Aylıktan Kesme Cezası İptal Davası: Süre ve Sebepler

Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından (her derece için belirlenen gösterge ile ek göstergenin bütçe kanunlarıyla belirlenen katsayıyla çarpımından çıkan tutardan) 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır; disiplin amiri, 657 sayılı Kanun madde 126'ya göre bu cezayı vermeye yetkili amirdir. Aylıktan kesme cezası iptal davası, disiplin amirinin verdiği aylıktan kesme cezasına karşı idare mahkemesinde açılan davadır; memurun aylığından yapılan kesintinin hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek cezanın kaldırılması istenir. Dava, ceza size yazılı olarak bildirildikten sonra bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde açılır. Cezayı disiplin kurulu değil disiplin amiri verir; disiplin kurulu, ayrı bir ceza belirleyemeyen, yalnız cezayı kabul eden ya da reddeden ve itirazı inceleyen kuruldur; itiraz, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılan ön başvurudur.

Konunun kanuni dayanağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'dur ve dört madde ayrı rol taşır: madde 125/C aylıktan kesmeyi tanımlar ve yedi fiil ve hâle bağlar; madde 126 cezayı veren makamı gösterir; madde 132 uygulama zamanını ve sonuçları düzenler; madde 135 itiraz yolunu ve idari yargı yolunu belirler. Disiplin amiri, madde 126'ya göre aylıktan kesme cezasını vermeye yetkili amirdir.

Özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullarla ilgili hükümleri saklıdır (657 sayılı Kanun madde 126, fıkra 5).

1. Dava Konusu Aylıktan Kesme Cezası: Tanım ve Oran

Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır; tanım 657 sayılı Kanun madde 125/C'nin lafzıdır. Ceza, kanunun saydığı fiil ve hallerden biri işlendiğinde disiplin amirince verilir ve oran bu iki sınırın dışına çıkamaz.

Hesap yöntemi, uygulama zamanı ve 5 yıllık kadro kısıtı Aylıktan Kesme Cezası Nasıl Hesaplanır? Oran ve Süre rehberinde anlatılır.

2. Aylıktan Kesme Cezası Alan Memur Ne Yapmalı? Özet Kurallar ve Adımlar

Aylıktan kesme cezası size yazılı olarak bildirildiyse önce bildirim tarihini saptayın; yedi günlük itiraz ve 60 günlük dava süresi bu tarihe bağlı işler. Cezaya karşı asıl yol idare mahkemesinde açılacak iptal davasıdır; itiraz isteğe bağlı bir ön adımdır. Ceza veriliş tarihini izleyen aybaşında uygulanır; dava açmak uygulamayı kendiliğinden durdurmaz.

2.1. Aylık Kesintisi Cezasına Karşı Yol Haritası

1. Cezanın yazılı bildirimini ve bildirim tarihini saptayın. İtirazın süresi kararın tebliğinden, dava açma süresi yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar.
2. Ceza yazısında dayanak bendi (madde 125/C içindeki bent), cezaya konu fiili ve kesinti oranını arayın; oran 1/30 ile 1/8 arasında olmalıdır.
3. Soruşturma raporunu ve eklerini, savunma dosyasını inceleyin; dava dilekçesi örneklerinde raporun ve eklerinin gösterilmemesi iptal gerekçesi olarak ileri sürülür.
4. İtiraz edip etmeyeceğinize 7 gün içinde karar verin; itiraz isteğe bağlıdır.
5. İdare mahkemesine iptal davası dilekçesi verin ve dava açma süresi olan 60 günü kaçırmayın. Dilekçede cezanın iptalini, kesilen tutarın yasal faiziyle ödenmesini ve gerekirse İYUK madde 27 uyarınca YD isteyebilirsiniz. Yetkili mahkeme, görevli bulunduğunuz yerdeki idare mahkemesidir.
6. Kesintinin başlayacağı aybaşını ve 5 yıllık kadro kısıtını takip edin.

2.2. Aylık Kesintisi Davasının Temel Kurallar Tablosu

Aylıktan kesme cezasında sekiz kural belirleyicidir: ceza tanımı, yetkili amir, uygulama zamanı, itiraz, yargı yolu, dava süresi, görevli mahkeme ve YD.

3. Aylıktan Kesme Cezasına Karşı Dava Açılabilir mi? İtiraz Yolu

Aylıktan kesme cezasına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. 657 sayılı Kanun madde 135, fıkra 5 disiplin cezalarına karşı idari yargı yolunu gösterir; Anayasa madde 125 ise idarenin her türlü işlemine karşı yargı yolunu güvence altına alır. Dava açmadan önce itiraz yoluna gidebilirsiniz; itiraz, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde yapılan ve 30 gün içinde karara bağlanan bir ön başvurudur.

3.1. Aylık Kesintisi Cezasına Yargı Yolu Açık mı? 657 sayılı Kanun Madde 135 ve Anayasa Madde 125

Aylıktan kesme cezasına karşı yargı yolu açıktır: 657 sayılı Kanun madde 135, fıkra 5, "Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir." hükmünü taşır (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 135, fıkra 5). Anayasa madde 125, idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunu açık tutar; idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başladığını da belirtir.

İtiraz edilmişse dava, itirazın reddi işlemine karşı da açılabilir. Danıştay 12. Daire, 1/30 oranındaki aylıktan kesme cezasına yapılan itirazın reddi işleminin iptali istemiyle açılan davayı reddeden idare mahkemesi kararını bozmuştur (E. 2015/223, K. 2018/784, 20.02.2018). Aynı Daire, itirazın reddi işleminin iptalini isteyen davada idare mahkemesinin iptal kararını onamıştır (E. 2021/7756, K. 2022/902, 03.03.2022).

3.2. Aylık Kesintisine İtiraz Zorunlu mu? Yedi Günlük İtiraz

Aylıktan kesmeye itiraz zorunlu değildir; isteğe bağlı bir yoldur. Disiplin amirinin verdiği cezaya karşı disiplin kuruluna yedi gün içinde itiraz edilebilir; isterseniz doğrudan idare mahkemesinde iptal davası da açabilirsiniz.

3.2.1. Aylık Kesintisinde İtirazın Süresi ve Karar Süresi

Karar ilgiliye tebliğ edildikten sonra yedi gün içinde itiraz edilebilir; bu süre geçirilirse ceza kesinleşir. İtirazı inceleyen merci, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendisine ulaşmasından itibaren 30 gün içinde kararını vermek zorundadır. İtiraz kabul edilirse ceza veren disiplin amiri kararı gözden geçirir ve cezayı hafifletebilir ya da tamamen kaldırabilir.

