Unvan Değişikliği Sınavı İptal Davası: Sebepler, Süre ve Dilekçe

Unvan değişikliği sınavı, Genel Yönetmelik madde 4/g'ye göre mesleki veya teknik eğitimle kazanılan unvana ait göreve atanabilmek için yapılan sınav anlamına gelir. Görevde yükselme ise Genel Yönetmelik madde 4/a'ya göre Yönetmeliğin saydığı ve kurum yönetmeliklerinin belirlediği görevlere aynı ya da başka hizmet sınıflarından yapılan atama anlamına gelir; unvan değişikliği sınavı bundan ayrıdır. Unvan değişikliği sınavına başvurusu reddedilen, sınav sonucundan zarar gören ya da sınavı kazandığı hâlde atanamayan memurun bu işlemlere karşı idare mahkemesinde açtığı davaya unvan değişikliği sınavı iptal davası denir.

Halk arasında «unvan sınavı» ya da «ünvan değiştirme sınavı» denen unvan değişikliği sınavı, Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair (99/12647 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki) Genel Yönetmelik (Genel Yönetmelik) ile ilgili kurumun yönetmeliğine göre yapılır. İptal davası, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 2/1-a'ya göre yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırı bir idari işlemin iptali için menfaati ihlal edilen kişinin açtığı davadır.

Genel Yönetmelik, madde 3'e göre 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 217 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine dayanır; madde 1 amacını, liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde unvan değişikliklerine ilişkin usul ve esasları belirlemek olarak koyar. Genel Yönetmelik madde 15'e göre her kurumun Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşünü alarak ve Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak üzere atanacaklarda aranacak şartları ve sınav usulünü düzenlediği yönetmeliğe kurum yönetmeliği denir. Konu listesi, soru bankası ve sınava hazırlık bilgisi değil; sınav sürecindeki işlemlere karşı başvurulacak hukuki yollar anlatılır. Mevzuat metinlerinin son kontrolü Ekim 2026'da yapılmıştır.

1. Unvan Değişikliği Sınavı Nedir? Şartlar ve Uygulanacak Yönetmelik

Unvan değişikliği sınavı, en az ortaöğretim düzeyinde aldığınız mesleki ya da teknik eğitimle kazandığınız unvana ait bir göreve atanabilmeniz için yapılan sınavdır ve ona yalnız çalıştığınız kurumun personeli başvurabilir. Genel Yönetmelik madde 4/g sınavı bu şekilde tanımlar; ek madde 3 ise bu görevlere atamanın unvan değişikliği sınavındaki başarıya göre yapılacağını ve sınava yalnız kurumun kendi personelinin başvurabileceğini öngörür.

Genel Yönetmelik, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak üzere dört grup kadroda uygulanır: 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) ve (III) sayılı cetvellerdeki kadrolar; il özel idareleri ve belediyeler ile bunların birlik, müessese ve işletmelerinin memur kadroları; düzenleyici ve denetleyici kurumların memur kadroları; dördüncü grup, kamu iktisadi teşebbüsleri ile bağlı ortaklıklarının memur kadrolarında ve sözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanların, müdür ve daha alt görevlere üst göreve geçiş niteliğinde asaleten atanmalarını; bunun yanında mesleki ya da teknik eğitimle kazanılan unvanlara bağlı görevlere atanmalarını kapsar (madde 2/1-d). Mülki idare amirliği, emniyet, jandarma ve sahil güvenlik hizmetleri sınıflarındaki kadrolar ile yardımcılık ya da stajyerlik dönemi sonunda yeterlilik sınavından sonra atanılan görevler kapsam dışındadır (madde 2/2).

Genel Yönetmelik madde 4/a'da tanımlanan, Genel Yönetmelikte ve kurumların özel yönetmeliklerinde sayılan görevlere aynı veya başka hizmet sınıflarından yapılan atama ise ayrı bir yoldur; iki yolun ayrıntılı karşılaştırması ilgili sınav ve atama davası rehberinde yer alır. Unvan değişikliğinde ise belirleyici olan, öğrenimle kazanılmış unvana geçiştir.

1.1. Unvana Geçiş Sınavıyla Hangi Kadrolara Atanılır?

Hangi kadroların unvan değişikliği sınavıyla doldurulacağını, Genel Yönetmeliğin çizdiği çerçevede ilgili kurumun yönetmeliği belirler; kadro listesi ve kadroya özgü öğrenim şartı bu nedenle kurumdan kuruma değişebilir. Genel Yönetmelik ek madde 3, unvan değişikliği yazılı sınavlarının kurumlarca belirlenecek görev alanları ve atanılacak görevin niteliğiyle ilgili konularda yapılacağını söyler.

İçişleri Bakanlığı personel yönetmeliği madde 5/2, bu kurumda unvan değişikliğine tabi kadrolar arasında teknisyen, tekniker, mühendis, mimar, avukat, öğretmen ve hemşire gibi unvanları sayar.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) personel yönetmeliği madde 9 ise bu kurumda kadro bazında ek şartlar arar: avukat kadrosu için hukuk fakültesi mezunu olmak ve avukatlık ruhsatnamesine sahip bulunmak; tekniker kadrosu için mesleki veya teknik eğitim veren en az iki yıllık bir yükseköğretim okulunun ilgili bölümünü bitirmiş olmak; teknisyen kadrosu için en az lise dengi mesleki veya teknik okulun ilgili bölümünden mezun olmak. Başka bir kurumda çalışıyorsanız aynı kadro için farklı şartlar bulunabileceğinden kendi kurumunuzun yönetmeliğine bakmanız gerekir.

1.2. Unvana Geçiş Sınavına Kimler Girebilir? Öğrenim, Kurum Personeli ve Doktora İstisnası

Unvan değişikliği sınavına yalnız kurumun kendi personeli girebilir; atanmak istediğiniz unvanın gerektirdiği öğrenimi bitirmiş olmanız gerekir, kurumda belirli bir süre çalışmış olma şartı ise aranmaz. Genel Yönetmelik ek madde 3, bu sınava katılacaklar için kurumda ya da öğrenimleriyle ilgisi olmayan görevlerde belli bir hizmet süresi şartı konulmayacağını açıkça düzenler.

1.2.1. Unvana Geçişte Aranan Öğrenim Düzeyi ve Kadro Şartı

Öğrenim şartının içeriği kurumlara bırakılmıştır: Genel Yönetmelik madde 5'e göre görevlere atanabilmek için gereken öğrenim düzeyleri, kurumların çıkaracağı yönetmeliklerde unvanlar itibarıyla gösterilir. İçişleri Bakanlığında unvan değişikliğine tabi bir kadroya atanabilmek için 657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin (B) bendindeki atanabilme şartlarını taşımak ve unvan değişikliği sınavında başarılı olmak gerekir.

1.2.2. Doktora Öğrenimini Bitirenler İçin Sınavsız Unvan Ataması

Doktora istisnası: Genel Yönetmelik ek madde 3'e göre kurum personelinden doktora öğrenimini bitirenler, unvan değişikliği sınavına girmeden öğrenimle kazandıkları görevlere atanabilir; SGK personel yönetmeliği madde 14/3 bu kurumda aynı kuralı içerir. Engelli adaylar için Genel Yönetmelik madde 16, gerekli şartları taşıyan ve görevi yapabilecek durumdaki engellilerin sınava girebilmesi için kurumların gerekli tedbirleri almasını ister.

1.3. Unvana Geçişte Genel Yönetmelik mi, Kurum Yönetmeliği mi Uygulanır?

İkisi birlikte uygulanır: Genel Yönetmelik bütün kapsamdaki kurumlar için çerçeveyi koyar, kurum yönetmeliği ise şartları ve sınav usulünü bu çerçeveye aykırı olmamak üzere ayrıntılandırır. Genel Yönetmelik madde 15, belediyeler için Çevre ve Şehircilik Bakanlığına, il özel idareleri için İçişleri Bakanlığına, yükseköğretim kurumları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına ve diğer kurumlara bu yönetmeliği çıkarma görevini verir; uygulamadaki tereddütleri gidermeye Devlet Personel Başkanlığı yetkilidir.

