Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası: İptal Davası

Memuriyetten ihraç denen devlet memurluğundan çıkarma cezası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na (DMK) göre verilen en ağır disiplin cezasıdır. DMK madde 125/E bu cezayı «Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır.» diye tanımlar. Ceza verildiği tarihten itibaren hüküm doğurur ve hemen uygulanır; çıkarmaya karşı idari itiraz yolu yoktur, iptal davası doğrudan idare mahkemesinde açılır.

Konunun kanuni dayanağı DMK madde 125/E'dir: hüküm, çıkarmayı on iki bentte sayılan fiil ve hallere bağlar. DMK madde 126'ye göre çıkarma, amirlerin isteği (yani çıkarma teklifinin disiplin amirince yapılması) üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu (YDK) kararıyla verilir. DMK madde 135/5 disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabileceğini belirtir; dava açma süresi ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 7. maddesinden gelir.

Halk dilindeki «memur ihraç davası», hukuken çıkarma işleminin iptali davasıdır; çıkarma YDK kararıyla verildiği için dava, YDK kararının iptali olarak da anılır. İptal davasında işlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenir (İYUK madde 2/1-a).

Konu, 657 sayılı Kanun'a tabi devlet memurlarıyla sınırlıdır. Meslekten çıkarma cezası 657 sayılı Kanun'da değil bazı özel personel kanunlarında bulunur; meslekten çıkartılan kimse başka bir alanda memur olabilir (örneğin 2547 sayılı Kanun m.53'teki akademik kadroya bir daha atanmamak üzere üniversite öğretim mesleğinden çıkarma, ilgilinin devlet memuru olması önünde engel teşkil etmez).

1. Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Nedir? Bir Daha Atanmamak Üzere Çıkarma

Devlet memurluğundan çıkarma, DMK madde 125/E uyarınca bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmak olan ve disiplin cezalarının en ağırı sayılan cezadır. Ceza her fiile değil, madde 125/E'de on iki bent halinde sayılan fiil ve hallere bağlanır; amirlerin isteği üzerine YDK tarafından verilir.

1.1. Çıkarma Cezasının Tanımı: Memuriyetten İhraç Ne Demektir, Sonucu Nedir?

Çıkarma cezası memurluğu sona erdirir ve kişinin bir daha Devlet memurluğuna atanmasını önler; DMK madde 125/E'nin tanımı budur. Memuriyetten ihraç, bu cezanın halk dilindeki adıdır. Çıkarılan memurun memurluğu sona erer, ceza kişiye devlet memuru olma hakkını kaybettirir.

Çıkarma cezası, meslekten çıkarma cezasıyla karıştırılmamalıdır. Meslekten çıkarma 657 sayılı Kanun'da değil, bazı özel personel kanunlarında bulunur; meslekten çıkarılan kişi başka bir kadroda veya alanda devlet memuru olabilir. Devlet memurluğundan çıkarılan kişi ise tanım gereği bir daha Devlet memurluğuna atanamaz.

1.2. Çıkarma Cezası Disiplin Cezası mıdır? Madde 125'teki Yeri ve Hukuki Dayanak

Çıkarma, DMK madde 125'te sıralanan disiplin cezalarından biridir ve E bendinde düzenlenir. Çıkarma dışındaki dört ceza uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasıdır. Beş cezanın en ağırı çıkarmadır.

Madde 124, ödevlerini yerine getirmeyen ya da yasaklanan işleri yapan memura durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre madde 125'teki cezalardan birinin verileceğini söyler. Disiplin cezasının amacı memuru görevine bağlamak ve kamu hizmetinin en iyi biçimde yürütülmesini sağlamaktır. Anayasa madde 128, kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevlerinin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüldüğünü belirtir; madde 129 bu görevlilerin disiplin güvencelerini düzenler.

1.3. Çıkarma Cezası Anayasaya Uygun mu? Kamu Hizmetine Girme Hakkı ve Kanunilik

Anayasa bakımından çıkarma cezasının koşulu, cezayı gerektiren fiillerin kanunla belirlenmesidir. Anayasa madde 70 uyarınca her Türk kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir ve çıkarma bu hakkı ortadan kaldırdığı için çıkarmayı gerektiren eylemlerin kanunla belirlenmesi zorunludur. DMK madde 125/E bu eylemleri on iki bent halinde sayar.

Disiplin hukukunda Türk Ceza Kanunu madde 2'deki suçta ve cezada kanunilik ilkesi aynı sıkılıkla uygulanmaz; yine de memurluktan çıkarmayı gerektiren eylemler için kanun şartı aranır. Anayasa madde 129/2'ye göre memurlara savunma imkânı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez; madde 129/3'e göre disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; madde 125/1 idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunu açık tutar.

Anayasa Mahkemesi, madde 129/3'ün 2010'da değiştirilen eski lafzındaki yargı denetimi istisnasının yalnız uyarma ve kınama cezalarına ilişkin olduğunu ve bu cezaları gerektiren fiillerin çıkarma dahil daha ağır cezaları gerektiren fiillere göre çok daha hafif olduğunu belirtmiştir (Anayasa Mahkemesi, E. 2002/169, K. 2007/88, 27.11.2007). Anayasa Mahkemesi ayrıca 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu'nun 56. maddesindeki «disiplin cezaları» ibaresini, disiplin suç ve cezalarının kanunla düzenlenmesi gerektiği için iptal etmiştir; bu karar TRT personeline ilişkindir (Anayasa Mahkemesi, E. 2016/182, K. 2017/111, 14.06.2017).

2. Çıkarma Cezası Alan Memur Ne Yapmalı? Özet Kurallar ve Adımlar

Çıkarma cezası size tebliğ edildiyse ilk iş tebliğ tarihini saptamak ve 60 gün olan dava açma süresini yazılı bildirimi izleyen günden saymaktır. Çıkarmaya karşı idari itiraz yolu yoktur; dava doğrudan yetkili idare mahkemesinde açılır. Dava açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmadığından yürütmenin durdurulması (YD), yani mahkemenin işlemin uygulanmasını durdurması, ayrıca istenmelidir.

2.1. Çıkarma Cezasına Karşı Yol Haritası: Tebliğden Dava Dilekçesine Adımlar

Adımlar şöyledir:

1. Tebliğ tarihini saptayın. Çıkarma cezasının kararın verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde size bildirilmesi öngörülür (Disiplin Yönetmeliği madde 33/2); dava süresi yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler (İYUK madde 7/2-a, Anayasa madde 125).
2. İşlemi okuyun. Cezanın dayandığı bendi (madde 125/E altındaki hangi bent), fiili, kurul kararının tarih ve sayısını işlem yazısından not edin; cezayı veren makam YDK olmalıdır (DMK madde 126).
3. Dosyayı edinin. Soruşturma evrakının, YDK kararının ve savunmalarınızın örneklerini alın; çıkarma istenen memur soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve kurulda sözlü ya da yazılı savunma yapabilir (DMK madde 129/2). YDK ayrıca memurun son savunmasını, yani kurulun memurdan ayrıca aldığı savunmayı ister (Disiplin Yönetmeliği madde 30/6).
4. İtiraz yolu aramayın. DMK madde 135/1'in saydığı cezalar arasında çıkarma yoktur; süreyi tebliğ tarihinden sayın.
5. Sürenin son gününü belirleyin. 60 gün, yazılı bildirimi izleyen günden işlemeye başlar (İYUK madde 8/1); dilekçeyi son günden önce verin.
6. Yetkili idare mahkemesini seçin. Son görev yaptığınız yer idare mahkemesi yetkilidir (İYUK madde 33/2).
7. YD isteyin. Dava açılması idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK madde 27/1); YD istemini dilekçede açıkça yazın.