3.2.2. Aylık Kesintisi İtirazında Kaynaklardaki Ayrışma: İtiraz ve Dava Süresi

İtirazın dava süresine etkisi tartışmalıdır: süresi içinde yapılan itirazın işlemeye başlamış dava açma süresini durdurduğu ve ret ya da zımnen ret (otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde isteğin reddedilmiş sayılması) sonrasında kalan sürenin işlediği savunulur; dava hakkının itirazın reddi ya da zımnen reddi tarihinden itibaren 60 gün içinde kullanılabileceği de ileri sürülür. Madde 135 metni itirazı İYUK madde 11'deki durdurma kuralıyla ilişkilendirmez; dava süresinin doğru hesabı için tebliğ, itiraz ve ret tarihlerini birlikte değerlendirin.

3.3. İtiraz Eden Memura Daha Ağır Ceza Verilebilir mi? Aylık Kesintisinde Ağırlaştırma Yasağı

İtiraz eden memura, itirazı sonucunda daha ağır bir ceza verilemez. Danıştay 5. Daire, aylıktan kesme cezasına itiraz eden memura sonradan daha ağır ceza verilmesini hukuka uygun bulmamıştır. Disiplin kurulunun yetkisi de sınırlıdır: kurul ayrı bir ceza tayin edemez, cezayı kabul veya reddeder (madde 126, fıkra 4).

Zabıt katibi olan memura 125/C-ı uyarınca 1/30 oranında aylıktan kesme verilmiş; Bakanlık Disiplin Kurulu itirazı kabul edip cezayı kaldırarak dosyayı iade etmiş, memura üç yıl kademe ilerlemesinin durdurulması öngörülmüş, kadronun son kademesinde bulunduğundan brüt aylığının 1/4'ünün kesilmesine karar verilmiş ve İstanbul 12. İdare Mahkemesi davayı reddetmişti. Danıştay 5. Daire, disiplin kurullarının soruşturma dosyasını iade etme yetkisi bulunmadığına ve itiraz eden aleyhine itiraz ettiği cezadan daha ağır ceza verilemeyeceğine hükmederek ret kararını oybirliğiyle bozdu (E. 2016/13633, K. 2019/311, 15.01.2019).

4. Aylıktan Kesme Cezası İptal Davası Süresi ve Görevli Mahkeme

Aylıktan kesme cezasına karşı dava, cezanın yazılı olarak bildirilmesini izleyen günden başlayan 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır.

Süreyi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 7 belirler; Anayasa madde 125 de idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başladığını söyler. Yetkili mahkeme İYUK madde 33'e, YD madde 27'ye, kanun yolu madde 45'e göre belirlenir.

4.1. Aylıktan Kesme Cezası İptal Davası Kaç Gün İçinde Açılır? 60 Gün ve Tebliğ

Aylıktan kesme cezasına karşı iptal davası 60 gün içinde açılır; süre, ceza kararının yazılı bildirildiği tarihi izleyen günden işlemeye başlar.

“Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.”

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 7, fıkra 1

İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK madde 7, fıkra 2, bent a); madde 8 de süreleri tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlatır. Aylıktan kesmede dava açma süresi, ceza kararının yazılı olarak bildirildiği (tebliğ edildiği) tarihi izleyen günden başlar.

Süre içinde dava açılmazsa dava reddedilir.

4.2. Aylık Kesintisine İtiraz Edilirse Dava Süresi Ne Olur? İtirazın Reddi ve Zımni Ret

Aylıktan kesme cezasına itiraz edilirse dava, itirazın reddi veya zımni ret üzerine açılabilir; süre İYUK madde 11 ve 657 sayılı Kanun madde 135 birlikte okunarak hesaplanır.

İYUK madde 11'e göre idari işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi üst makamdan, dava açma süresi içinde istenebilir; bu başvuru işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (zımni ret). Ret ya da zımni ret hâlinde süre yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır.

657 sayılı Kanun madde 135 ise itiraz kurulunu, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendisine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde karar vermekle yükümlü kılar; itirazın kabulünde disiplin amiri cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.

İtirazın reddi ya da zımnen reddi tarihinden itibaren 60 gün içinde dava açılabileceği de ileri sürülmektedir; itiraz edilmişse tebliğ, itiraz ve ret kararının bildirim tarihleri birlikte değerlendirilmelidir.

4.3. Aylık Kesintisi Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır?

Aylıktan kesme cezasına karşı iptal davasında yetkili mahkeme, ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesidir.

İYUK madde 33, fıkra 3, kamu görevlilerinin görevle ilişkisinin kesilmesi sonucunu doğurmayan disiplin cezalarına ilişkin davalar için bu kuralı koyar; aylıktan kesme, brüt aylıktan kesinti yapılmasını sağlayan bir ceza olduğundan bu kapsamdadır. Görevli mahkeme de idare mahkemesidir.

4.4. Aylık Kesintisi Cezasında Yürütmenin Durdurulması

Dava açmak, aylıktan kesme cezasının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; durdurma ancak mahkemenin YD kararıyla olur.

İYUK madde 27'ye göre Danıştay veya idare mahkemeleri, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse, idarenin savunması alındıktan sonra gerekçe göstererek YD kararı verebilir. Anayasa madde 125 de aynı iki şartı arar.

YD kararlarında işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğunun ve uygulanması hâlinde doğacak telafisi güç veya imkânsız zararların neler olduğunun belirtilmesi zorunludur; talebinizi bu iki noktaya somut olarak dayandırmanız gerekir. İdari dava açmanın kesintiyi kendiliğinden durdurmaması nedeniyle dilekçede YD istenmesi önerilmektedir.

4.5. Aylık Kesintisi Davasında İstinaf ve Temyiz: Bölge İdare Mahkemesi Kararı Kesin Olabilir

İdare mahkemesinin aylıktan kesme davasındaki kararına karşı, tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine (BİM) istinaf yoluna başvurulabilir; ancak konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında karar kesindir.

Gaziantep BİM 5. İdari Dava Dairesi, Mardin'de öğretmen olarak görevli davacının iki gün göreve gelmemesi nedeniyle verilen 1/30 oranındaki aylıktan kesmeyi, davayı reddeden idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunu kabul ederek iptal etti (E. 2019/1025, K. 2019/1021, 04.04.2019).

İYUK madde 45'e göre BİM'in 48. maddenin yedinci fıkrası uyarınca verdiği kararlara karşı, tebliği izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

5. Aylıktan Kesme Cezasını Gerektiren Fiiller (Madde 125/C): Yedi Bent

Aylıktan kesmeyi gerektiren fiil ve haller, 657 sayılı Kanun madde 125/C'de yürürlükteki yedi bent olarak sayılır: a, b, c, d, e, f ve ı.

