13'teki iki ölçütten hangisini gösterdiği ve atama yerinin önce aynı bölgede, karşılanamıyorsa başka bir bölgede mazereti karşılayıp karşılamadığı yazılır.

Ret, kurumunuzun yönetmeliğindeki bir hükme dayanıyorsa o hükmü de dava konusu yapabilirsiniz. İYUK madde 7, fıkra 4'e göre ilgililer düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilir; düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayalı işlemin iptaline engel olmaz.

11.2. Dilekçeye Eklenecek Sağlık Kurulu Raporu ve Diğer Belgeler

Dilekçenin temel eki, Yönetmelik madde 13'e göre mazereti belgeleyen sağlık kurulu raporudur; başvuru formu, ret yazısı ve yakınlık belgeleri de eklenir.

1. Sağlık kurulu raporu ve varsa sonraki tarihli raporlar.
2. Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu: Yönetmelik madde 26'ya göre form disiplin amirleri kanalıyla atamaya yetkili amire gönderilir ve formda atanmak istenen hizmet alanlarının belirtilmesi gerekir.
3. Ret işlemi ve tebliğ belgesi, özlük dosyasına ilişkin belgeler.
4. Epikriz ve tetkik sonuçları, yakınlık veya bakmakla yükümlülük belgesi, varsa vasi kararı.

Poliklinik raporu, reçete veya tek hekim durum bildirir raporu sağlık kurulu raporunun yerine geçmeyebilir; bu belgeler sağlık kurulu raporunu destekleyen tedavi geçmişi olarak eklenir.

11.3. Mazeret Tayini Reddi İçin Dilekçe İskeleti

Mazeret reddi için dilekçe iskeleti, idari dava dilekçesinin bölümlerini yer tutucularla verir; olayınıza uymayan "(Varsa)" satırlarını çıkarın.