2.2. Çıkarma Cezası İptal Davasının Temel Kurallar Tablosu

Çıkarma cezası davasında ceza tanımı, yetkili makam, savunma, süre ve mahkeme kuralları şu on satırda toplanır:

3. Çıkarma Cezası İptal Davası Süresi, İtiraz Yolu ve Görevli Mahkeme

Çıkarma cezasına karşı madde 135'te itiraz yolu yoktur; dava, cezanın yazılı bildirimini izleyen günden başlayan 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. DMK çıkarma cezası için ayrı bir dava açma süresi koymadığından İYUK madde 7/1'deki genel süre uygulanır.

3.1. Çıkarma Cezası İptal Davası Kaç Gün İçinde Açılır? 60 Gün ve Tebliğ

Çıkarma cezasına karşı iptal davası, cezanın yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır. İYUK madde 7/1, özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresini altmış gün olarak belirler; madde 7/2-a ve madde 8/1 süreyi yazılı bildirimi ya da tebliği izleyen günden başlatır.

Disiplin Yönetmeliği madde 33/2, çıkarma cezasının kararın verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde ilgilisine tebliğ edilmesini öngörür. DMK madde 132/1'e göre disiplin cezaları verildikleri tarihten başlayarak hüküm doğurur ve hemen uygulanır. Anayasa madde 125 de idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin yazılı bildirim tarihinden başladığını belirtir.

Danıştay 12. Daire, bir bankada veznedar olarak görev yaparken zimmet suçu nedeniyle görevden çıkarma cezası alan davacının göreve iade isteminin reddine ilişkin işlemi iptal eden idare mahkemesi kararını, idarenin açıktan atamada takdir yetkisini hukuka uygun kullandığı gerekçesiyle oyçokluğuyla bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 1995/7836, K. 1997/846, 08.04.1997).

Sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar (İYUK madde 8/2).

3.2. Çıkarma Cezasına İtiraz Edilebilir mi? Madde 135 Çıkarmayı Saymaz, Doğrudan Dava Açılır

Çıkarma cezasına karşı idari itiraz yolu yoktur: DMK madde 135/1 itiraz edilebilecek cezaları sınırlı sayar ve çıkarmayı bu sayıma almaz, ceza doğrudan idare mahkemesinde iptal davasıyla dava edilir. Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabileceği madde 135/5'te, Disiplin Yönetmeliği madde 36'da yazılıdır.

Danıştay 12. Daire, Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun 125/E-g bendi uyarınca çıkarma cezası verdiği bir ilkokul müdürünün, cezanın kaldırılması başvurusunun «idari yargı yoluna başvurulabileceği» gerekçesiyle reddine karşı açtığı davayı inceledi. Daire, 135. maddede hangi cezalara karşı itiraz yolunun açık olduğunun belirtildiğini, çıkarma cezasının bu kapsamda sayılmadığını ve idarenin cevap yazısında bunu açıkça bildirdiğini saptayarak ret işleminde hukuka aykırılık görmedi. İşlemi iptal eden idare mahkemesi kararını yerinde bulan Bölge İdare Mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2020/73, K. 2023/5808, 09.11.2023).

Danıştay 12. Daire, çıkarma cezasının tebliğinden 48 gün sonra itiraz eden ve itirazı reddedilince dava açan bir zabıta komiser yardımcısının davasını süre aşımıyla reddeden idare mahkemesi kararını onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2004/2625, K. 2005/1603, 26.04.2005). Onanan idare mahkemesi kararının gerekçesine göre, uyarma ve kınama cezaları dışında kalan disiplin cezalarına karşı itiraz yolu düzenlenmediğinden davacının 14.8.2003 tebliğ tarihinden sonra 60 gün içinde ve 13.10.2003 tarihine kadar dava açması gerekirken yasayla tanınmayan itiraz hakkını kullanarak 3.11.2003 tarihinde açtığı davada süre aşımı bulunmaktaydı. Karar, madde 135'in 6111 sayılı Kanun'la 13.02.2011'de değiştirilmesinden önceki döneme ilişkindir.

Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (İYUK madde 11/2); ilgililer idari dava açılmadan önce işlemin kaldırılmasını, geri alınmasını, değiştirilmesini veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan idari dava açma süresi içinde isteyebilir (İYUK madde 11/1).

3.3. Çıkarma Cezası Davası Hangi İdare Mahkemesinde Açılır? Son Görev Yeri

Çıkarma cezası davası, memurun son görev yaptığı yer idare mahkemesinde açılır. İYUK madde 33/2, kamu görevlilerinin görevlerine son verilmesiyle ilgili davalarda yetkili mahkemeyi kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesi olarak belirler; çıkarmayla memurluk sona erdiğinden bu fıkra uygulanır.

Görevli yargı kolu idari yargıdır: disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir (DMK madde 135/5) ve dava dilekçesi davacının son görev yaptığı yerdeki idare mahkemesine verilir.

3.4. Çıkarma Cezasında Yürütmenin Durdurulması

Çıkarma cezasına karşı dava açılması cezanın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; YD mahkemeden ayrıca istenir. İYUK madde 27/1'e göre dava açılması idari işlemin yürütülmesini durdurmaz, çıkarma cezası ise DMK madde 132/1 uyarınca verildiği tarihten itibaren hüküm doğurur ve hemen uygulanır.

YD kararı için telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte aranır; karar gerekçe gösterilerek verilir (İYUK madde 27/2, Anayasa madde 125).

3.5. Çıkarma Cezası Davasında İstinaf ve Temyiz

İdare mahkemesinin çıkarma davasında verdiği karara karşı istinaf, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde, mahkemenin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine (BİM) yapılır (İYUK madde 45/1). Madde 45/1, konusu parasal sınırı geçmeyen bazı iptal davalarında idare mahkemesi kararını kesin sayar; bu sınır madde lafzına göre uygulanır. Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar madde 49'da düzenlenir.

Danıştay 12. Daire, E-g bendiyle çıkarma cezası verilen bir sınıf öğretmeninin davasında, davayı reddeden idare mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki Bölge İdare Mahkemesi kararını onadı (Danıştay 12. Daire, E. 2017/1937, K. 2019/10061, 11.12.2019).