G, h ve j bentleri 13.02.2011 tarihinde 6111/111 md. ile yürürlükten kalkmıştır; bu bentlerdeki eylemler yürürlükteki yedi bentte yer almaz. Her fiil için kanundaki bent lafzı belirleyicidir: fiil bentlerden birine uymuyorsa aylıktan kesme cezasına dayanak olamaz.

5.1. Kasıtlı Emir ve Görev İhlali: Aylık Kesintisi Gerektiren Fiil (C-a)

Kasıtlı olarak emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, 125/C-a bendi uyarınca aylıktan kesme cezası gerektirir. Bent, kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemeyi ve görevle ilgili resmî belge, araç ve gereçleri korumamayı, bakımını yapmamayı ya da hor kullanmayı da kapsar. Kasıt, yani eylemin bilerek ve istenilerek işlenmesi bu bentte aranan unsurdur; aynı nitelikteki eylemler kusurla işlenmişse daha hafif bir ceza söz konusu olur.

Danıştay 12. Daire, bir devlet hastanesinin başhekimine hasta tanıtım kartı sistemini ihale yapmadan doğrudan bir firmaya yaptırdığı için verilen 1/15 oranındaki aylıktan kesmede, mevzuata uyulmadan yapılan hizmet alımında kusurdan söz edilemeyeceğini, eylemin ancak kasıtla gerçekleştirilebileceğini belirterek idarenin temyizi üzerine idare mahkemesi kararını bozdu (E. 2011/4921, K. 2015/2943, 07.05.2015).

PTT şefine verilen 1/30 oranındaki aylıktan kesmede kasıt bulunmadığından iptal kararı Danıştay 12. Daire'ce onandı (E. 2021/2867, K. 2022/848, 02.03.2022).

Danıştay 8. Daire, çalışma emri bir hafta önceden yazılı bildirilmediği için hafta sonu çalışmasına gelmeyen memura verilen 1/30 oranındaki aylıktan kesmeyi iptal eden kararı onadı (E. 1996/1213, K. 1998/4166, 10.12.1998).

5.2. Özürsüz Bir veya İki Gün Göreve Gelmemek: Aylık Kesintisi Gerektiren Fiil (C-b)

Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek, 125/C-b bendi uyarınca aylıktan kesme cezası gerektirir. Üç ile dokuz gün arasındaki özürsüz ve kesintisiz devamsızlık ise daha ağır bir cezanın konusudur.

Devamsızlığın bir veya iki gün sayılmasında birbirini izleyen iş günleri esas alınır; sabah işe gelip gün içinde ayrılmak ya da geç gelmek tam gün gelmeme sayılmaz ve uyarma cezasının konusudur.

Danıştay 12. Daire, idari izin günlerinde göreve gelmeyen hastane memurunun görevli personel olarak belirlendiği bildirilmediği için izinli sayılacağını, özürsüz gelmeme fiilinin sübuta ermediğini belirterek ret kararını bozdu (E. 2014/2487, K. 2014/8794, 11.12.2014).

5.3. Araç Gereç, Yalan Beyan, Saygısızlık ve İzinsiz Yer Kullanımı: Aylık Kesintisi Fiilleri (C-c - C-f)

125/C-c, d, e ve f bentleri dört ayrı fiili aylıktan kesme cezasına bağlar. Devlete ait resmî belge ve araç gereci özel menfaat için kullanmak (c), görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan veya yanlış beyanda bulunmak (d), görev sırasında amire sözle saygısızlık göstermek (e) ve görev yeri sınırları içindeki bir yerin toplantı, tören gibi amaçlarla izinsiz kullanılmasına yardım etmek (f) bu fiillerdir.

C bendinde menfaat sağlama kastı, d bendinde ise görevle ilgili kişilere beyan aranır: yükümlü kişi, memurun hiyerarşik amirleri ile görev sırasında muhatabı olduğu kişilerdir; memurun kendi şahsını ilgilendiren beyanlar bu bendin dışında kalır ve zarar doğması da aranmaz. Amire hal ve hareketle saygısızlık kınama, sözle saygısızlık aylıktan kesme cezası gerektirir; izin alınmadan kullanılan yere yardımcı olan memurlara da aylıktan kesme uygulanır.

İdare mahkemesi, yurt dışına personel gönderilmesinde yalan beyan gerekçesiyle 125/C-d uyarınca verilen 1/16 oranındaki aylıktan kesmeyi, memurun eyleminin yalnızca paraftan ibaret olduğunu ve paraf beyan sayılamayacağını belirterek iptal etti; Danıştay 12. Daire temyiz isteminin reddiyle kararı onadı (E. 2002/2363, K. 2004/1846, 25.05.2004).

5.4. İtibar ve Güveni Sarsacak Davranış: Aylık Kesintisi Gerektiren Fiil (C-ı)

Memur, hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlarda bulunursa 125/C-ı bendi uyarınca aylıktan kesme cezası verilir. Aynı nitelikteki davranışlar hizmet dışında işlenirse daha hafif bir ceza söz konusudur.

Davranışın hizmet içinde mi, dışında mı gerçekleştiği doğru belirlenmelidir; bu ayrımın yanlış yapılması cezanın hukuka aykırı olmasına yol açabilir. Davranışın itibar ve güven duygusunu sarsıp sarsmadığı da memurun mesleğine ve fiilin niteliğine göre değişebilir.

Danıştay 12. Daire, bilişim teknolojileri öğretmenine öğrencilere hakaret ve not takdirinde adaletsizlik gerekçesiyle 125/C-ı ve 125/C-a bentleri birlikte uygulanarak verilen 1/30 oranındaki aylıktan kesmede, hakaret sayılan sözlerin zaman, yer ve kişi belirtilerek somut delillerle ortaya konulamadığını belirterek ret kararını oybirliğiyle bozdu (E. 2015/2319, K. 2019/479, 29.01.2019).

5.5. Aylık Kesintisi Fiillerinde Mülga Bentler ve Benzer Eylemler Kuralı

Madde 125/C'nin g, h ve j bentleri 13.02.2011 tarihinde 6111/111 md. ile yürürlükten kaldırılmıştır; bu bentlerdeki eylemler yürürlükteki yedi bentte sayılmaz.

Kanun, bentlerde sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemlerde bulunanlara da aynı türden ceza verilmesini öngörür (madde 125, fıkra 13); disiplin soruşturmasında kıyasen değerlendirme yapılabilir.

6. Aylıktan Kesme Cezasını Kim Verir? Yetkili Amir ve Kurulun Rolü

657 sayılı Kanun madde 126'nın ikinci fıkrası uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirlerine bırakır; özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullarla ilgili hükümleri saklıdır (md. 126/5).