Genel Yönetmeliğin geçici madde 12'si, kurumlara yönetmeliklerini Genel Yönetmeliğe uygun hâle getirmeleri için altı ay süre vermiş ve yeni kurum yönetmeliği yürürlüğe girene kadar eski yönetmeliğin Genel Yönetmeliğe aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasını öngörmüştür. İçişleri Bakanlığı personel yönetmeliği madde 25 de bu kurumda, yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde Genel Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

Uygulamada önce çalıştığınız kurumun yönetmeliğine ve sınav duyurusuna bakın; İçişleri Bakanlığı personel yönetmeliği madde 25'e göre bu kurumda yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde Genel Yönetmelik hükümleri uygulanır; Genel Yönetmelik madde 15'e göre kurum yönetmeliği Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak zorundadır.

1.3.1. Unvana Geçiş Yönetmeliklerinde Eski Anlatımlara Dikkat: İtiraz Maddesi Mülga

Genel Yönetmeliğin «Sınav sonuçlarının açıklanması ve itiraz» başlıklı madde 14'ü 06.05.2013 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır; bu maddeye dayanan eski anlatımlar güncel değildir. İtiraz mercii ve süresi için kurumunuzun yürürlükteki yönetmeliğine bakmanız gerekir.

1.4. Unvana Geçiş Sınavının Aşamaları: Duyuru, Yazılı Sınav, Başarı Sıralaması ve Atama

Unvan değişikliği sınavı duyuru, yazılı sınav, ikinci aşama değerlendirme, başarı sıralaması (iki sınav puanının aritmetik ortalaması olan başarı puanına göre en yüksekten başlayarak oluşturulan liste) ve atama adımlarıyla ilerler; dava konusu olabilecek işlemler bu adımlarda ortaya çıkar. Genel Yönetmelik madde 9'a göre atama yapılacak kadro veya pozisyonlar yazılı sınavdan önce duyurulur, başvurular personel birimince incelenir ve şartları taşıyanlar kurumun resmi internet sitesinde ilan edilir. Aylıksız izinde olanlar dahil izin kullanan personel de sınava katılabilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı personel yönetmeliği madde 9, bu kurumda ilanın yazılı sınav tarihinden en az altmış gün önce yapılmasını ve başvuru süresinin en az beş iş günü olmasını öngörür. İş günü, Genel Yönetmelik madde 4/h'ye göre ulusal bayram ile genel ve hafta sonu tatilleri dışında kalan günler anlamına gelir.

Genel Yönetmelik madde 12'ye göre yazılı sınavı kurum kendisi yapabileceği gibi bir yükseköğretim kurumuna, Millî Eğitim Bakanlığına, Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsüne ya da Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına da yaptırabilir; sınav yüz tam puan üzerinden değerlendirilir ve en az 60 puan alan başarılı sayılır. SGK personel yönetmeliği madde 14/2 bu kurumda aynı 60 puan eşiğini uygular. Genel Yönetmelik madde 8 yazılı ve sözlü sınavda başarıyı şart koşar; madde 12/a'ya göre yazılı sınavda en yüksek puandan başlayarak ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır ve yüz üzerinden en az 70 alan başarılı sayılır.

Genel Yönetmelik madde 13'e göre atamaya yetkili amir ya da görevlendireceği kişinin başkanlığında beş kişiden oluşan, sınavları yapan, sonuçları ilan eden ve itirazları sonuçlandıran kurula sınav kurulu denir; ek madde 3 unvan değişikliği sınavlarının iş ve işlemlerini bu kurula verir. Kurul üyeleri sınava alınacak personelden öğrenim ve unvan itibarıyla daha düşük seviyede olamaz.

Başarı sıralaması, Genel Yönetmelik madde 12/b'ye göre iki sınav puanının aritmetik ortalaması olan başarı puanına göre en yüksekten başlayarak oluşturulan ve kurumun resmi internet sitesinde ilan edilen listedir; puan eşitliğinde sırasıyla hizmet süresi fazla olana, daha üst öğrenimi bitirene ve üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik verilir. Başarılı olduğu hâlde ilan edilen kadro sayısı nedeniyle atanamayan personelden, kurum ihtiyaç duyarsa başarı sıralamasında en fazla asıl aday sayısı kadar belirlenen kişiye yedek aday denir.

Madde 12/c'ye göre atanmaya hak kazanan personel, başarı sıralaması kesinleştikten sonra en yüksek puandan başlayarak atanır; kurum tercih alırsa atama sıralamaya göre tercihler üzerinden yapılır. 12/c'de sayılan sebeplerle (emeklilik, ölüm, memurluktan çekilme, çıkarılma, başka kadroya ya da kuruma naklen atanma) boş kalan veya boşalan kadrolara, kurumlarca yedek belirlenmişse, başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren altı ayı aşmamak ve aynı unvanlı kadro için yapılacak müteakip sınav duyurusuna kadar yedekler arasından başarı sıralamasına göre atama yapılabilir. Tarım ve Orman Bakanlığında atama, kesinleşmeden sonra en geç bir ay içinde yapılır.

2. Unvan Değişikliği Sınavında Hangi İşlemlere Karşı Dava Açılır?

Unvan değişikliği sınavında başvurunun reddi, sınav kurulu kararı, sınav sonucu ve başarı sıralaması, atanmama ya da başkasının atanması ile dayanak yönetmelik hükmü iptal davasına konu olabilir. Anayasa madde 125/1'e göre idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır; İYUK madde 2/1-a'ya göre menfaati ihlal edilenler, hukuka aykırı idari işlemlerin iptalini isteyebilir.

Sınav sonrasındaki atanmama dışında kalan genel atama kuralları atama işleminin iptali davası rehberinde anlatılır.

2.1. Unvana Geçiş Sınavına Başvurunun Reddi ve Başvuru Listesine İtiraz

Unvan değişikliği sınavına başvurunuz reddedilir ya da adınız yazılı sınava katılabilecekler listesinde yer almazsa bu işleme karşı iptal davası açabilirsiniz; kurum yönetmeliği listeye itiraz yolu öngörüyorsa o süreyi de takip edin.

Tarım ve Orman Bakanlığı personel yönetmeliği madde 9, bu kurumda başvuruların başvuru süresinin bitiminden itibaren en fazla on beş iş günü içinde değerlendirilmesini ve yazılı sınava katılmaya hak kazananlar listesinin Bakanlığın internet sayfasında ilan edilmesini öngörür. Bu listeye ilan tarihinden başlayarak beş iş günü içinde Genel Müdürlüğe itiraz edilir ve Genel Müdürlük itirazları karara bağlar. Aynı maddeye göre bu kurumda aday memurlar, başka kurumların personeli ve görevden uzaklaştırılmış olanlar sınavlara başvuramaz.

Unvan değişikliği sınavına başvurunun reddine özgü ulaşılabilen karar sınırlıdır. Danıştay 2. Daire, 25.06.2024 tarihli iki kararında, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının şube müdürü kadrosuna yönelik sınava başvurusu reddedilen personelin, başvurunun reddini ve dayanağı kurum yönetmeliği hükümlerini birlikte dava ettiği davalarda yönetmelik hükümlerinin iptali istemini reddetti; sınav idarece iptal edildiğinden başvurunun reddi ve sınavın iptali istemleri yönünden karar verilmesine yer olmadığına hükmetti.

2.2. Unvana Geçişte Sınav Kurulu Kararı, Sonuç ve Başarı Sıralaması

Sınav kurulunun ilan ettiği sınav sonucu, itirazınız üzerine verdiği karar ve kurumun internet sitesinde ilan edilen başarı sıralaması iptal davasına konu olabilir. Genel Yönetmelik madde 13 sonuçların ilanını ve itirazların sonuçlandırılmasını sınav kuruluna verir; madde 12/b başarı sıralamasının kurumun resmi internet sitesinde ilanını öngörür.