4. Çıkarma Cezasını Kim Verir? Amir İsteği ve Yüksek Disiplin Kurulu

Çıkarma cezasını, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu (YDK), amirlerin isteği üzerine verir; disiplin amiri tek başına bu cezayı veremez. YDK ayrı bir ceza tayin edemez, cezayı kabul veya reddeder (DMK madde 126 ve 126/3).

4.1. Madde 126'ya Göre Çıkarma Cezasının Verilme Usulü: İstek ve Kurul Kararı

Çıkarma cezası iki aşamada verilir: önce amirler cezayı ister, sonra memurun bağlı bulunduğu kurumun YDK'sı bu isteği karara bağlar (DMK madde 126). Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği'ne göre YDK'lar amirlerin isteği üzerine çıkarma cezasını vermeye yetkilidir (birinci fıkra); ayrı ceza tayin yetkileri yoktur, cezayı kabul veya reddederler (ikinci fıkra).

Disiplin Yönetmeliği madde 15 ve 16'ya göre YDK, kamu idarelerinin merkez teşkilatında kurulur; bir başkan ile dört üyeden, memurun üyesi olduğu bir sendika varsa onun temsilcisinden oluşur. Madde 25 diğer cezalar için yetkili disiplin kurullarını, madde 26 çıkarma için yetkili YDK'yı belirler.

4.2. Yüksek Disiplin Kurulu Çıkarma Yerine Başka Ceza Verebilir mi? Kabul veya Ret

YDK çıkarma yerine başka bir ceza veremez: DMK madde 126 uyarınca kurulun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, kurul teklifi kabul veya reddeder; Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği'nin 18. maddesi de aynı kuralı koyar. Madde 125 uyarınca ödül veya başarı belgesi almış ve geçmiş hizmetlerinde olumlu çalışması bulunan memur için bir derece hafif ceza uygulanabilir.

Adliye hizmetlisi bir davacı hakkında soruşturma sonucu eylemin 125/E-f bendine girdiği ve çıkarmayı gerektirdiği, ancak geçmiş hizmetleri nedeniyle bir derece hafif ceza uygulanması gerektiği görüşüyle dosya Adalet Bakanlığı Yüksek Disiplin Kuruluna tevdi edilmişti; kurul davacıya çıkarma cezası verdi. İdare mahkemesi, kurulun disiplin amirlerince önerilen cezadan ayrı bir ceza veremeyeceği gerekçesiyle işlemi iptal etti. Danıştay 12. Daire, adalet komisyonunun alt ceza görüşünün YDK'yı bağlamadığını, yetkili merciin eylemin karşılığı cezayı belirlemede takdir yetkisi bulunduğunu ve çıkarma teklifi olarak kabul edilen işlemde usule aykırılık bulunmadığını belirterek idarenin temyizini kabul etti ve idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2011/9023, K. 2012/1561, 16.03.2012).

4.3. Kurul Çıkarma Teklifini Reddederse Ne Olur? Amirin On Beş Günlük Yetkisi

YDK çıkarma cezası isteğini reddederse atamaya yetkili amirler, başka bir disiplin cezası vermekte 15 gün içinde serbesttir (DMK madde 126). Disiplin Yönetmeliği madde 27/2, amirlere gerekçesini belirterek başka bir disiplin cezası vermeyi ya da disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar vermeyi mümkün kılar; madde 31/4 süreyi ret kararının alındığı tarihi izleyen 15 gün olarak belirtir.

Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, bir ilkokul öğretmenine Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun 125/E-g bendi uyarınca verdiği çıkarma cezasını inceledi. Kurul önce çıkarma teklifini orantılılık ilkesiyle bağdaşmadığı gerekçesiyle reddetmiş, il milli eğitim müdürlüğü «konunun hassas olması» gerekçesiyle dosyayı yeniden kurula göndermiş, kurul bu kez çıkarma cezası vermişti. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, amirin ret halinde başka bir ceza verebileceğini, ancak aynı çıkarma teklifiyle dosyayı yeniden kurula göndermeye yetkisi bulunmadığını ve kurulun da ilk kez reddettiği teklif ikinci kez önüne geldiğinde çıkarma cezası verme yetkisi olmadığını belirtti; idare mahkemesi kararının sonucunu hukuka uygun bularak başvuruyu oybirliğiyle reddetti (Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, E. 2019/2778, K. 2020/1912, 28.10.2020).

Danıştay 12. Daire, MEB Yüksek Disiplin Kurulunun çıkarma teklifini reddetmesi üzerine dosyanın valilik oluruyla il disiplin kuruluna sevk edilip başka bir disiplin cezası verildiği davada, davacının hangi eylemi nedeniyle 125. maddenin hangi alt bendi kapsamında cezalandırıldığı işlemde ortaya konulmadığı için suçun ve cezanın belirginliği ilkesinin ihlal edildiğini belirterek davayı reddeden idare mahkemesi kararını davacının temyizi üzerine oybirliğiyle bozdu (Danıştay 12. Daire, E. 2014/3080, K. 2016/4512, 11.10.2016).

4.4. Çıkarma Cezasında Yetkili Yüksek Disiplin Kurulu, Karar Süresi ve Tebliğ

Çıkarma cezasında yetkili kurul, memurun bağlı bulunduğu kamu idaresinin yüksek disiplin kuruludur; mahallî idarelerde görev yapan memurlar için İçişleri Bakanlığı yüksek disiplin kurulu yetkilidir (Disiplin Yönetmeliği madde 26/1-2).

Soruşturma dosyası kurula tevdiinden itibaren azami altı ay içinde karara bağlanır (DMK madde 128/3, Disiplin Yönetmeliği madde 31/3). Karardan sonra çıkarma cezası, kararın verildiği tarihi izleyen yedi gün içinde ilgilisine bildirilir (madde 33/2) ve ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir (DMK madde 132/3).

5. Çıkarma Cezası Davasında Bent Uyumu: Madde 125/E Özeti

Çıkarma cezası (halk dilinde ihraç), 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) madde 125/E'de a'dan l'ye sayılan on iki fiil ve hale bağlanır.

Her bendin kapsamı, bentler arasındaki sınırlar ve bent bazında Danıştay kararları Memurluktan Atılma Sebepleri: Madde 125/E Bentleri rehberinde anlatılır.

6. Çıkarma Cezasında Soruşturma ve Kurul Önünde Son Savunma

Çıkarma cezası için savunma iki kez alınır: amir soruşturmada savunmayı alır, çıkarma teklifi kurula gelince kurul memurun sözlü ya da yazılı son savunmasını ayrıca ister.

6.1. Çıkarma Cezasından Önce Disiplin Soruşturması Nasıl Yapılır? Savunma Alınması ve Kurula Sevk

Çıkarma cezası için önce disiplin soruşturması yapılır ve memurdan savunma alınmadan hiçbir disiplin cezası verilemez (DMK madde 130).

Savunmaya çağırma yazısında isnat edilen fiil, deliller, hukuki nitelendirme ve madde 125'in hangi bendi ya da alt bendine dayanıldığı belirtilir (Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 30, fıkra 2). Amir, savunmayı aldıktan sonra çıkarma cezası verilmesi gerektiği kanaatindeyse dosyayı kanaat yazısıyla memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kuruluna gönderir (Yönetmelik madde 30, fıkra 6). Cezayı bu kurul verir; amir çıkarma cezasını tek başına veremez.