657 sayılı Kanun madde 126'ya göre uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından verilir; disiplin kurulunun kendiliğinden başka bir ceza belirleme yetkisi yoktur, yalnız cezayı kabul eder ya da reddeder. Kurulun aylıktan kesmedeki işlevi, cezaya yapılan itirazı incelemektir. Yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanları için ayrı bir rejim uygulanır; orada aylıktan kesme, kişinin görevli olduğu birimdeki disiplin kurulunun kararıyla verilir.

6.1. Disiplin Amiri Verir, Kurul Vermez: Aylık Kesintisi Cezasında Yetki

Aylıktan kesme cezasını disiplin amiri verir; disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur.

657 sayılı Kanun madde 126, fıkra 2, uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını disiplin amirlerine bırakır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ise memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra atamaya yetkili amirler (il disiplin kurulu kararına dayanan hallerde valiler) tarafından verilir. Fıkra 4'e göre kurullar ayrı bir ceza belirleyemez; yalnız cezayı kabul eder ya da reddeder.

Kimin disiplin amiri olduğu, kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak özel yönetmeliklerinde belirlenir (madde 124); hangi makamın sizin disiplin amiriniz olduğunu kurumunuzun yönetmeliği gösterir. Özel kanunların disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullara ilişkin hükümleri de saklıdır (madde 126, fıkra 5). Kurulların kuruluşu ve karar usulü ile disiplin amirlerinin tayin ve tespitinde uygulanacak esaslar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir (madde 134).

6.2. Yetkisiz Makamın Verdiği Aylık Kesintisi Cezası İptal Edilir

657 sayılı Kanun madde 126'ya göre aylıktan kesme cezasını disiplin amiri verir; Danıştay 12. Daire, il milli eğitim müdürü yerine il disiplin kurulu ve valilikçe tesis edilen işlemde ve SSK personeline Merkez Disiplin Kurulunca verilen aylıktan kesmede yetki yönünden hukuka uygunluk görmemiştir.

Düzce'de ortaokul müdürüne 1702 sayılı Kanun uyarınca il disiplin kurulu kararıyla ve valilik işlemiyle verilen kesinti cezasını idare mahkemesi iptal etti; Danıştay 12. Daire, cezayı il milli eğitim müdürünün vermesi gerektiğini belirterek yetki yönünden sonucu hukuka uygun bulup kararı gerekçesini değiştirerek onadı (E. 2020/1802, K. 2021/1011, 25.02.2021).

Danıştay 12. Daire, Mersin'de ortaokul müdürüne il milli eğitim disiplin kurulunca verilen bir günlük kesinti cezasına ilişkin iptal kararını onadı (E. 2020/5159, K. 2021/1035, 25.02.2021); Sosyal Sigortalar Kurumu personeline Merkez Disiplin Kurulunca verilen aylıktan kesmede kurulların bu cezayı vermeye yetkisi olmadığı gerekçesiyle ret kararını oyçokluğuyla bozdu (E. 2003/4620, K. 2006/4153, 20.10.2006).

7. Aylık Kesintisinde Fiil ile Ceza Uyumunun Denetimi

Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Ceza verilmesine sebep olmuş fiilin silinme süresi içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır; geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için bir derece hafif ceza uygulanabilir (madde 125/11-12).

7.1. Aylık Kesintisi Oranı Nasıl Belirlenir? Fiilin Ağırlığı ve İdarenin Takdiri

Aylıktan kesme oranı brüt aylığın 1/30'u ile 1/8'i arasında belirlenir; bu sınırların dışına çıkılamaz ve hesap alt sınırdan başlar.

Oranı alt sınırın üzerine çıkaran idare, artırmanın gerekçesini göstermek zorundadır. Hafifletici sebep varsa önce yüksek oranı hesaplayıp sonra alt sınıra çekmek kabul görmez; doğru işlem, cezayı alt sınırdan hesaplayıp yetkili makamdan bir alt disiplin cezası (örneğin kınama) verilmesini önermektir. Yapılacak kesintiye memurun sosyal yardımları dahil edilmez.

Oranın belirtilmesi tek başına yetmez; 125/C'nin hangi bendinin ve hangi eylemin esas alındığı da gösterilmelidir (Danıştay 12. Daire, E. 2013/7372, K. 2014/3573, 09.05.2014).

7.2. Kasıt mı Kusur mu Aranır? Aylık Kesintisi Cezasının Sınırı

Kusurlu davranış kınama cezasının konusudur; aylıktan kesme için 125/C-a bendindeki fiillerin kasıtlı işlendiği ortaya konulmalıdır.

Danıştay Onikinci Daire (E. 2012/6999, K. 2015/5119), kasıt unsurunun kabulü için isnat olunan eylemin fail tarafından bilerek ve istenilerek işlenmiş olmasını ve failin eylemin sonuçlarını bilmesini (öngörmesini) ve istemesini aramış, olay öncesi, olay sırası ve olay sonrası davranışların bir bütün olarak değerlendirilmesini istemiştir. Memurun eylemleri kasıtlı gerçekleştirdiğinin açık ve sabit olması gerekir.

Danıştay 12. Daire, bu ölçütü başhekimin ihalesiz hizmet alımına ilişkin 1/15 oranlı aylıktan kesmede uygulayarak eylemin ancak kasıtla işlenebileceğine hükmetti (E. 2011/4921, K. 2015/2943, 07.05.2015).

7.3. Birden Çok Fiil İçin Tek Aylık Kesintisi: Tevhiden Ceza

Danıştay 8. Daire (E. 2016/8735, K. 2020/152), 657 sayılı Kanun'da düzenlenmeyen tevhiden cezalandırma yönteminde her eylemin ayrı ayrı hukuki nitelendirmesinin yapılması gerektiğini, sonuçta tek bir disiplin cezası teklifinde bulunulmasının mümkün olduğunu belirtmiştir.

Soruşturmacı, soruşturma sürecini yönetmekle görevli kişidir. Aynı karar, disiplin amir veya kurullarının fiilin sübuta erdiğine kanaat getirmeleri hâlinde tek bir ceza veya soruşturmacı teklifine bağlı kalmaksızın ayrı ayrı ceza verebilmelerinin mümkün olduğunu, cezalandırılan kişinin lehine yapılan tevhiden uygulamayı ortadan kaldıracak şekilde karar verilmesinin hukuka uygun olmayacağını belirtmiştir.

Özel eğitim merkezi müdürüne 125/C-a uyarınca 1/8 oranında verilen aylıktan kesmede soruşturma raporu tevhiden cezalandırmayı önermişti. Danıştay 8. Daire, her fiil için ayrı ceza verilip verilmediğinin, verildiyse tevhiden cezalandırmadan hangi gerekçeyle vazgeçildiğinin araştırılması gerektiğini belirterek ret kararını bozdu (E. 2016/8735, K. 2020/152, 23.01.2020, oyçokluğu).