Sonuca itirazın süresi ve mercii, Genel Yönetmelikteki itiraz maddesi yürürlükten kaldırıldığı için ilgili kurum yönetmeliğinde düzenlenir. SGK personel yönetmeliği madde 16'ya göre bu kurumda sınav sonuçları en geç otuz gün içinde, sınavların bitişinden itibaren hesaplanarak kurumun internet ve intranet sitelerinde yayımlanır ve yayım tarihi adaylara tebliğ tarihi sayılır. İlan tarihini izleyen beş iş günü içinde sorulara ve sonuçlara gerekçeli ve yazılı itiraz yapılabilir; inceleme, itiraz süresinin bittiği tarihi izleyen en geç onbeş iş günü içinde sonuçlanır ve bu süre bitince sonuçlar kesinleşir.

2.3. Unvana Geçiş Sınavını Kazanıp Atama Yapılmaması veya Başkasının Atanması

Unvan değişikliği sınavını kazandığınız hâlde atanmazsanız ya da başarı sıralamasında sizden sonra gelen biri atanırsa, atanmama işlemine karşı iptal davası açabilirsiniz. Genel Yönetmelik madde 12/c atamayı başarı sıralamasına bağladığından, sizden düşük puanlı bir adayın atanması bu sıralama kuralı karşısında değerlendirilir.

Danıştay 5. Dairesi 2015 tarihli bir kararında, unvan değişikliği sınavını kazanarak atanma hakkı elde eden personelin atanmasında idarenin bağlı yetki içinde olduğunu, yani atamamak yönünde takdir kullanamayacağını belirtti; olay 2009 tarihli mahalli idareler personel yönetmeliği dönemine aittir. Bağlı yetki, şartlar oluştuğunda idarenin seçim hakkı bulunmadan işlemi yapmakla yükümlü olduğu yetkidir.

Danıştay 2. Dairesi ise 04.07.2023 tarihli kararında, boşalan kadroya yedekten atamayı altı ayla sınırlayan kuralın unvan değişikliği sınavında da uygulanacağını kabul ederek birinci yedek adayın davasını reddetti.

2.4. Unvan Değişikliği Yönetmeliği İptali Davası ile Bireysel İşlem Davası Farkı

Unvan değişikliği sınavında hem size uygulanan bireysel işlemi hem de bu işlemin dayandığı yönetmelik hükmünü dava edebilirsiniz; İYUK madde 7/4 ikisine birlikte dava açılmasına izin verir. Bu fıkraya göre ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi ilan tarihini izleyen günden başlar; işlem size uygulandığında düzenleyici işleme, uygulanan işleme ya da ikisine birden dava açabilirsiniz ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması, ona dayanan işlemin iptaline engel değildir.

Millî Eğitim Bakanlığı personelinin atanmasına ilişkin yönetmeliğe karşı bir sendikanın açtığı davada Danıştay 2. Daire, 28.12.2022 tarihli kararında, boşalan kadrolara atama yapılması konusunun yönetmelikte yer almamasını, konu Genel Yönetmelik madde 12/c'de düzenlendiği için eksik düzenleme saymadı.

Danıştay 2. Daire, E. 2017/1256, K. 2021/5356 sayılı kararında da dava edilen yönetmelik yürürlükten kalktığı için karar verilmesine yer olmadığına hükmetti; ayrıntısı aşağıdaki bölümdedir. Danıştay 2. Daire'nin 25.06.2024 tarihli şube müdürlüğü sınavı kararlarında da başvurunun reddi ile dayanağı yönetmelik hükmü aynı davada birlikte incelendi.

3. Unvan Değişikliği Sınavında Olumsuz Sonuç: Yol Haritası ve Temel Kurallar

Unvan değişikliği sınavında olumsuz bir işlemle karşılaştığınızda işlemin türünü ve size yazılı bildirildiği tarihi belirleyin, kurum yönetmeliğindeki itiraz süresini kaçırmayın ve 60 günlük süre dolmadan idare mahkemesinde iptal davası açın.

3.1. Unvana Geçiş Davasında Adım Adım Yol Haritası

1. İşlemi ve tarihi belirleyin. Başvurunun reddi, sınav sonucu, başarı sıralaması ya da atanmama yazısından hangisine karşı çıktığınızı ve işlemin size yazılı bildirildiği tarihi not edin; Anayasa madde 125'e göre dava süresi yazılı bildirim tarihinden başlar.
2. Kurum yönetmeliğini ve duyuruyu bulun. Çalıştığınız kurumun yönetmeliğini ve sınav duyurusunu edinin; şartlar ve sınav usulü orada düzenlenir.
3. Kurum içi itiraz süresini kaçırmayın. Kurum yönetmeliği sonuca itiraz için iş günüyle hesaplanan kısa bir süre öngörebilir (SGK'de ilan tarihini izleyen beş iş günü); bu süre dava açma süresinden ayrıdır.
4. İsterseniz idareye başvurun. İYUK madde 11'e göre dava açmadan önce üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurmak bir seçenektir; başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur ve 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

1. Dava süresini kaçırmayın. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde dava, İYUK madde 7/1'e göre 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır.
2. Yürütmenin durdurulmasını isteyin. İYUK madde 27'ye göre telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık birlikte varsa mahkeme işlemin yürütülmesini durdurabilir.
3. Belgeleri toplayın. Sınav duyurusu, sonuç ilanı, başarı sıralaması listesi ve ret ya da atanmama yazısını dilekçenize ekleyin.

3.2. Unvana Geçiş Davasının Temel Kurallar Tablosu

Unvan değişikliği sınavı ve bu sınava ilişkin iptal davasında sonucu belirleyen sayısal kurallar Genel Yönetmelik, İYUK ve Anayasa hükümlerinden gelir. Kurum yönetmeliği bazı süreleri ve şartları ayrıca düzenleyebilir.

4. Unvan Değişikliği Sınavı İptal Davasında Süre, Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması

Unvan değişikliği sınavına ilişkin işleme karşı iptal davası, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır ve dava açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

4.1. Unvan Değişikliği Sınavı İptal Davası Kaç Gün İçinde Açılır?

Dava açma süresi, İYUK madde 7/1'e göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde altmış gündür ve idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (madde 7/2-a); ilan yoluyla bildirimde ve ilanı gereken düzenleyici işlemlerde başlangıç madde 7/3 ve 7/4'te ayrıca düzenlenmiştir. Madde 8'e göre tatil günleri süreye dahildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Anayasa madde 125/3 de idari işlemlere karşı davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başladığını öngörür.

Kurum yönetmeliğindeki itiraz süresi bu dava süresinden ayrıdır: SGK personel yönetmeliği madde 16'ya göre bu kurumda sonuçların internet sitesinde ilanı adaylara tebliğ sayılır ve itiraz beş iş günüyle sınırlıdır; bu, kurum yönetmeliği hükmüdür, bütün kurumlar için genel kural değildir.

Zımni ret, İYUK madde 10/2'ye göre idareye yaptığınız talebe otuz gün içinde cevap verilmediğinde isteğin reddedilmiş sayılması anlamına gelir; bu durumda otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilirsiniz. İYUK madde 11'e göre üst makama başvurursanız işlemeye başlamış süre durur; istek reddedilir ya da otuz gün cevapsız kalırsa süre yeniden işler ve başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır.

Örneğin, atanmama yazısı size 03.03.2025 tarihinde tebliğ edildiyse 60 günlük süre 04.03.2025'te işlemeye başlar ve 02.05.2025 günü sona erer; bu gün tatile rastlasaydı dava izleyen ilk çalışma günü açılabilirdi.

4.2. Unvana Geçiş Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır?

Yetkili idare mahkemesi İYUK madde 33'te düzenlenir: atanma ve nakil davalarında kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesi (fıkra 1), ilerleme ve yükselme gibi özlük haklarına ilişkin davalarda ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi (fıkra 3) yetkilidir. Sınavı kazanamadığınız ya da atanmadığınız durumda eski görev yeriniz ile hâlen görevli bulunduğunuz yer aynı olduğundan, iki fıkra da çalıştığınız yerdeki idare mahkemesini gösterir.