6.2. Kurulda Sözlü ya da Yazılı Son Savunma Nasıl Yapılır? Çıkarma Teklifi ve Madde 129

Çıkarma teklifi kurula geldiğinde memur, DMK madde 129 uyarınca kurulda sözlü ya da yazılı son savunma yapabilir; son savunma, kurulun memurdan ayrıca aldığı savunmadır.

DMK madde 129/2, hakkında çıkarma cezası istenen memura soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve kurulda kendisi ya da vekili aracılığıyla sözlü veya yazılı savunmada bulunma imkânı tanır. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği madde 30, fıkra 6 uyarınca kurul, memurun son savunmasını ayrıca ister ve madde 129'daki haklardan yararlanmasını sağlar. Kurul, son savunma almadan çıkarma cezası veremez.

6.3. Son Savunma Alınmadan Verilen Çıkarma Cezası İptal Edilir mi? Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, kurulda son savunma alınmadan verilen çıkarma işlemlerini incelediği kararlarında işlemi hukuka uygun bulan idare mahkemesi kararlarını bozmuş, işlemi iptal eden karar bakımından ise iptal sonucunu gerekçesini değiştirerek onamıştır; sonuç her olayda ayrı incelenir.

Danıştay 12. Daire, E. 2016/9237, K. 2017/3386 (21.06.2017) sayılı kararında, bir yılda 20 gün özürsüz devamsızlık nedeniyle E-d bendi uyarınca çıkarılan ilköğretim öğretmeninin davasını incelemiştir. İdare Mahkemesi davayı reddetmişti. Daire, öğretmene madde 129 kapsamındaki haklar hatırlatılarak son savunma yaptırılmadığını, yalnız madde 130 uyarınca savunmasının alındığını saptayıp mahkeme kararını bozmuş, yeniden işlem yapılabileceğini belirtmiştir. Karar esasta oybirliğiyle, gerekçede oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy, soruşturma olurunda yer almayan devamsızlıklar için ek olur alınması gerektiği yönündedir.

Danıştay 12. Daire, E. 2016/8889, K. 2017/127 (02.02.2017) sayılı kararında, ticaret meslek lisesi müdür yardımcısına rüşvet iddiasıyla E-g bendi uyarınca verilen çıkarma cezasını incelemiştir. İdare Mahkemesi davayı reddetmişti. Tutuklu davacı kurulda sözlü savunma yapmak istemiş, yeni bir tarih talebine cevap verilmemiş, kurul yine de toplanıp çıkarma kararı vermişti. Daire bu işlemi hukuka aykırı bularak idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozmuştur; esas incelenmemiştir ve son savunma tanındıktan sonra yeniden işlem tesis edilebilir.

Danıştay 12. Daire, E. 2019/3430, K. 2023/3750 (10.07.2023) sayılı kararında da yüksek disiplin kurulunun madde 129 uyarınca son savunmayı almadan işlem tesis etmesini gerekçe yaparak iptal sonucunu, gerekçesini değiştirerek onamıştır.

6.4. Çıkarma Cezasında Soruşturmaya Başlama Süresi: Altı Ay

Çıkarma cezasında fiilin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi sona erer (DMK madde 127, fıkra 1-b).

Madde 127'nin ikinci fıkrası 23.01.2026 tarihli 7573 sayılı Kanunla değişmiştir: fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse yetki sona erer; ceza yargı kararıyla iptal edilirse kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan süre içinde, süre dolmuşsa ya da altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden ceza verilebilir. Yetki sona erdikten sonra verilen çıkarma cezası hukuka aykırıdır; bir belediye itfaiye erine verilen çıkarma cezasında iptal bu gerekçeyle onanmıştır.

7. Çıkarma Cezasında Bir Alt Ceza, Tekerrür ve Ölçülülük

Çıkarma cezasında geçmiş hizmetleri olumlu ve ödül ya da başarı belgesi alan memura bir derece hafif ceza uygulanabilir; tekerrürde ise bir derece ağır ceza verilir.

Fiil ile ceza arasındaki orantı yargı denetiminin konusudur.

7.1. Çıkarma Cezasının Bir Alt Cezası Nedir? Olumlu Hizmet ve Ödül Halinde Bir Derece Hafif Ceza

Çıkarma cezasının bir alt cezası, geçmiş hizmetleri olumlu olan ve ödül ya da başarı belgesi alan memura uygulanabilen kademe ilerlemesinin durdurulması (125/D) cezasıdır; bu imkân DMK madde 125'te düzenlenmiştir.

Hüküm «uygulanabilir» der, bir derece hafif cezayı zorunlu kılmaz. Alt cezanın uygulanmaması, çıkarma işleminin iptal gerekçeleri arasında gösterilir.

Danıştay 12. Daire, E. 2021/476, K. 2023/3464 (14.06.2023) sayılı kararında, komisyonun geçmiş olumlu çalışmaları dikkate alarak çıkarma yerine bir yıl süreyle kademe cezası önerdiği, yüksek disiplin kurulunun ise doğrudan çıkarma verdiği dosyada Bölge İdare Mahkemesi kararını bozmuştur.

7.2. Çıkarma Cezasında Tekerrür: Bir Derece Ağır Ceza ve Üçüncü Uygulama

Çıkarma cezasında tekerrür, ceza verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde yinelenmesi hâlinde bir derece ağır ceza uygulanmasıdır.

Aynı derecede cezayı gerektiren ayrı fiillerden verilen cezaların üçüncü uygulamasında da bir derece ağır ceza verilir (DMK madde 125).

Danıştay 12. Daire, E. 2019/3430, K. 2023/3750 (10.07.2023) sayılı kararına konu olayda, imam hatip ortaokulunda hizmetli olarak çalışan memur bir kısım günler izinsiz göreve gelmemiştir. Soruşturmacı 125/D-b uyarınca bir yıl kademe cezası önermiş; memur daha önce de aynı fiil nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması cezası aldığı için dosya tekerrür hükmüyle yüksek disiplin kuruluna sunulmuş ve Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu çıkarma vermiştir. İdare Mahkemesi «tekerrüre tekerrür uygulanmaz» gerekçesiyle işlemi iptal etmiş, Bölge İdare Mahkemesi iptal sonucunu yerinde bulmuştur.

Danıştay 12. Daire temyiz isteklerini reddetmiş ve iptal sonucunu gerekçesini değiştirerek onamıştır: yüksek disiplin kurulu, madde 129 uyarınca son savunmayı almadan işlem tesis etmiştir. Daire tekerrür sorusuna girmemiştir.