7.4. Aylık Kesintisinde Tekerrür ve Bir Derece Hafif Ceza

Tekerrür, ceza verilen fiilin silinme süresi içinde yinelenmesidir ve bir derece ağır ceza gerektirir; olumlu çalışması ve ödül belgesi olan memura ise bir derece hafif ceza uygulanabilir.

657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin on birinci fıkrası, aynı derecede cezayı gerektiren ayrı fiillerden verilen cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verileceğini öngörür. On ikinci fıkra, geçmiş hizmetlerindeki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için bir derece hafif ceza uygulanabileceğini söyler; Danıştay kararlarında bu ceza «bir alt ceza» olarak geçer.

Başhekim vekiline ihale komisyonu kararına aykırı sözleşme yapılması ve ödeme emri belgelerinin imzalanması nedeniyle 125/C-a uyarınca verilen 1/8 oranlı aylıktan kesmeyi İdare Mahkemesi, aynı ihalede daha önce ceza verildiği için ikinci cezanın tekerrür anlamı taşıyacağı gerekçesiyle iptal etmişti. Danıştay 12. Daire, eylemler niteliği itibarıyla farklı olduğundan ayrı ayrı cezalandırmada hukuki engel görmeyip ihale belgeleri getirtilerek esasa girilmesi için kararı oybirliğiyle bozdu (E. 2019/1984, K. 2019/5772, 11.09.2019).

Aynı gün verilen kararda İdare Mahkemesi, 1/8 oranlı cezaya bir alt ceza uygulanarak indirim yapıldığı gerekçesiyle davayı reddetmişti; Danıştay 12. Daire, cezanın ihalelerden (22.02.2010 ve 19.07.2010) sonra 18.09.2012'de verildiğini ve iki yıllık ceza verme yetkisinin geçtiğini belirterek kararı oyçokluğuyla bozdu (E. 2019/1983, K. 2019/5771, 11.09.2019).

8. Aylık Kesintisi Cezasında Yetki, Soruşturma ve Usul Yönünden İptal Sebepleri

Aylıktan kesmede usul ve yetki yönünden dört iptal sebebi öne çıkar: soruşturmanın tarafsız soruşturmacıyla yürütülmesi, soruşturma olurunun yetkili makamca verilmesi, soruşturmaya başlama süresine uyulması ve savunmanın alınması. Aylıktan kesmede fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

8.1. Soruşturmacı Atanmadan ve Olayın Tarafı Olan Amirce Verilen Aylık Kesintisi

Tarafı olduğu olayda soruşturmacı atamadan yalnızca savunma alarak aylıktan kesme veren amirin işlemi, Danıştay 12. Daire kararına göre objektiflik ve tarafsızlık ilkesine aykırıdır.

Danıştay 12. Daire (E. 2017/2235, K. 2019/3589), disiplin cezası verilebilmesi için kusurlu halin tespitinden sonra belli yasal süreler içerisinde tarafsız bir soruşturmacı görevlendirilerek disiplin soruşturması açılması ve memurun lehine ve aleyhine olan tüm delillerin toplanarak bir soruşturma raporu oluşturulması gerektiğini belirtmiştir. Fiilin nerede, ne zaman ve nasıl işlendiği, somut ve hukuken kabul edilebilir delillerle şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya konulmalıdır.

Donanma komutanlığı askeri mahkemesinde aday zabit katibi olan davacıya, olayın tarafı olan disiplin amirince 125/C-(ı) uyarınca 1/30 oranında aylıktan kesme verilmişti. Danıştay 12. Daire, karar düzeltme istemini kabul ederek yalnızca savunmanın alındığını ve tarafsız soruşturmacı atanmadığını belirtip işlemi objektiflik ve tarafsızlık ilkesine aykırı buldu (E. 2017/2235, K. 2019/3589, 14.05.2019, oybirliği). Karar askeri mahkemede görevli bir memura ilişkindir; ilke kararın lafzıyla sınırlı anlaşılmalıdır.

8.2. Soruşturma Olurunun Yetkisiz Makamca Verilmesi ve Süre: Aylık Kesintisi

657 sayılı Kanun madde 127/1-(a)'ya göre aylıktan kesme için fiilin öğrenilmesinden sonra bir ay geçmeden soruşturma açılmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.

Soruşturma olurunun anlamı, yetkili makamın soruşturmanın başlatılmasına verdiği onaydır. 657 sayılı Kanun'un 127. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre aylıktan kesmede bir ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar; ikinci fıkraya göre fiil tarihinden itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmelidir. İkinci fıkra 23.01.2026 tarihli değişiklikle yeniden yazılmıştır; aşağıdaki kararlar bu değişiklikten öncesine aittir.

Mardin 2. İdare Mahkemesi davayı reddetmişti. Gaziantep BİM 5. İdari Dava Dairesi, soruşturmanın disiplin amiri olmayan vali yardımcısının oluruyla başlatıldığını, geçerli olurun ise bir aylık süre dolduktan sonra kaymakamlıkça 26.01.2016 tarihinde verildiğini belirterek cezayı iptal etti (E. 2019/1025, K. 2019/1021, 04.04.2019, oybirliği ve kesin). Bu, tek bir BİM kararıdır ve yönetmelik hükümleri 2019 tarihli metne göre aktarılmıştır.

Danıştay 12. Daire, hastaları görmeden reçete düzenlediği ileri sürülen bir davacıya 1/30 oranında verilen aylıktan kesmede, ceza verme süresinin her reçete tarihi bakımından ayrı ayrı belirlenmesini ve usulüne uygun bir soruşturma olurunun bulunup bulunmadığının araştırılmasını isteyerek kararı oyçokluğuyla bozmuştur (E. 2012/3754, K. 2015/7250, 29.12.2015).

8.3. Savunma Alınmaması ya da Eksik Alınması: Aylık Kesintisine Özgü Not

Savunması alınmadan memura disiplin cezası verilemez; bu kural aylıktan kesme için de geçerlidir.

Yalnız savunma alınması da yeterli değildir: soruşturmacı atanmadan, yalnızca savunma alınarak verilen aylıktan kesme, Danıştay 12. Daire tarafından tarafsızlık ilkesine aykırı bulunmuştur (14.05.2019).

9. Aylık Kesintisi Cezasında Fiilin İspatı, Bent ve Kasıt Yönünden İptal Sebepleri

Aylıktan kesmede ikinci grup iptal sebepleri cezanın maddi dayanağıdır. Bunlar fiilin kesin ve yeterli delille ispatı, cezanın dayandığı bent ile eylemin işlemde gösterilmesi, fiilin kanunda ceza karşılığının bulunması ve 125/C-a bendi için kasıttır. Her biri Danıştay kararlarında somutlaşmıştır.