4.3. Unvana Geçiş Sınavında Yürütmenin Durdurulması: Kadro Dolarsa Ne Olur?

Unvan değişikliği sınavına ilişkin dava sürerken kadro başka bir adayla doldurulabilir; İYUK madde 27/1'e göre dava açılması işlemin yürütülmesini durdurmaz. Yürütmenin durdurulması, madde 27/2 ve Anayasa madde 125'e göre işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır. Madde 27/2'nin atamaya ilişkin cümlesi şöyledir:

“Ancak, kamu görevlileri hakkında tesis edilen atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği, geçici veya sürekli görevlendirmelere ilişkin idari işlemler, uygulanmakla etkisi tükenecek olan idari işlemlerden sayılmaz.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 27, fıkra 2

Yürütmenin durdurulması ya da iptal kararı verilirse idare, İYUK madde 28/1'e göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

4.4. Unvana Geçiş Davasında İstinaf, Harç ve Yargılama Gideri

İdare mahkemesinin kararına karşı, İYUK madde 45/1'e göre kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurabilirsiniz; konusu kanunda yazılı parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında verilen kararlar ise kesindir. Harç ve avukatlık ücreti tutarlarını dava açarken güncel tarifeden kontrol edin.

5. Unvan Değişikliği Sınavına Başvurusu Reddedilen Memur: Şartlar ve Ret Sebepleri

Unvan değişikliği sınavına başvurunuzun reddi, Genel Yönetmelik ek madde 3'teki ortak kurallara ya da kurumunuzun yönetmeliğindeki şartlara dayanmıyorsa iptal davasıyla dava edilebilir. Ek madde 3'e göre en az ortaöğretim düzeyindeki mesleki veya teknik eğitimle kazanılan unvanlara ait görevlere atama kural olarak unvan değişikliği sınavındaki başarıya göre yapılır; bu sınava yalnız kurumun kendi personeli başvurabilir; sınava katılacaklarda kurumda veya öğrenim durumları ile ilgisi bulunmayan görevlerde belirli süre hizmet yapmış olma şartı aranmaz. Doktora öğrenimini bitirmiş personel ise unvan değişikliği sınavına katılmaksızın öğrenimle ihraz edilen görevlere atanabilir.

Kurum yönetmeliği, kurumların atanacak personelde arayacakları şartları ve sınav usul ve esaslarını, Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşünü alıp Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak kaydıyla düzenledikleri yönetmeliktir (Genel Yönetmelik madde 15). Ret yazısındaki gerekçeyi kurumunuzun yönetmeliğindeki ilgili maddeyle karşılaştırarak başvurunuzun hangi şarttan reddedildiğini tespit edersiniz. Kurum yönetmelikleri birbirinden farklı olabildiğinden aşağıdaki örnekler yalnız adı geçen kurumda geçerlidir.

Başvuru şartları sınav duyurusunda da gösterilir. Tarım ve Orman Bakanlığında atama yapılacak kadrolar yazılı sınav tarihinden en az altmış gün önce Bakanlık internet sitesinde ilan edilir; duyuru kadroların unvanını ve sayısını, başvuru şartlarını, son başvuru tarihini ve sınav konularının başlıklarını içerir.

Genel Yönetmelik madde 15 şartların kurum yönetmeliğiyle düzenlenmesini öngördüğünden, yönetmelikte yer almayıp yalnız sınav duyurusunda bulunan bir şarta dayanan ret, dayanaksız kalabilir. Böyle bir ret, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 2/1-a'daki sebep ve şekil yönlerinden iptal davasında ileri sürülür. Duyuruyla getirilen şarta ilişkin, unvan değişikliği sınavına özgü bir Danıştay kararında ulaşılabilen karar sınırlıdır; değerlendirme mevzuat lafzına dayanır.

5.1. Unvana Geçiş Başvurusunda Öğrenim ve Kadro Şartları

Unvana geçiş başvurusunda aranan öğrenim düzeyi, kurumunuzun yönetmeliğinde her unvan için ayrı gösterilir ve başvurduğunuz kadronun istediği mesleki veya teknik öğrenimi taşımanız gerekir. Genel Yönetmelik madde 5, memurların atanabilmesi için gerekli öğrenim düzeylerinin kurum yönetmeliklerinde unvanlar itibarıyla gösterileceğini söyler. Ek madde 3 de unvan değişikliğini mesleki veya teknik eğitimle kazanılan unvanlara ait görevlerle sınırlar.

SGK'da tabloda sayılanlara ek olarak, aralarında şunların da bulunduğu kadro şartları aranır (yalnız bu kurumda; tam sayım için SGK kurum yönetmeliği madde 9/1 okunmalıdır):

• Mühendis, mimar, şehir plancısı, istatistikçi ve matematikçi kadrosu için fakültelerin ilgili veya dengi bölümlerinden mezuniyet.
• Mütercim kadrosu için en az dört yıllık eğitim veren fakültelerin ilgili dil bölümlerinden mezuniyet ve duyuruda belirtilen dilde YDS'den en az 80 puan ya da denk uluslararası sınav puanı.
• Programcı kadrosu için bilgisayar programcılığı bölümü mezuniyeti ya da iki yıllık yükseköğretimle birlikte onaylı programcılık sertifikası ve en az iki güncel programlama dilini bildiğini belgelemek.
• Hemşire kadrosu için fakülte, yüksekokul veya sağlık meslek lisesinin hemşirelik bölümünden mezuniyet.

Doktora öğrenimini bitirmiş personel, unvan değişikliği sınavına girmeden, öğrenimle kazanılan görevlere atanabilir; bu istisna Genel Yönetmelik ek madde 3'te ve SGK kurum yönetmeliği madde 14/3'te yer alır. Engelli iseniz, Genel Yönetmelik madde 16 kurumlara, gerekli şartları taşıyan ve atanacağı görevi yapabilecek engellilerin sınava girebilmesi için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü yükler.

5.2. Unvana Geçiş Sınavına Yalnız Kurumun Kendi Personeli Başvurabilir

Unvan değişikliği sınavına yalnız atamanın yapılacağı kurumun kendi personeli başvurabilir; başka bir kurumda çalışıyorsanız o kurumun ilan ettiği unvan değişikliği kadrosuna başvuramazsınız. Kural, Genel Yönetmelik ek madde 3'e 2010 yılında eklenen cümleden gelir ve bütün kurumlar için ortaktır.

Kurumun kim olduğu kurum yönetmeliğinden anlaşılır. İçişleri Bakanlığı yönetmeliği madde 4'e göre kurum, Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatıdır; kurum içi personel bu teşkilatta 657 sayılı Kanuna tabi çalışan İçişleri personeli, kurum dışı personel ise diğer bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının personelidir (yalnız bu kurumda).

Tarım ve Orman Bakanlığı yönetmeliği madde 9/4, aday memurların, başka kurumların personelinin ve görevden uzaklaştırılmış bulunanların sınavlara başvuramayacağını düzenler. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre başvuru süresinin son günü itibarıyla şartları taşıyan personel, farklı unvanlı kadrolardan yalnız biri için başvurabilir; aylıksız izinde olanlar dâhil yasal izin kullanan personel de başvurabilir. Aday memur yasağı bu kurumun yönetmeliğine aittir; başka kurumdaki durum o kurumun yönetmeliğinden kontrol edilir.

Ret yazısı «kurum dışı personel» gerekçesine dayanıyorsa, başvurunun son günündeki kadro yerinizi kurumunuzun yönetmeliğindeki kurum tanımıyla karşılaştırmanız gerekir.

5.3. Unvana Geçişte Hizmet Süresi, Disiplin ve Sicil Şartları

Unvan değişikliği sınavına girmek için kurumda ya da öğrenim durumunuzla ilgisi olmayan görevlerde belirli bir süre çalışmış olmanız aranmaz; disiplin şartlarını ise kurumunuzun yönetmeliği belirler.