Danıştay 12. Daire, E. 2000/3109, K. 2000/3834 (08.11.2000) sayılı kararında, tekerrürde cezaların değil, ceza verilmesine sebep olmuş fiil veya halin yinelenmesinin aranacağını, önceki cezalar affedilse de tekerrür hükmünün uygulanabileceğini belirtmiştir. Danıştay 10. Daire, E. 1988/1946, K. 1990/720 sayılı kararında ise tekerrürle ağırlaştırılarak verilen çıkarma cezasını dayanak cezaların affedildiği gerekçesiyle iptal eden idare mahkemesi kararını, af gerekçesini yerinde bulmayarak, daha önce disiplin cezası aldığı suçu tekrar işlemeyip başka bir disiplin suçu işleyen memura tekerrür hükmüyle bir üst ceza verilemeyeceği gerekçesiyle iptal sonucunu onamıştır.

7.3. Çıkarma Cezasında Ölçülülük: Fiil ile Ceza Arasındaki Orantı

Çıkarma cezası, fiil ile ceza arasında adil denge bulunmadığında ölçülülük ilkesine aykırı olur ve yargıda bu yönden denetlenir.

Ölçülülük, eylem ile yaptırım arasındaki adil dengedir; yaptırımın amaç için elverişli olmasını (elverişlilik), amaç bakımından zorunlu olmasını (zorunluluk) ve amaçla arasındaki oranı (orantılılık) gerektirir. Çıkarmanın sonuçları ağır olduğundan, kanunda öngörülen fiilin somut olarak ortaya konması gerekir.

Danıştay 12. Daire, E. 2016/8859, K. 2017/321 (15.02.2017) sayılı kararına konu olayda beden eğitimi öğretmeni, Başbakan'ın konvoyuna yumurta atıp küfürlü sözlerle hakaret ettiği iddiasıyla E-f ve E-g bentleri uyarınca çıkarılmıştır. İdare Mahkemesi, yumurta kimseye isabet etmediği için amire fiili tecavüz bulunmadığını, ancak küfrün sübuta erdiğini ve E-g kapsamında kaldığını belirterek davayı reddetmişti. Danıştay 12. Daire, küfrün sübuta erdiğini, yani söylendiğinin delille kanıtlandığını kabul etmiş; bu eylemin E-g kapsamında görülüp çıkarmaya gidilmesini ise ölçülülük ilkesine aykırı bularak ret kararını bozmuş ve dosyayı idare mahkemesine göndermiştir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oy onama yönündedir.

Yüksek disiplin kurulunun ilk çıkarma teklifini orantılılık ilkesiyle bağdaşmadığı gerekçesiyle reddettiği dosyada, Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, E. 2019/2778, K. 2020/1912 (28.10.2020) sayılı kararında, idare mahkemesinin iptal kararına karşı yapılan başvuruyu reddederken kurulun reddettiği teklifi yeniden değerlendirme yetkisi bulunmadığını belirtmiştir.

8. Çıkarma Cezası ile Ceza Davası Birlikte Yürüyebilir mi?

Ceza davası sürerken disiplin kovuşturması beklemez: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun (DMK) 131. maddesine göre aynı olaydan ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktirmez. Ceza mahkemesinde mahkûm olmanız ya da olmamanız da disiplin cezasının uygulanmasına ayrıca engel değildir. DMK madde 125 (fıkra 16) de genel hükümler kapsamındaki bir fiilde disiplin kovuşturmasının ceza kovuşturmasına engel olmadığını söyler. İki yargılamanın iptal davasındaki etkisini idari yargı kararları gösterir.

8.1. Çıkarma Cezasında Disiplin Kovuşturması ile Ceza Kovuşturması Ayrı Yürür

DMK madde 131'e göre ceza mahkemesinde mahkûm olmak ya da olmamak disiplin cezasına ayrıca engel değildir; Danıştay 2. Daire, disiplin cezasına konu eylemle ceza yargılamasına konu eylemin örtüştüğü hâllerde, ceza yargılaması sonucu kesinleştikten sonra dosyadaki bilgi ve belgelerle ceza mahkemesi kararının birlikte değerlendirilmesini aramıştır.

Danıştay 2. Daire, 20.10.2025 tarihli kararında (E. 2025/3564, K. 2025/4552) bir emniyet mensubunun DMK'nın E bendinin (g) alt bendi uyarınca çıkarılmasını inceledi. Davacı hakkında, bir kişinin sahte polis kimliği çıkarmasına aracılık ettiği iddiasıyla disiplin soruşturması yürütülmüştü. İdare mahkemesi, davacının fuhşa aracılık ve resmî belgede sahtecilik suçlarından Ağır Ceza Mahkemesinde yargılamasının sürdüğü gerekçesiyle davayı reddetmiş; bölge idare mahkemesi de davacının başvurusunu reddetmişti. Danıştay 2. Daire, disiplin cezasına konu eylemle ceza yargılamasına konu eylemin örtüştüğünü saptadı. Ceza yargılaması kesinleştikten sonra dosyadaki belgelerin ve ceza mahkemesi kararının birlikte değerlendirilmesi gerektiğine hükmederek bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu.

Danıştay 2. Daire, 16.10.2025 tarihli kararında (E. 2021/17547, K. 2025/4541) emekli polis memuru davacının irtikap suçundan mahkûmiyet kararı temyiz aşamasında olup kesinleşmediği için, ceza kararı kesinleştikten sonra yeniden karar verilmesi amacıyla bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu.

Ceza mahkemesinin kararı, aksi yönde de etkili olabilir. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, 29.06.2018 tarihli kararında (E. 2017/9044, K. 2018/2045), suçun utanç verici nitelikte olup olmadığına ilişkin ceza mahkemesi değerlendirmesinin disiplin makamları ve idari yargı için karine oluşturacağını belirtti. Cumhurbaşkanına hakaret suçundan yargılanan hekim hakkında ceza mahkemesi, mahkûmiyete yeterli kesin delil elde edilemediği gerekçesiyle mahkûmiyet kararı vermemişti; bölge idare mahkemesi çıkarma işlemini iptal etti.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 20.06.2003 tarihli kararında (E. 2003/67, K. 2003/436) ise ceza mahkemesinde delil yetersizliği nedeniyle mahkûm edilmeyen emniyet mensubunun çıkarmasını iptal eden idare mahkemesinin ısrar kararını, DMK madde 131'e dayanarak oyçokluğuyla bozdu.

8.2. Çıkarma İşleminin Dayandığı Ceza Kararı Değişirse Ne Olur? Yargılamanın Yenilenmesi

Çıkarma işleminin dayandığı ceza mahkemesi hükmü kesinleşen başka bir kararla bozularak ortadan kalkarsa yargılamanın yenilenmesi istenebilir; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun (İYUK) 53. maddesi bunu yenileme sebeplerinden sayar. İstem, esas kararı vermiş olan mahkemece karara bağlanır.

Danıştay 10. Daire, 1989 tarihli kararında (E. 1988/1621, K. 1989/1182) polis memurunun DMK'nın E bendinin (b) alt bendine dayanan çıkarma davasının, Sıkıyönetim Askeri Mahkemesinin mahkûmiyet kararına dayanılarak reddedildiğini saptadı. Bu mahkûmiyet bozulduktan sonra Ağır Ceza Mahkemesi kesinleşen kararıyla davacıyı atılı suçtan aklamıştı. Danıştay 10. Daire, İYUK madde 53, birinci fıkranın (c) bendi uyarınca yargılamanın yenilenmesi istemini kabul edip çıkarma işlemini iptal etti; bir üye, delil yetersizliğinden beraatin fiilin işlenmediğinin kesin kanıtı olmadığı görüşüyle azlık oyu yazdı.