9.1. Fiilin Sübutu: Aylık Kesintisinde Kesin, Yeterli ve Şüpheden Uzak Delil

Danıştay 12. Daire, aylıktan kesmede fiilin sübutunun, yani fiilin işlendiğinin delille kanıtlanmasının, kesin, yeterli ve her türlü şüpheden uzak delille ortaya konulmasını arar.

Öğretmen davacıya, muayene ve teslim alma komisyonu üyesi olarak tutanakları mal görmeden imzaladığı için 125/C-(a) uyarınca 1/30 oranında aylıktan kesme verilmişti. Danıştay 12. Daire, fiile ilişkin kesin, yeterli ve her türlü şüpheden uzak delil bulunamadığını, savcılığın aynı fiilden kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verdiğini belirterek ret kararını bozdu (E. 2015/223, K. 2018/784, 20.02.2018, oybirliği).

657 sayılı Kanun'un 131. maddesine göre ceza kovuşturmasının başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez; mahkûmiyet ya da beraat, disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.

Danıştay 12. Daire aynı delil ölçütünü 03.03.2022 tarihli kararında da uygulamış ve İdare Mahkemesinin iptal kararını onamıştır (E. 2021/7756, K. 2022/902).

Öğretmenin not takdirinde adil ve tarafsız olmadığı yönündeki fiilin somut, kesin, yeterli ve inandırıcı delillerle ortaya konulamadığına karar veren Danıştay 12. Daire, mahkemenin bu yöndeki değerlendirmesinde hukuka aykırılık görmemiştir (29.01.2019).

9.2. Kasıt Unsuru: Aylık Kesintisinde Kusurlu Davranış Yetmez

Kusurlu davranış 125/C-a bendi uyarınca aylıktan kesme için yetmez; kasıtlı davrandığına dair somut bilgi bulunmayan memurun cezası iptal edilmiştir.

PTT'de şef olan davacıya, kontrol görevini yönetmelik ve tebliğe uygun yürütmemesi nedeniyle idarenin zarara uğraması üzerine 125/C-a uyarınca 1/30 oranında aylıktan kesme verilmişti; İdare Mahkemesi fiillerin sübutunu kabul etmekle birlikte raporda personelin «kusurlu» bulunduğunu, kasıtlı hareket ettiğine dair somut bilgi ve belge bulunmadığını belirterek işlemi iptal etti. Danıştay 12. Daire, idarenin temyizini reddedip iptal kararını onadı (E. 2021/2867, K. 2022/848, 02.03.2022, oybirliği).

9.3. Aylık Kesintisi İşleminde Bent ve Eylemin Gösterilmemesi; Kanunda Karşılığı Olmayan Fiil

Danıştay 12. Daire (E. 2013/7372, K. 2014/3573), dava konusu işlemde memurun hangi eylem veya eylemleri nedeniyle 657 sayılı Kanun'un 125/C maddesinin hangi bendi kapsamında cezalandırıldığı ortaya konulmadığından suçun ve cezanın belirginliği ilkesinin ihlal edildiğine hükmetmiştir.

Danıştay 12. Daire, bir kuruluşun üst düzey yöneticisine verilen 1/20 oranındaki aylıktan kesmede, işlemde 125/C'nin hangi bendi kapsamında ve hangi eylem nedeniyle cezalandırıldığının ve eylemin sübuta erdiğinin ortaya konulmadığını belirterek suçun ve cezanın belirginliği ilkesinin ihlal edildiğine karar verdi ve kararı bozdu (09.05.2014).

Madde 125'in on üçüncü fıkrası, sayılan fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezası verileceğini söyler.

Aynı yönde, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) personeline ilişkin iki karar vardır. Danıştay 12. Daire, 2954 sayılı Kanun'un 56/B ve 56/C maddeleri uyarınca fiilin 657 sayılı Kanun'un 125. maddesindeki fiiller arasında yer alıp almadığının ve daha hafif ceza öngörülüp öngörülmediğinin değerlendirilmesi için ret kararını oybirliğiyle bozdu (E. 2021/1586, K. 2022/386, 09.02.2022); sonraki kararda (E. 2023/5177, K. 2024/4839, 07.11.2024) Danıştay 12. Daire, fiilin iki kanundaki ceza gerektiren eylemler arasında yer almadığı gerekçesiyle iptal eden İdare Mahkemesi kararını, temyiz nedenleri bozmayı gerektirmediğinden oybirliğiyle onamıştır.

10. Aylık Kesintisinde Yönetmelik Dayanağı ve Sendikal Eylem İptal Sebepleri

Aylıktan kesmeye özgü üçüncü grup iptal sebepleri iki noktada toplanır: cezanın kanunla değil yönetmelikle öngörülmüş olması ve özürsüz göreve gelmemede sendikal eylemin mazeret sayılıp sayılmaması.

10.1. Yönetmelikle Öngörülen Aylık Kesintisi: Suç ve Cezada Kanunilik

Danıştay 12. Daire, disiplin yaptırımlarının yalnızca kanunla düzenlenebileceğini, yönetmelikle aylıktan kesme öngörülmesinin Anayasa'nın 38. maddesine ve 128. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğunu kabul etmiştir.

Suçta ve cezada kanunilik, hangi eylemlerin yasaklandığının ve bunlara verilecek cezaların kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesini gerektirir; Anayasa'nın 38. maddesi idari suç ve cezalar ile adli suç ve cezalar arasında ayrım yapmaz. Karar, ilkenin idari suçlarda daha esnek uygulanabileceğini de kabul eder; buna rağmen yönetmelikteki cezayı kanunilik ilkesine aykırı bulmuştur.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları'nda sözleşmeli sanatçı oyuncu olan davacıya, provalara özürsüz katılmadığı için kurumun Görev ve Çalışma Yönetmeliği'nin 45. maddesi uyarınca brüt aylığının 3/30'u oranında aylıktan kesme verilmiş, İstanbul 10. İdare Mahkemesi davayı reddetmişti; Danıştay 12. Daire kararı oybirliğiyle bozdu (E. 2016/6800, K. 2019/9250, 27.11.2019).

Sözleşmeli personele ve belediye yönetmeliğine ilişkin bu karardan, 657 sayılı Kanun'a tabi memurlar bakımından genelleme yapılamaz. Aynı yönetmelik nedeniyle verilen başka bir cezada Danıştay 12. Daire, iptal kararını onamıştır (E. 2021/3373, K. 2022/901, 03.03.2022).

10.2. Sendikal Eyleme Katılma ve Aylık Kesintisi: Bir Gün Göreve Gelmemek Mazeret Sayılır mı?

Sendika kararıyla bir gün göreve gelmeme nedeniyle verilen aylıktan kesme konusunda Danıştay 12. Daire'nin iki kararı birbirine zıttır; mazeret sayılıp sayılmayacağı kararın tarihine ve gerekçesine göre değişir.