Ek madde 3'ün 17.10.2016 tarihli değişiklikle bugünkü hâlini alan cümlesi, unvan değişikliği yazılı sınavlarının kurumlarca belirlenecek görev alanları ile atama yapılacak görevin niteliğine ilişkin konularda yaptırılacağını ve bu sınavlara katılacaklarda kurumda veya öğrenim durumları ile ilgisi bulunmayan görevlerde belirli süre hizmet yapmış olma şartı aranmayacağını söyler. Genel Yönetmelik madde 6'daki alt görevlerde çalışmış olma şartı ve süresi ise unvan değişikliği için değil, madde 4/a'da tanımlanan başka bir atama türü için öngörülmüştür; unvan değişikliği başvurusunun bu süre gerekçesiyle reddi ek madde 3 karşısında tartışılır.

Genel Yönetmelik madde 7'ye göre kurumlar, başvuranlarda arayacakları disiplin şartlarını kendi yönetmeliklerinde belirler; hangi disiplin cezasının başvuruya engel olduğu bu nedenle kurum yönetmeliğinden anlaşılır. Madde 7'nin başlığı 01.03.2010 tarihli değişiklikle «Sicil ve disiplin»den «Disiplin»e çevrilmiş, madde bugün yalnız disiplin şartından söz eder.

Danıştay 5. Daire'nin E. 2014/6135, K. 2015/8923 sayılı kararına konu olayda uygulanan, mahalli idare personeline ilişkin yönetmelik son yılın sicil notunun 76 puandan aşağı olmamasını arıyordu. Bu şart o yönetmeliğin dönemine aittir; güncel şartları kurumunuzun yürürlükteki yönetmeliğinden kontrol etmeniz gerekir.

5.4. Unvana Geçişte Kurum Yönetmeliği Şartı Genel Yönetmeliğe Aykırı Olamaz

Kurum yönetmeliği unvana geçiş için şart koyabilir, ancak Genel Yönetmeliğe aykırı olamaz: madde 15 bu yetkiyi Devlet Personel Başkanlığının uygun görüşü ve Genel Yönetmeliğe aykırı olmama kaydıyla tanır.

Genel Yönetmeliğe 17.10.2016 tarihinde eklenen geçici madde 12, kurumlardan yönetmeliklerini en geç altı ay içinde Genel Yönetmeliğe uygun hâle getirmelerini istemiştir. Yeni kurum yönetmeliği yürürlüğe girinceye kadar eski yönetmeliğin yalnız Genel Yönetmeliğe aykırı olmayan hükümleri uygulanmaya devam eder.

Anayasa madde 128, memurların niteliklerinin ve atanmalarının kanunla düzenleneceğini söyler. 657 sayılı Kanun madde 3 ise sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi liyakat sistemine, ilerleme imkânını kariyer ilkesine bağlar. Kurum yönetmeliğindeki bir şartın hukuka uygunluğu bu ilkeler ve Genel Yönetmelik karşısında denetlenir.

Danıştay 2. Daire, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) personelinin şube müdürlüğü sınavı başvurusunun reddiyle birlikte dava edilen kurum yönetmeliği hükümlerine ilişkin 25.06.2024 tarihli iki kararında, alt görev ve hizmet süresi şartlarını kariyer ve liyakat ilkelerine ve kamu yararına aykırı bulmadı. Bu kararlar şube müdürlüğü sınavına ilişkindir, unvan değişikliği sınavını konu almaz; ret işlemiyle birlikte dayanağı olan kurum yönetmeliği hükmünün de dava edilebildiğini gösterir.

Unvan değişikliği bakımından belirleyici sınır ek madde 3'tür. Kurum yönetmeliği ya da sınav duyurusu, unvan değişikliği sınavına katılacaklardan Genel Yönetmeliğin aramadığı bir hizmet süresi istiyorsa, bu şart madde 15'teki aykırılık yasağı karşısında değerlendirilir.

6. Unvan Değişikliği Sınavı Sonucuna İtiraz ve Dava Sebepleri

Unvan değişikliği sınavı sonucuna itirazın mercii ve süresi kurumunuzun yönetmeliğinde düzenlenir; sonuç ya da itiraz üzerine verilen karar hukuka aykırıysa iptal davası açabilirsiniz. Genel Yönetmeliğin «Sınav sonuçlarının açıklanması ve itiraz» başlıklı madde 14'ü 06.05.2013 tarihinde yürürlükten kaldırıldığından Genel Yönetmelikte bütün kurumlar için ortak bir itiraz süresi kalmamıştır.

Kurumlar sınav usul ve esaslarını madde 15 uyarınca kendi yönetmelikleriyle düzenlediğinden, itiraz yolu her kurumda ayrı ayrı belirlenir. Sınav sonucuna karşı açılacak davada mahkeme, işlemi İYUK madde 2/1-a'da sayılan beş yönden denetler.

6.1. Unvana Geçiş Sınav Sonucuna İtiraz Nereye ve Hangi Sürede Yapılır?

Unvana geçiş sınav sonucuna itiraz, kurumunuzun yönetmeliğinde gösterilen mercie ve sürede yapılır; örneğin Sosyal Güvenlik Kurumunda süre, sonuçların ilanını izleyen beş iş günüdür.

SGK kurum yönetmeliği madde 16'ya göre unvan değişikliği sınavlarının sonuçları, sınavların bittiği tarihten itibaren en geç otuz gün içinde Kurumun intranet ve internet sitelerinde ilan edilir ve ilan tarihinde adaylara tebliğ edilmiş sayılır. İlanı izleyen beş iş günü içinde sorulara ve sonuçlara gerekçeli ve yazılı itiraz edebilirsiniz. İtiraz, İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı aracılığıyla Sınav Kuruluna yapılır ve itiraz süresinin bittiği tarihi izleyen en geç onbeş iş günü içinde sonuçlandırılır; bu sürenin bitimiyle sonuçlar kesinleşir (yalnız bu kurumda).

İş günü, Genel Yönetmelik madde 4/h'ye göre ulusal bayram ile genel ve hafta sonu tatil günleri dışında kalan günlerdir.

Örneğin, SGK'da sonuçların bir pazartesi günü ilan edildiğini ve izleyen hafta içi günlerin tamamının iş günü olduğunu varsayalım: beş iş günlük itiraz süresi salı günü işlemeye başlar ve ertesi haftanın pazartesi günü sona erer.

Tarım ve Orman Bakanlığında itiraz yolu sınavdan önceki aşamada da açıktır: yazılı sınava katılmaya hak kazananların listesine, ilan tarihinden itibaren beş iş günü içinde Genel Müdürlüğe itiraz edilir. Genel Müdürlük, yönetmelikteki ifadeyle itirazları «en az beş iş günü içinde» değerlendirip karara bağlar (madde 9/5, yalnız bu kurumda). Tarım ve Orman Bakanlığı yönetmeliğinde kurum içi itiraz süreleri iş günüyle belirlenmiştir; dava açma süresi ise İYUK'ta ayrıca düzenlenen ve bunlardan bağımsız işleyen bir süredir.

6.2. Unvan Değişikliği Sınavı Hangi Sebeplerle İptal Edilir? Yetki, Şekil, Sebep, Konu ve Maksat

Unvan değişikliği sınavına, başvurunun reddine ya da sınav sonucuna ilişkin işlem, İYUK madde 2/1-a'da sayılan iptal sebeplerinden biriyle hukuka aykırıysa iptal edilir. İptal davası, bu sebeplerden biriyle hukuka aykırı bir idari işlemin ortadan kaldırılması için menfaati o işlemle ihlal edilen kişinin açtığı davadır.

Unvan değişikliği sınavında her yön için ileri sürülebilecek aykırılıklara örnekler şunlardır:

• Yetki: unvan değişikliği sınavlarıyla ilgili iş ve işlemleri sınav kurulu yürütür (Genel Yönetmelik ek madde 3); kurulca yürütülmeyen işlem bu yönden tartışılır.
• Şekil: Genel Yönetmelik madde 8'e göre unvan değişikliği suretiyle atanacakların yazılı ve sözlü sınavda başarılı olmaları gerekir; kurum yönetmeliğindeki ilan ve itiraz usulüne uyulmaması da bu yönden ileri sürülür.
• Sebep: ret ya da sonuç, mevzuatta karşılığı olan bir şarta dayanmalıdır; ek madde 3'ün aramadığı hizmet süresine ya da kurum dışı personel olmadığınız hâlde bu gerekçeye dayanan ret sebep yönünden tartışılır.
• Konu: işlemin doğurduğu sonuç, dayandığı hükmün izin verdiği sonuçla sınırlıdır.
• Maksat: 657 sayılı Kanun madde 3 sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi liyakat sistemine bağlar; bu ilke dışında bir saikle kurulan işlem maksat yönünden sakattır.