9. Çıkarma Cezasının İptal Sebepleri: Yetki, Şekil ve Soruşturma

İdare mahkemesi çıkarma cezasını yetki, şekil ve soruşturma yönünden denetler; ölçüt, DMK madde 126'daki yetki kuralı ile Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliğindeki (Disiplin Yönetmeliği) usul hükümleridir. Çıkarmayı disiplin amiri tek başına veremez: ceza, amirin isteği üzerine memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu (YDK) kararıyla verilir. YDK ayrı bir ceza tayin edemez, teklifi kabul veya reddeder; teklif reddedilirse atamaya yetkili amir, ret halinde 15 gün içinde başka bir disiplin cezası verme yetkisine sahiptir (DMK madde 126).

9.1. Çıkarma Cezası İptal Davasında Başlıca İptal Sebepleri: Tablo

Çıkarma cezasının iptali yetki, son savunma, soruşturma, fiilin delille kanıtlanması ve bende uyum konularında istenir; her sebebin dayanağı ve örnek kararı şöyledir.

9.2. Çıkarma Cezasında Soruşturma Eksikliği İptal Sebebi mi? Şekil Aykırılığı

Soruşturma eksikliği çıkarma cezasının iptal gerekçesi olabilir; Danıştay 12. Daire, yukarıda anlatılan ilkokul öğretmeni davasında, siyasi propaganda fiilinin kuşkuya yer bırakmayacak biçimde ortaya konulmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararını, soruşturma raporu eki tanık öğrenci beyanları ve davacının kendi ifadesiyle disiplin suçunun sübut bulduğunu belirterek bozmuştur. Şekil yönünden Disiplin Yönetmeliği belirli adımları öngörür.

Danıştay 12. Daire, 09.02.2017 tarihli kararında (E. 2016/7154, K. 2017/256) ilkokul öğretmeninin öğrencilere sınıfta broşür dağıtarak siyasi propaganda yaptığı iddiasıyla DMK'nın E bendinin (b) alt bendi uyarınca çıkarılmasını inceledi. İdare mahkemesi, öğrenci ve velilerin ifadelerine başvurulmadığını, yalnızca durum tespit tutanağındaki net olmayan soru ve cevaplarla okul çalışanlarının ifadelerinin dikkate alındığını belirterek soruşturmayı yetersiz bulmuş ve işlemi iptal etmişti.

Danıştay 12. Daire, soruşturma raporu ekindeki tanık öğrenci beyanlarının davacının okul bahçesinde broşürleri dağıttığını gösterdiğini, davacının kendi ifadesinde bunu kabul ettiğini ve kantin işletmesi personelinin de doğruladığını saptadı. Disiplin suçunun sabit olduğuna karar vererek idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu.

Danıştay 12. Daire, 02.07.2024 tarihli kararında (E. 2022/2081, K. 2024/3236) sahte diplomayla göreve başladığı ileri sürülen bir Devlet Hava Meydanları İşletmesi çalışanının çıkarma cezasını inceledi. İdare mahkemesi önce, soruşturma yapılması gerekirken davacının doğrudan yüksek disiplin kuruluna sevk edilip yalnız savunmasının alınması nedeniyle ilk işlemi iptal etmişti; idare yeni soruşturma yürüterek işlemi yeniden tesis etti. Bölge idare mahkemesi, fiilin memurluk statüsüne girişten önce işlendiğini ve disiplin hükümlerinin uygulanamayacağını belirterek yenilenen işlemi iptal etmişti.

Danıştay 12. Daire bu kararı oyçokluğuyla bozdu: eylem, davacının 11.01.2016 tarihinde işe başlamasından sözleşmesinin 14.08.2018 tarihinde feshedilmesine kadar süren nitelikte olduğundan statüye girmeden önce işlenmiş fiil sayılamaz. Kararda karşı oy da bulunmaktadır.

Disiplin Yönetmeliği, savunmanın isnat edilen fiil ve DMK madde 125'in hangi bent ve alt bendinin kapsamına girdiği belirtilerek istenmesini (madde 30, fıkra 2), çıkarma için yaptırılan soruşturma dosyasının YDK'ya ulaşmasından itibaren en çok altı ay içinde karara bağlanmasını (madde 31, fıkra 3) ve çıkarma kararının, verildiği günü izleyen yedi gün içinde memura tebliğ edilmesini (madde 33, fıkra 2) öngörür. DMK madde 132'ye göre cezalar verildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanır; çıkarma cezası ayrıca Devlet Personel Başkanlığına bildirilir.

10. Çıkarma Cezasının İptal Sebepleri: Fiilin Sübutu ve Tipiklik

Disiplin cezası verilebilmesi için fiilin sübutuna ilişkin tespit hukuken geçerli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delillere dayanmalıdır; Danıştay 2. Daire, görevi kötüye kullanma suçunu oluşturan eylemin çıkarma cezasını gerektiren haller arasında yer almadığı gerekçesiyle çıkarma işleminde hukuka uygunluk görmemiş, idarenin eyleme uyan başka bir disiplin cezası verebileceğini belirtmiştir.

10.1. Çıkarma Cezasında Fiilin Sübutu: Kesin ve Şüpheden Uzak Delil

Çıkarma cezası için fiilin sübutu, yani fiilin işlendiğinin delille kanıtlanması, hukuken geçerli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delillere dayanmalıdır; Danıştay 2. Daire'nin 20.10.2025 tarihli kararı bu ölçütü açıkça yazar.

Danıştay 16. Daire, 01.07.2015 tarihli kararında (E. 2015/14258, K. 2015/4219) iş mahkemesinde yazı işleri müdürü olarak çalışan davacıya Adalet Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun 12.04.2013 tarihinde DMK'nın E bendinin (g) alt bendi uyarınca verdiği çıkarma cezasını inceledi. Davacının mahkeme kaleminde bulunan pulları alıp odasına götürdüğü ileri sürülmüştü. İzmir 2. İdare Mahkemesi, ceza mahkemesinin zimmet suçundan mahkûmiyet kararını da gözeterek davayı reddetmiş, Danıştay 12. Daire bu kararı onamıştı.

Danıştay 16. Daire, davacının karar düzeltme isteminin kabulüyle önceki onamayı kaldırdı. Gizli kamera yerleştirilerek hukuka aykırı elde edilen kayıtların tek başına delil niteliği taşımadığını, tanık ifadelerinin görgüye dayanmayıp şüphe ve varsayıma dayandığını belirtti. Ceza mahkemesi de sonunda yüklenen suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olmadığı gerekçesiyle (5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca) mahkûmiyet vermemişti. Danıştay 16. Daire, fiilin sübutunun bu ifadelerle tespit edilemeyeceğine karar vererek idare mahkemesi kararını oyçokluğuyla bozdu.