657 sayılı Kanun'un 125/C-b bendi, özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemeyi aylıktan kesme gerektiren fiil sayar. Sınıf öğretmeni davacı, üyesi olduğu sendikanın yetkili kurullarınca alınan karara uyarak 21.12.2011 tarihinde bir gün göreve gelmediği için 1/30 oranında aylıktan kesme almıştı; İdare Mahkemesi davayı reddetti.

Danıştay 12. Daire, Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrasına, AİHS'nin 11. maddesine ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kaya ve Seyhan/Türkiye kararına dayanarak sendikal faaliyet kapsamında bir gün göreve gelmemeyi mazeret sayıp kararı bozdu (E. 2013/5972, K. 2013/9647, 04.12.2013, oyçokluğu). Karşı oy yazısı, toplu eylemle göreve gelmemenin hak olarak düzenlenmediğini ve 657 sayılı Kanun'un 26. maddesinin göreve gelmemeyi yasakladığını belirtir.

Aynı Daire, 28.09.2017 tarihli karar düzeltme kararında (E. 2017/1271, K. 2017/4088) kendi 28.11.2016 tarihli bozma kararını kaldırıp, 09.10.2014 tarihinde alınan iş bırakma kararının sendikaların faaliyet konuları arasında olmadığını ve bu nedenle geçerli mazeret sayılamayacağını belirten İdare Mahkemesi kararını onadı; karar karşı oyludur. İki karar zıt sonuçludur ve her biri kendi olayı ve tarihiyle değerlendirilmelidir.

11. Aylıktan Kesme Cezası İptal Edilirse Ne Olur? Kesilen Aylık ve Parasal Haklar

Aylıktan kesme cezası iptal edilirse idare, kararın gereğini gecikmeksizin yapmak zorundadır; İYUK madde 28'e göre bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (E. 2006/886, K. 2008/1370), ek ödemenin personelin aylığının önemli bir bölümünü oluşturması nedeniyle, disiplin cezası alan kişiye ayrıca belirli bir süre ek ödeme vermemenin veya ek ödeme tutarından kesinti yapmanın hukuka uygun olmadığına hükmetmiştir. Danıştay 8. Daire (E. 2016/12583, K. 2020/4521), dekanlık görevinden alma işlemini ceza iptaline dayandıran İdare Mahkemesi kararını, dayanak alınan karar bozulduğu için dayanaksız kaldığından bozmuştur.

11.1. Aylık Kesintisi İptal Edilince İdare Ne Yapmak Zorundadır? Kesilen Aylığın İadesi

İYUK madde 28'in birinci fıkrası, idareyi esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur kılar.

Örnek dilekçelerde cezanın iptali yanında kesilen tutarın yasal faiziyle birlikte iadesi istenir.

Maddeye 2026 yılında eklenen bir cümle, sayılan güvenlik teşkilatı personeli ile terör gerekçeli bazı kamu görevinden çıkarma davalarında göreve iade sonucunu doğuran kararların nihai kararın kesinleşmesinden sonra yerine getirileceğini söyler; bu ek yalnızca madde metninde sayılan personel ve davalara ilişkindir.

11.2. Aylık Kesintisinin İptali Ek Ödemeyi ve Diğer Parasal Hakları Nasıl Etkiler?

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), aylıktan kesme alan memura ayrıca ek ödeme kesintisi uygulanmasının hukuka uygun olmadığına karar vermiştir (E. 2006/886, K. 2008/1370, 29.05.2008).

Davacı, aldığı aylıktan kesme cezası nedeniyle 6 ay süreyle ek ödemeden yoksun bırakılmış, işlem ve dayanak Maliye Bakanlığı genelgeleri dava edilmişti. Danıştay 11. Daire genelgelere yönelik istemi reddedip bireysel işlemi iptal etti; İDDK, idarenin temyizini reddedip bu kısmı oybirliğiyle onadı. Gerekçe: ek ödeme personelin aldığı aylığın önemli bir parçasıdır; disiplin cezası alana ayrıca ek ödemeden yararlandırmamak ya da ek ödeme tutarından kesinti yapmak hukuka uygun değildir. Karar 2008 tarihlidir ve Maliye Bakanlığı genelgelerine dayanan bir işleme ilişkindir.

Örnek bir iptal dilekçesinde, cezayla birlikte kesilen ek ödeme ve ikramiye tutarlarının yasal faiziyle tazmini de istenmektedir.

11.3. Aylık Kesintisi İptal Edilince Cezaya Dayanan İşlemler Ne Olur? Atama Örneği

Aylıktan kesmeye dayanan bir işlem, dayanak ceza yargı kararıyla iptal edilince dayanağını yitirir; iptal kararı sonradan bozulmuşsa dayanak kalktı denemez.

Davacı, daire başkanı iken Meslek Yüksekokulu'na şef olarak atanmıştı; atamaya dayanak 1/30 oranlı aylıktan kesme ayrı davada iptal edilince İdare Mahkemesi atamayı iptal etti; BİM başvuruyu reddetti, Danıştay 2. Daire idarenin temyizini reddedip kararı onadı (E. 2019/3813, K. 2021/16, 05.01.2021).

Dekanın görevden alınmasına ilişkin işlemin dayanağı olan 1/30 oranlı aylıktan kesmeyi iptal eden karar 09.09.2020 tarihli kararla bozulduğundan Danıştay 8. Daire, dayanağın kalktığının söylenemeyeceğine karar verip işlemi iptal eden kararı bozdu (E. 2016/12583, K. 2020/4521, 21.10.2020, oybirliği).

Bu iki karar 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki üniversite yöneticilerine ilişkindir; yalnız dayanak cezanın iptal edilmesinin ya da bozulmasının sonraki işleme etkisi bakımından örnektir.

11.4. İptal Edilen Aylık Kesintisi Yerine Yeniden Ceza Verilebilir mi? Kısa Not

İdare, iptal kararının kendisine ulaştığı tarihten sonra ceza verme süresinden kalan zaman içinde, bu süre dolmuşsa ya da altı aydan kısa kalmışsa en geç altı ay içinde, iptal gerekçesini gözeterek yeniden disiplin cezası verebilir (657 sayılı Kanun madde 127, fıkra 2). Fıkra 23.01.2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir.

11.5. Aylık Kesintisi İptal Kararından Sonra Tazminat: Kısa Yönlendirme

İptal kararına göre işlem tesis edilmezse idare aleyhine, Danıştayda ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir (İYUK madde 28, fıkra 3). Kararın kamu görevlilerince süresinde yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davası ancak ilgili idare aleyhine açılabilir (fıkra 4).