Mahkeme işlemin yalnız hukuka uygunluğunu denetler: Anayasa madde 125 yargı yetkisinin yerindelik denetimi biçiminde kullanılamayacağını ve takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı verilemeyeceğini söyler; İYUK madde 2/2 de idari yargı yetkisini hukuka uygunluk denetimiyle sınırlar. Dilekçenizde hangi işlemin hangi yönden hangi hükme aykırı olduğunu göstermeniz bu yüzden belirleyicidir. Unvan değişikliği sınavı işleminin bu yönlerden iptaline ilişkin ulaşılabilen Danıştay kararı sınırlıdır.

6.3. Unvana Geçişte Sınav Kurulunun Oluşumu ve Çıkar Çatışması

Unvan değişikliği sınavlarıyla ilgili iş ve işlemleri sınav kurulu yürütür (ek madde 3); Genel Yönetmelik madde 13'e göre kurul başkan ve üyelerinin ilgili sınava eşlerinin veya ikinci dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarının katıldığı tespit edilirse ilgili üye kurul üyeliğinden çıkartılır ve yerine yeni üye görevlendirilir.

Sınav kurulu, atamaya yetkili amir veya görevlendireceği kişinin başkanlığında personel birimi temsilcisi ve diğer üyelerden oluşan, sınavların yapılması, sonuçların ilanı ve itirazların sonuçlandırılması işlerini yürüten kuruldur (Genel Yönetmelik madde 13). Gerekirse kurum dışındaki kamu görevlileri de kurula üye olarak görevlendirilebilir. Üyeler, sınava alınacak personelden öğrenim ve unvan bakımından daha alt seviyede olamaz. Kurul üye tamsayısıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar alır; kurumlar taşra teşkilatında da beş kişilik kurul oluşturabilir.

Kurul başkanının ya da bir üyenin eşi veya ikinci dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ya da sıhri hısımı sınava katılırsa, o kişi kurul üyeliğinden çıkarılır. Madde 13 bu kuralı lafzen görevde yükselme sınavı için yazar; ek madde 3 unvan değişikliği sınavlarının işlerini de sınav kuruluna verdiğinden kurulun oluşumu ve çıkar çatışması kuralları bu sınav için de ölçüdür. İçişleri Bakanlığında sınav kurulu bir başkan ve dört üyeden oluşur (yönetmeliğin madde 4/k hükmü, yalnız bu kurumda).

Kurulun eksik üyeyle toplandığını, bir üyenin eşinin ya da ikinci dereceye kadar (bu derece dahil) kan veya sıhri hısımlarının sınava katıldığını veya üyenin öğrenim düzeyinin sınava alınan personelden düşük olduğunu düşünüyorsanız, kurulun oluşumuna ilişkin belgeleri idareden isteyin. Genel Yönetmelik madde 13'teki kurul oluşumu hükümlerine aykırılık, iptal davasında İYUK madde 2/1-a'daki yönlerden biriyle hukuka aykırılık olarak ileri sürülebilir.

6.4. Unvana Geçişte Soru, Cevap Anahtarı ve Puan Hataları: Kısa Yönlendirme

Unvana geçiş sınavında soru, cevap anahtarı ya da puan hatasına karşı itiraz yolu kurumunuzun yönetmeliğine bakılarak belirlenir; Genel Yönetmelikte sınav sonuçlarına itirazı düzenleyen hüküm 06.05.2013 tarihinde yürürlükten kalkmıştır. Kurumlar sınav usul ve esaslarını Genel Yönetmeliğe aykırı olmamak kaydıyla kendi yönetmelikleriyle düzenler (madde 15). Soru ve cevap anahtarı hatalarına karşı itiraz ve davanın ortak anlatımı görevde yükselme sınavı ve ataması davası rehberindedir. Unvan değişikliği sınavına özgü soru ve cevap anahtarı uyuşmazlıklarında ulaşılabilen karar sınırlıdır.

7. Unvan Değişikliği Sınavını Kazanıp Atanamayan Memur Ne Yapabilir?

Unvan değişikliği sınavını kazanıp atanmadıysanız atanmama işlemine karşı iptal davası açabilirsiniz; sonucu, başarı sıralamasındaki yeriniz ve kurumun yedek belirleyip belirlemediği tayin eder. Atanmama işlemine karşı iptal davası, işlemin İYUK madde 2'deki iptal sebeplerinden biriyle hukuka aykırı olması hâlinde menfaati ihlal edilen kişi tarafından açılır.

Durumunuzu üç soruyla belirleyin:

• Asil listede misiniz? İlan edilen boş kadroya atanma hakkı kazanan personelin atanmasında idare bağlı yetkilidir; atanmama yönünde takdir kullanamaz.
• Yedek misiniz? Genel Yönetmelik madde 12/c'ye göre, sayılan sebeplerle boş kalan veya boşalan kadrolara, yedek olarak belirlenmiş olmaları hâlinde yedekler arasından başarı sıralamasına göre, başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren altı aylık süreyi ve müteakip sınav duyurusunu aşmamak üzere atama yapılabilir.
• Başvurunuza cevap gelmedi mi? Otuz gün içinde cevap verilmeyen istek reddedilmiş sayılır ve bu zımni ret de dava konusu yapılabilir.

Sınavla ilgisi olmayan atama işlemlerine ilişkin genel kurallar için atama işleminin iptali davası rehberine bakabilirsiniz.

7.1. Sınavı Kazanan Adayın Yeni Unvana Ataması Bağlı Yetkidir

Unvan değişikliği sınavını kazanıp ilan edilen boş kadroya atanma hakkı elde ettiyseniz idare sizi atayıp atamamakta serbest değildir. Bağlı yetki, idareye seçenek bırakmayan yetkidir: sınav sonucunda atanma hakkı kazanan personelin atanmaması konusunda idare takdire dayalı yetki kullanamaz. Danıştay'a göre bağlı yetki, ilân edilen boş kadroya sınav sonucu atanma hakkını kazanan personelin atanması bakımından söz konusudur; idare bu personelin atanmaması hususunda takdire dayalı yetki kullanamaz.

Danıştay 5. Daire, E. 2014/6135, K. 2015/8923, 12.11.2015 tarihli kararında Muş Belediye Başkanlığında tahsildar olarak çalışan ve 2010 yılı mahalli idareler unvan değişikliği sınavında başarılı olan memurun tekniker kadrosuna atanma başvurusunu inceledi. İdare başvuruyu, teknik kadrolara atamaların üst yönetici tarafından ehliyet ve liyakat esasları gözetilerek yapıldığı gerekçesiyle reddetmiş, Van 2. İdare Mahkemesi de davayı reddetmişti. Danıştay 5. Daire bu gerekçeyi hukuka uygun bulmadı; başvurunun yönetmelik hükümlerine göre değerlendirilip sonuçlandırılması gerektiğini belirterek mahkeme kararını oybirliğiyle bozdu. Karar, 2009 yılında yürürlüğe giren mahalli idareler personel yönetmeliğinin uygulandığı döneme aittir.

Sınavların yapılması, sonuçların ilanı ve itirazların sonuçlandırılması Genel Yönetmelik madde 13'e göre sınav kurulunun görevidir. Genel Yönetmelik madde 12/c'ye göre liste kesinleştikten sonra atanmaya hak kazananlar en yüksek puanlıdan başlayarak puan sırasıyla atanır; kurum tercih alıyorsa atama, sıralama gözetilerek kişilerin tercihleri doğrultusunda yapılır.