Danıştay 12. Daire, 16.05.2013 tarihli kararında (E. 2010/1494, K. 2013/4059) infaz koruma memurunun cezaevine yasak madde ve cep telefonu sokması nedeniyle verilen çıkarma cezasında, ihbar yazısındaki eşkâl bilgilerinin cezaevi müdürünce yapılan araştırmayla davacıya uyduğunun saptanmasını da değerlendirdi; idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu.

10.2. Çıkarma Cezasında Fiil Hangi Bende Uyar? Tipiklik ve Başka Cezanın Konusu

Tipiklik, yani fiilin DMK madde 125, E bendinde sayılan bendin kapsamına girmesi, çıkarma cezasının ön koşuludur. Danıştay 2. Daire, 04.10.2022 tarihli kararında görevi kötüye kullanma suçunu oluşturan eylemin çıkarma cezasını gerektiren haller arasında yer almadığını belirterek çıkarma işleminde hukuka uygunluk görmemiş, idarenin eyleme uyan başka bir disiplin cezası verebileceğini de belirtmiştir. Sayılan fiil ve hallere nitelik ve ağırlık bakımından benzer eylemler de aynı neviden ceza gerektirir.

Danıştay 2. Daire, 04.10.2022 tarihli kararında (E. 2021/10280, K. 2022/4719) bir emniyet mensubunun, şüpheli ölüm olayıyla ilgili tahkikat kapsamında kendisine teslim edilen 4.404,85 TL'yi kredi borcunu ödemek için kullanması nedeniyle DMK madde 125, E bendinin (g) alt bendi uyarınca çıkarılmasını inceledi. Ceza mahkemesi eylemi zimmet değil görevi kötüye kullanma saymış, davacıya 5 ay hapis cezası verip hükmün açıklanmasını geri bırakmıştı; idare mahkemesi davayı, bölge idare mahkemesi başvurusunu reddetmişti.

Danıştay 2. Daire, görevi kötüye kullanmanın çıkarma cezasını gerektiren haller arasında yer almadığını belirterek bölge idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozdu; idarenin eyleme uyan başka bir disiplin cezası verebileceğini de ekledi.

Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, 11.04.2019 tarihli kararında (E. 2018/391, K. 2019/741) davacının soruşturma kapsamındaki fiillerinin DMK'nın E bendinin (b) alt bendinde sayılan fiillerle örtüşmediğini, tipiklik şartının gerçekleşmediğini belirterek çıkarma işlemini hukuka aykırı buldu. Danıştay 5. Daire, 09.11.2020 tarihli kararında ceza mahkemesinin görevi kötüye kullanma ve gizliliğin ihlali nedeniyle hükmün açıklanmasını geri bıraktığı cezaevi hizmetlisinin çıkarılmasını iptal eden idare mahkemesi kararını onadı; idare mahkemesi fiili DMK'nın D bendinin (c) alt bendindeki disiplin suçu sayıp E bendinin (g) alt bendi kapsamında görmemişti.

11. Çıkarma Cezası İptal Edilirse Göreve Dönüş ve Parasal Haklar

İdare mahkemesi çıkarma işlemini iptal ederse idare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek zorundadır (2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 28, fıkra 1). Bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. Yoksun kalınan maaş ve parasal hakların ödenmesi, faizi ve açıkta geçen sürenin hesabı ise iptal kararının hükmüne bağlıdır; her kararın hükmü kendi olayı içinde okunur.

11.1. Çıkarma Cezası İptal Edilince İdare Ne Yapmak Zorundadır? Göreve Başlatma

İdare, iptal kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır; İYUK madde 28, fıkra 1, bu süreyi kararın idareye tebliğinden başlayarak en çok otuz gün olarak sınırlar.

Danıştay 12. Daire, 08.04.1997 tarihli kararında (E. 1995/7836, K. 1997/846), bankada veznedar olarak çalışırken zimmet suçu nedeniyle görevden çıkarma cezası alan davacının göreve iade isteminin reddinde idarenin takdir yetkisini hukuka uygun kullandığını kabul etti; bu ceza Devlet memurluğundan çıkarma değildir. Davalı idare, davacının cezaya karşı süresinde dava açmadığı için cezanın kesinleştiğini ileri sürmüştü. İdare mahkemesi ret işlemini iptal etmişti; Danıştay, açıktan ve yeniden atamada idarenin takdir yetkisi bulunduğunu, bu yetkinin kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olup sebep ve maksat yönünden yargı denetimine tabi olduğunu belirtip iptal kararını oyçokluğuyla bozdu.

Danıştay 12. Daire, 26.06.2024 tarihli kararında (E. 2024/1516, K. 2024/3161) usul gerekçesiyle iptal kararı veren bölge idare mahkemesinin kararını oybirliğiyle bozdu ve dosyayı esasın incelenmesi için mahkemeye gönderdi. Danıştay 12. Daire, 22.06.2023 tarihli kararında (E. 2019/6884, K. 2023/3726) çıkarıldığı yönündeki kaydın hizmet belgesinden silinmesini isteyen davacı lehine sonuçlanan kararı, davalı idarenin temyizini reddederek onadı.

11.2. Çıkarma Cezası İptal Edilirse Maaş ve Parasal Haklar Ödenir mi? Faiz ve Açıkta Geçen Süre

Maaş ve parasal hakların ödenip ödenmeyeceğini, ödemenin faizle yapılıp yapılmayacağını ve açıkta geçen sürenin hesabını iptal kararının hükmü belirler; idare kararın icaplarını gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır. İki bölge idare mahkemesi kararı bu konuda farklı sonuçlanmıştır: İstanbul'daki daire parasal hakların yasal faiziyle ödenmesine hükmetmiş, Erzurum'daki daire parasal hak talebini reddetmiştir.

Bursa 3. İdare Mahkemesi, bir anma yürüyüşünde Cumhurbaşkanına hakaret ettiği iddiasıyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 125/E-g bendi uyarınca yüksek disiplin kurulu (YDK) kararıyla çıkarılan uzman doktorun davasını reddetti. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi (BİM) 2. İdari Dava Dairesi (İDD), 29.06.2018 tarihli kararında (E. 2017/9044, K. 2018/2045) başvuruyu kabul ederek bu kararı kaldırdı, tipiklik şartının, yani fiilin kanunda sayılan bende uymasının gerçekleşmediğini belirtip çıkarma işlemini iptal etti ve yoksun kalınan parasal hakların dava tarihi olan 18.01.2017'den itibaren yasal faiziyle ödenmesine hükmetti.