12. Aylıktan Kesme Cezası Emsal Kararları: Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi

Emsal kararlar, aylıktan kesme cezasının yetki, fiilin ispatı, kasıt ve işlemin dayanağı yönünden hangi eksikliklerle iptal edildiğini somut olaylar üzerinden gösterir. İdare mahkemesinin iptal kararını bozan örnekler de vardır: Danıştay, eylemin ancak kasıtla işlenebileceğini belirten kararda iptali kaldırmıştır; aynı eylem nedeniyle ikinci kez cezalandırma yapılamayacağı gerekçesiyle verilen iptal kararında ise ilk cezaya ilişkin karar bozulduğundan ve belgeler getirtilerek esasa girilmesi gerektiğinden hukuki isabet görmemiştir.

12.1. Aylık Kesintisi Cezasına İlişkin Emsal Kararlar: Tablo

Kararlar en yeni tarihten eskiye sıralanır; her satır yalnız kendi olayındaki sonucu gösterir ve ayrıntısı ilgili iptal sebebi bölümündedir.

12.2. Aylık Kesintisi Emsal Kararlarını Okurken Dikkat: Oyçokluğu, Eski Karar ve Rejim Farkı

Emsal kararlar birbirinden bağımsız okunmalıdır: her biri yalnız kendi olayı ve kendi dayanak mevzuatı için sonuç doğurur.

• Oyçokluğu: sendikal eylem (04.12.2013), reçete ve ceza verme süresi (29.12.2015), ihale onayı (11.09.2019), tevhiden ceza (23.01.2020) ve karar düzeltme (28.09.2017) kararları oyçokluğuyla verilmiştir. Sendikal eylemde Danıştay 12. Daire, 2013'te bir günlük gelmemeyi mazeret saymış; 2017'de karar düzeltmede, iş bırakma kararının sendikaların faaliyet konuları arasında olmadığını belirten ret kararını onamıştır.
• Eski tarih: 1998, 1999, 2014 ve 2015 tarihli kararlar o dönemin olaylarına ilişkindir; güncel mevzuatla karşılaştırılarak okunmalıdır.
• Rejim farkı: 1702 sayılı Kanun'a dayalı bir günlük kesinti cezasına ilişkin 25.02.2021 tarihli kararlarda ve belediye sözleşmeli oyuncusuna yönetmelikle verilen cezada (27.11.2019) uygulanan mevzuat, 657 sayılı Kanun'a tabi memurlarınkinden farklıdır.

13. Aylıktan Kesme Cezası İptal Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Aylıktan kesme cezasının iptali dilekçesinde cezayı veren işlemin tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, iptal gerekçeleri ile kesilen tutarın iadesi ve YD istemi yer alır. Davalı, cezayı veren idaredir; konu satırı iptal istemini ve yan istemleri, açıklamalar bölümü olayı ve gerekçeleri, sonuç ve istem bölümü mahkemeden istenen kararı taşır.

13.1. Aylık Kesintisi Davasında Dilekçenin Zorunlu Unsurları: Taraflar, Ceza Yazısı, İstem

Dilekçenizde davanın açıldığı idare mahkemesi, davacı, davalı idare, iptali istenen aylıktan kesme işleminin tarih ve sayısı, tebliğ tarihi, iptal sebepleri ve sonuç istemi bulunur.

• Konu satırı, cezayı veren işlemi tarih ve sayıyla gösterir (10.05.2018 gün ve 234 sayılı işlem gibi); tebliğ tarihi ayrı bir satırda yazılır.
• Yan istemler: kesilen tutarın yasal faiziyle iadesi, kesilen ek ödeme ve ikramiye tutarlarının iadesi ve yürütmenin durdurulması.
• İtiraz edilmiş ve itiraz reddedilmişse bu durum açıklamalar bölümünde belirtilir.
• İYUK madde 17'ye göre iptal davalarında taraflardan birinin isteğiyle duruşma yapılır; duruşma talebi dava dilekçesiyle yapılabilir.

13.2. Aylık Kesintisi Dilekçesinde İleri Sürülebilecek İptal Gerekçeleri

Dilekçede ileri sürülen iptal gerekçeleri arasında ceza veren amirin olayın tarafı olması, savunma hakkının tanınmaması, kasıt bulunmaması, görev ve sorumluluğun bulunmaması ve hizmet geçmişinin değerlendirilmemesi yer alır. Her gerekçe olaydaki somut bilgiyle desteklenir.

• Cezayı veren başhekimin davacı hakkındaki tutanakları da imzalaması nedeniyle tarafsız ve objektif olmaması; soruşturma raporu ve eklerinin gösterilmeyip savunma imkânı tanınmaması.
• Kasıtlı davranışın bulunmaması; olayla ilgili görev ve sorumluluğun bulunmaması; olayın üçüncü kişilerin eylemlerinden doğması.
• Hizmet süresi, sicil, performans ve önceki disiplin cezası bulunmamasının değerlendirilmemesi.
• Eylem ile ceza arasında uyumsuzluk; cezanın gerekçesiz biçimde üst sınırdan verilmesi; bir derece hafif cezanın değerlendirilmemesi.
• Telafisi güç ya da imkânsız zarar doğacağı için YD istemi (İYUK madde 27).

13.3. Aylık Kesintisi Cezası İptal Davası İçin Kısa Dava Dilekçesi Metni

Kısa dava dilekçesi, aylıktan kesme cezasının iptalini, kesilen tutarların yasal faiziyle iadesini ve YD'yi isteyen davacının idare mahkemesine sunduğu metindir; köşeli parantezli alanlar olaya göre doldurulur.

14. Aylıktan Kesme Cezası Davasının Komşu Davalardan Ayrımı

657 sayılı Kanun madde 125, aylıktan kesmeyi (C), kademe ilerlemesinin durdurulmasını (D) ve Devlet memurluğundan çıkarmayı ayrı disiplin cezaları olarak düzenler. Aylıktan kesmeyi disiplin amiri verir; disiplin kurulu ayrı bir ceza tayin edemez, yalnız cezayı kabul veya reddeder.

Savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Aylıktan kesmede soruşturmaya, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar; ceza en geç fiilden itibaren iki yıl içinde verilmelidir. Aylıktan kesmeye itiraz, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılır ve itirazı disiplin kurulu inceler.

Yükseköğretim kurumlarındaki yöneticilere ilişkin davalarda 2547 sayılı Kanun ve ona dayanan disiplin rejimi uygulanmıştır (K034); belediye şehir tiyatrosu sözleşmeli oyuncusuna yönetmelikle verilen aylıktan kesme cezasını ise disiplin cezaları yalnız kanunla düzenlenebileceğinden hukuka aykırı bulunmuştur (K023).