7.2. Unvana Geçişte Başarı Sıralaması ve İlan Edilen Kadro Sayısı Kadar Atama

Unvan değişikliği sınavından sonra idare, ilan ettiği boş kadro sayısı kadar adayı başarı puanı sırasına göre atar. Genel Yönetmelik madde 12/b, ilan edilen boş kadro sayısı kadar yapılacak atamada başarı puanını esas alır.

Başarı puanı, iki sınav puanının aritmetik ortalamasıdır ve kurumun resmî internet sitesinde ilan edilir. Puanlar eşitse önce hizmet süresi fazla olana, sonra daha üst öğrenimi bitirmiş olana, son olarak üst öğrenim mezuniyet notu yüksek olana öncelik tanınır; sıralama en yüksek puandan başlayarak kurulur.

Genel Yönetmelik madde 12/c'ye göre başarı sıralaması listesi kesinleştikten sonra atamalar en yüksek puandan başlanarak yapılır.

Örneğin, kurum üç tekniker kadrosu ilan etmiş ve sınavda beş aday başarılı olmuşsa ilk üç sıradaki adaylar asil olarak atanır; kalan iki aday ancak kurum yedek belirlemişse yedek listesine girer.

7.2.1. Unvana Geçişte Tercih Alınırsa Atama Tercihe Göre Yapılır

Kurum tercih alıyorsa atama, başarı sıralaması esas alınıp adayların tercihlerine göre gerçekleştirilir.

7.2.2. Unvana Geçişte Atama Süresi Kurum Yönetmeliğindedir: Tarım ve Orman Örneği

Bazı kurum yönetmelikleri ayrıca süre öngörür: Tarım ve Orman Bakanlığı yönetmeliğinin 15. maddesine göre bu kurumda atanmaya hak kazanan personel, başarı sıralamasına göre en geç bir ay içinde atanır.

7.3. Unvana Geçişte Yedek Aday Boşalan Kadroya Ne Zaman Atanır?

Danıştay 2. Daire'ye göre, Ek 3 maddesinin genel atfı nedeniyle 12/c'deki yedekten atama kuralı unvan değişikliği sınavında da uygulanır; yedek aday, boşalan kadroya ancak başarı sıralamasının kesinleştiği tarihten itibaren altı ay içinde ve müteakip sınav duyurusu yapılana kadar atanabilir; kurum yedek belirlemediyse bu yol açılmaz.

7.3.1. Unvana Geçişte Yedek Belirlenmesi Kurumun İhtiyacına Bağlıdır

Genel Yönetmelik madde 12/b'ye göre kurum ihtiyaç duyarsa, ilan edilen kadro sayısı yüzünden atanamayan başarılı personelden asıl aday sayısını aşmayacak kadarını başarı sıralaması listesinde yedek olarak belirleyebilir. Yedek aday, başarılı olduğu hâlde kadro sayısı nedeniyle asil listeye giremeyen ve kurumca yedek listesine alınan kişidir.

7.3.2. Unvana Geçişte Yedek Atamada Altı Aylık Süre

Madde 12/c, yedekten atamaya açılan kadroları iki grupta sayar:

• Asil adayın atanma şartlarını taşımadığı için sınavının geçersiz sayılması ya da atamasının iptali, geçerli mazereti olmadan göreve süresinde başlamaması veya atanma hakkından vazgeçmesi;
• Atanan personelin emekli olması, ölmesi, memurluktan çekilmesi ya da çıkarılması, başka unvanlı bir kadroya veya başka bir kuruma naklen atanması.

Bu hâllerde atama yedekler arasından başarı sırasına göre yapılabilir; madde zorunluluk değil, imkân tanır. Altı ay içinde ve yeni sınav duyurusuna kadar atanmamış yedek aday, aynı unvanlı kadroya yapılacak sonraki atamalarda Genel Yönetmelikteki usul ve esasların tamamına tabidir.

Örneğin, kurumun yedek belirlediği bir sınavda başarı sıralaması 10.03.2025 tarihinde kesinleşmişse ve asil adaylardan biri 20.07.2025 tarihinde başka kuruma naklen atanmışsa, yeni sınav duyurusu yapılmadıkça boşalan kadroya yedekten atama yapılabilir; aynı kadro 15.10.2025 tarihinde boşalırsa altı aylık süre geçtiği için yedekten atama yapılamaz.

Danıştay 2. Daire'nin 04/07/2023 tarihli kararı, altı aylık sürenin unvan değişikliği sınavındaki etkisini gösterir. Sosyal Güvenlik Kurumunda veri hazırlama kontrol işletmeni olan davacı, inşaat teknikeri kadrosu için girdiği unvan değişikliği sınavında 1. yedek olmuş, asil atanan kişinin başka kadroya geçmesiyle boşalan kadroya atanmak için başvurmuştu. İdare başvuruyu, duyuru tarihinde boş tekniker kadrosu bulunmadığı ve başarı listesinin kesinleştiği tarihten itibaren altı ay geçtiği gerekçesiyle reddetti.

Danıştay 2. Daire, Genel Yönetmeliğin ek madde 3'ünün unvan değişikliği suretiyle atamalarda görevde yükselme kurallarına genel bir atıf yaptığını, bu yüzden yedekte kalan personelin sınırlı süre içinde boşalan kadroya atanabileceğine ilişkin kuralın unvan değişikliği sınavında da uygulanacağını belirtti. Daire, kurum yönetmeliğindeki altı aylık süre hükmünü ve ret işlemini hukuka aykırı bulmadı, davayı oybirliğiyle reddetti.

Danıştay 2. Daire, 28/12/2022 tarihli kararında bir bakanlık personel yönetmeliğinde boşalan kadrolara atamaya yer verilmemesini eksik düzenleme saymadı; gerekçesi, bu hâllerin Genel Yönetmelik madde 12/c'de sınırlı olarak sayılmış olmasıydı.

7.4. Yeni Unvana Atanmayan Memur İçin Zımni Ret ve Dava Yolu

Atanma başvurunuza idare otuz gün içinde cevap vermezse isteğiniz reddedilmiş sayılır ve otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde iptal davası açabilirsiniz (İYUK madde 10). Zımni ret, idarenin süresinde cevap vermemesinin kanun gereği ret sayılmasıdır. İdare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK madde 7).

İYUK madde 11'e göre idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması, idari dava açma süresi içinde üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur, otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen kısım hesaba katılarak yeniden işler.

8. Unvan Değişikliği Sınavı İptal Davası Kazanılırsa Ne Olur?

İptal kararı verildiğinde idare, kararın gereğine göre gecikmeksizin işlem yapmak zorundadır ve bu süre kararın idareye tebliğinden itibaren otuz günü geçemez (İYUK madde 28).

İptal kararı sizi kendiliğinden yeni unvana atamaz. İYUK madde 2'ye göre idari mahkemeler idari işlem niteliğinde ya da idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremez; atama işlemini idare kurar.

8.1. Unvana Geçiş Sınavı İptal Kararından Sonra İdare Ne Yapmak Zorundadır?

Atanmama işlemi iptal edildiyse idare, başvurunuzu kararın gerekçesine uygun biçimde yeniden ele alıp en geç otuz gün içinde yeni işlem kurmak zorundadır. İYUK madde 28'deki bu yükümlülük yalnız esas hakkındaki kararlar için değil, yürütmenin durdurulması kararları için de geçerlidir.

İdare karara uygun işlem yapmazsa İYUK madde 28'e göre idare aleyhine maddi ve manevi tazminat istemiyle dava açabilirsiniz; kararın süresinde yerine getirilmemesi hâlinde bu dava kamu görevlisine değil, yalnız ilgili idareye karşı açılır.

8.2. Unvana Geçiş Yönetmeliği Yürürlükten Kalkarsa Dava Konusuz Kalır mı?

Dava sürerken iptalini istediğiniz yönetmelik yürürlükten kalkarsa Danıştay o istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına hükmedebilir; bu durumda yönetmeliğin hukuka uygunluğu esastan incelenmez.

Danıştay 2. Daire, E. 2017/1256, K. 2021/5356, 30/12/2021 tarihli kararında, sendikanın dava ettiği bakanlık personel yönetmeliğinin 13/02/2021 tarihli Tarım ve Orman Bakanlığı yönetmeliğiyle yürürlükten kaldırıldığını tespit ederek iptal istemi hakkında karar verilmesine yer olmadığına oyçokluğuyla hükmetti ve yargılama giderlerini davalı idareye yükledi.

Danıştay 2. Daire, 17/02/2022 tarihli kararında Toprak Mahsulleri Ofisi yönetmeliği tamamen yürürlükten kalktığı için o kısımda karar verilmesine yer olmadığına hükmetti, Genel Yönetmeliğin madde 8'deki iki aşamalı sınav şartı ile madde 12/c'deki altı aylık yedek atama süresine yönelik iptal istemini ise reddetti. Aynı Daire, 25/06/2024 tarihli iki şube müdürlüğü sınavı kararında sınav idarece iptal edildiği için sınav ve başvurunun reddi yönünden davanın konusuz kaldığına, yönetmelik hükümleri yönünden ise davanın reddine karar verdi.

Kendi durumunuza uygulanan bir yönetmelik hükmünü dava edecekseniz İYUK madde 7 size seçenek verir: düzenleyici işlem, ona dayanan uygulama işlemi ya da ikisi birlikte dava edilebilir ve düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması uygulama işleminin iptaline engel değildir.

8.3. Unvana Geçiş Sınavı İptal Davasıyla Birlikte Tazminat İstenebilir mi?

Unvan değişikliği sınavı ya da atanmama işlemi kişisel hakkınızı doğrudan zedelediyse İYUK madde 2 size iptal davasının yanında tam yargı davası yolunu da tanır.

9. Unvan Değişikliği Sınavı Davası Dilekçesi: Bulunması Gerekenler ve Örnek İskelet

Örnek iptal dilekçesinde mahkeme, davacı, vekil, davalı, dava konusu işlem, açıklamalar, hukuksal nedenler ve deliller bölümleri yer alır.

Dilekçede unvan değişikliği sınavıyla ilgili dava ettiğiniz işlemi açıkça adlandırın: sınav başvurunuzun reddi, sınav sonucu ya da sınavdan sonra atanmama. İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 2'ye göre iptal davası, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat unsurlarından birinde hukuka aykırılık bulunduğu için menfaati ihlal edilen kişinin açtığı davadır; dilekçenin gerekçesi bu unsurlardan en az birine bağlanır.

9.1. Unvana Geçiş Sınavı Dilekçesinin Zorunlu Unsurları

Unvana geçiş sınavına ilişkin örnek dava dilekçesinde mahkeme adı, davacı ve vekil, davalı idare, dava konusu işlem, numaralı açıklamalar, gerekiyorsa yürütmenin durdurulması istemi, hukuksal nedenler ve deliller bölümleri yer alır.

• Mahkeme: İYUK madde 33'e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleri ile ilgili davalarda yetkili mahkeme yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir; ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal haklarla ilgili davalarda yetkili mahkeme ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.
• Taraflar: Davacı olarak adınız, kimlik numaranız ve adresiniz; vekil varsa vekilin adı ve adresi; davalı olarak işlemi yapan kurum yazılır.
• Dava konusu ve bildirim tarihi: İşlemin tarihi, sayısı ve size yazılı olarak bildirildiği tarih gösterilir; İYUK madde 7 ve Anayasa madde 125 uyarınca dava açma süresi yazılı bildirim tarihinden başlar.

• Açıklamalar: Kadronuz, girdiğiniz sınav, aldığınız sonuç, yaptığınız başvuru ve idarenin cevabı numaralı maddelerle anlatılır.
• Yürütmenin durdurulması: İYUK madde 27'ye göre dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; mahkeme, telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte gerçekleşirse yürütmeyi durdurabilir.
• Hukuki sebepler ve deliller: Hukuki sebepler ve deliller, örnek dilekçede ayrı başlıklarla yazılır.

9.2. Unvana Geçiş Sınavı Dilekçesinde İleri Sürülebilecek Hukuki Gerekçeler

Unvana geçiş sınavı dilekçesinde işlemin, Genel Yönetmeliğin unvan değişikliği kurallarına ve İYUK madde 2'deki iptal sebeplerine hangi yönden aykırı olduğu somut olarak gösterilir. İdari yargı yerindelik denetimi yapamadığından gerekçe, idarenin tercihine değil işlemin hukuka uygunluğuna yöneltilir.

• Kurum personeli olduğunuz hâlde başvurunun reddi: Genel Yönetmelik ek madde 3, unvan değişikliği sınavı kapsamındaki görevlere yalnız kurumun kendi personelinin başvurabileceğini öngörür; kendi kurumunuzun sınavından dışlanmanız bu hükümle tartışılır.
• Hizmet süresi eksikliği gerekçesi: Aynı maddeye göre bu sınava katılacaklardan, kurumda ya da öğrenimle ilgisi olmayan görevlerde belli bir süre çalışmış olmaları istenmez.
• Sınav konuları: Ek madde 3, unvan değişikliği yazılı sınavının kurumun belirlediği görev alanları ve atanacak görevin niteliğiyle ilgili konularda yapılmasını ister.
• Sınav şartı: Genel Yönetmelik madde 8, unvan değişikliği yoluyla atamayı sınavda başarıya bağlar; başarı şartını taşımayan birinin atanması bu maddeye aykırılık olarak ileri sürülür.
• Liyakat ve kanunilik: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 3. maddesi sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi liyakat sistemine dayandırır; Anayasa madde 128 de memurların nitelikleri, atanmaları ve özlük işlerinin kanunla düzenleneceğini söyler.

Atanma başvurunuza cevap verilmemişse zımni ret kuralı işler. Zımni ret, İYUK madde 10'a göre idarenin otuz gün içinde cevap vermemesi üzerine isteğin reddedilmiş sayılmasıdır; bu durumda otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir. İşlemin kaldırılmasını dava açmadan önce üst makamdan istemek ise İYUK madde 11 uyarınca işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.

9.3. Unvana Geçiş Sınavı İçin Örnek Metin: Kısa Dava Dilekçesi

Unvana geçiş sınavından sonra atanmama işlemine karşı kısa bir iptal davası dilekçesi, yürütmenin durdurulması istemiyle birlikte şu iskeletle yazılabilir; köşeli parantezli yerler kendi bilgilerinizle doldurulur ve olaylar kendi dosyanıza göre uyarlanır.

10. Unvan Değişikliği Sınavı Davasının Komşu Davalardan Farkı

Unvan değişikliği sınavı davası, mesleki veya teknik öğrenimle kazanılan unvana geçişe ilişkin sınav ve atama işlemlerine karşı açılır; görevde yükselme ve genel atama davalarından konusuyla ayrılır.

Genel Yönetmelik madde 4/a görevde yükselmeyi, Yönetmeliğin saydığı ve kurum yönetmeliklerinin belirlediği görevlere aynı ya da başka hizmet sınıflarından yapılan atama olarak tanımlar. Madde 4/g ise unvan değişikliği sınavını, en az ortaöğretim düzeyindeki mesleki veya teknik eğitimle kazanılan unvanlara ilişkin görevlere atanmak için yapılan sınav olarak tanımlar; ek madde 3 bu sınava yalnız kurumun kendi personelini kabul eder. Genel Yönetmelik madde 2 de iki atama türünü ayrı ayrı sayar.

Ortak yönetmelik çerçevesi, soru ve cevap anahtarı hataları ile görevde yükselme sınavının kendi kuralları görevde yükselme sınavı ve ataması davası rehberinde anlatılır. Atama yetkisinin genel kuralları atama işleminin iptali davası rehberinin konusudur; unvan değişikliği sınavından sonra atanmama ise unvan değişikliği sınavı davasının parçasıdır. Sözlü sınav puanının denetimi, sözleşmeli personelin öğrenim durumuna göre pozisyon değişikliği ve naklen atamada kadro derecesi ayrı dava türleridir.