Danıştay Mürettep Dairesi, emniyet mensubunun çıkarılmasına ilişkin davayı daha önce reddetmişti; ret, davacının sıkıyönetim askeri mahkemesindeki mahkûmiyetine dayanıyordu. Danıştay 10. Daire, 1989 tarihli kararında (E. 1988/1621, K. 1989/1182) mahkûmiyet hükmü kesinleşen bir mahkeme kararıyla ortadan kalktığı için yargılamanın yenilenmesi istemini kabul etti ve çıkarma işlemini iptal etti. Daire, maaş ve özlük haklarının faizi, açıkta geçen sürenin emeklilik ve derece yükselmesine sayılması ile tazminat taleplerini, başlangıçtaki davada yer almadıkları için davanın genişletilmesi sayarak reddetti. Azlık oyu, yenileme isteminin kabulüne katılmakla birlikte davanın reddi görüşündedir.

Erzurum İdare Mahkemesi, emniyet mensubunun çıkarma işlemini iptal ederken açıkta geçen sürelere ilişkin hakların dava tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine karar vermişti; Danıştay 12. Daire bu kararı bozmuş, mahkeme ısrar etmişti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), 20.06.2003 tarihli kararında (E. 2003/67, K. 2003/436) ısrar kararını oyçokluğuyla bozdu ve cezayı yerinde buldu.

Danıştay 12. Daire, 26.06.2024 tarihli kararında bölge idare mahkemesinin yoksun kalınan parasal haklara ilişkin "karar verilmesine yer yok" hükmünü de içeren kararını bozdu. Erzurum BİM 1. İDD ise 11.04.2019 tarihli kararında (E. 2018/391, K. 2019/741) işlemi iptal etti; parasal hak ve faizli tazminat talebini reddetti.

11.3. Çıkarma İptal Kararından Sonra Yeniden Ceza ve Tazminat: Kısa Yönlendirme

İdare, çıkarma işleminin iptalinden sonra yeniden disiplin cezası verebilir; 657 sayılı Kanun madde 127, fıkra 2, bunun için kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan süreyi, süre dolmuşsa ya da altı aydan az kalmışsa en geç altı ayı öngörür. Danıştay 8. Daire, 03.02.1999 tarihli kararında (E. 1998/6475, K. 1999/222) idarenin karar düzeltme istemini, yeni işlemin zamanaşımına uğrayacağı iddiasına rağmen otuz gün içinde işlem tesis etme zorunluluğunu belirterek oyçokluğuyla reddetti.

İdare mahkemesi kararına göre işlem tesis edilmez ya da eylemde bulunulmazsa İYUK madde 28, fıkra 3, idare aleyhine maddi ve manevi tazminat davası açılmasına imkân verir.

12. Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası Emsal Danıştay Kararları

Çıkarma cezasına ilişkin emsal kararlar, fiilin kanıtı, kurulun yetkisi, son savunmanın alınması ve ölçülülük gibi noktalarda iptal, bozma ya da onama biçiminde sonuçlanmıştır. Kararlar mahkeme, künye, tarih ve sonuçla tek tek verilir; her karar kendi olayına bağlıdır ve eski tarihli kararlar bugünkü mevzuat lafzıyla birlikte okunur.

12.1. Emsal Kararlar Tablosu: Çıkarma Cezasına İlişkin Danıştay ve BİM Kararları

Çıkarma cezasına ilişkin emsal kararlar 1989 ile 2025 arasında Danıştay daireleri, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve bölge idare mahkemelerince verilmiştir; konuları amirin isteği, son savunma, fiilin sübutu, bent uyumu ve ölçülülüktür.

12.2. Çıkarma Emsal Kararları Nasıl Okunmalı? Oyçokluğu, Eski Karar ve Kolluk Rejimi

Emsal karar, hükmü veren mahkemenin gerekçesiyle ve oy durumuyla birlikte okunur; oyçokluğuyla verilen kararlarda karşı oyun yönü stratejiyi etkiler. Danıştay 12. Daire, 23.02.2017 tarihli kararında (E. 2016/8855, K. 2017/461) itme eylemi nedeniyle verilen çıkarma cezasına karşı açılan davada davacının temyiz istemini kabul ederek idare mahkemesinin kararını oyçokluğuyla bozdu. Aynı Daire, 15.02.2017 tarihli kararında (E. 2016/8859, K. 2017/321) ölçülülük gerekçesiyle oyçokluğuyla bozdu; karşı oy onama yönündeydi. Sahte diploma olayında (02.07.2024) bozma oyçokluğuyla verildi; karşı oy, görevin madde 98/1-b ile sona erdirilmesi gerektiği yönündedir.

Hükümler, kararların verildiği tarihte yürürlükte olduğu döneme ilişkindir; bent, yetki ve süre kurallarında güncel mevzuat lafzı esas alınır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 20.06.2003 tarihli ısrar kararında ve Danıştay 12. Daire'nin 08.04.1997 tarihli göreve iade kararında karşı oy onama yönündedir.

Danıştay 12. Daire, 26.01.2010 tarihli kararında (E. 2009/5707, K. 2010/258) karar düzeltme aşamasında önceki onamasını kaldırıp idare mahkemesinin ret kararını oyçokluğuyla bozdu. Danıştay 12. Daire, bozma kararına uyularak iptal edilen bir işlemde temyiz incelemesini bozmaya uygunlukla sınırlı tuttu ve iptal kararını onadı (E. 2021/5023, K. 2023/466, 09.02.2023).

Emniyet mensubuna ilişkin kararlarda çıkarma fiili 657 sayılı Kanun madde 125/E-g bendine göre değerlendirilmiştir; kolluğun kendi disiplin rejimi bu davanın konusu değildir. Danıştay 2. Daire, 04.10.2022 tarihli kararında (E. 2021/10280, K. 2022/4719) görevi kötüye kullanmanın çıkarmayı gerektiren haller arasında yer almadığını belirterek bölge idare mahkemesinin kararını bozdu.

13. Çıkarma Cezası İptal Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Çıkarma kararına karşı dava, yazılı bildirimi izleyen günden başlayan 60 gün içinde memurun son görev yaptığı yerdeki idare mahkemesinde açılır. Dilekçede taraflar, dava konusu kurul kararı, tebliğ tarihi, gerekçeler ve istem bulunur.

13.1. Çıkarma Cezası Davasında Dilekçenin Zorunlu Unsurları: Taraflar, İşlem, İstem

Çıkarma davası dilekçesi idare mahkemesine hitapla başlar ve davacı, vekil, davalı idare, dava konusu, tebliğ tarihi, açıklamalar ile sonuç ve istem bölümlerini içerir. Dava konusu, ceza veren yüksek disiplin kurulunun kararıdır ve tarih ile sayısıyla gösterilir; tebliğ tarihi, sürenin yazılı bildirimi izleyen günden başladığı için dilekçede yer alır.

İstem, işlemin yürütmesinin durdurulması ve iptali ile mahrum kalınan maaş ve diğer parasal hakların yasal faiziyle ödenmesidir. Yürütmenin durdurulması (YD) için telafisi güç veya imkânsız zararın doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır (İYUK madde 27); yargılama giderlerinin davalı idareye yükletilmesi de aynı bölümde istenir.

13.2. Çıkarma Cezası Dilekçesinde İleri Sürülebilecek İptal Gerekçeleri

Çıkarma kararının iptali için dilekçede ceza veren makamın yetkisi, son savunmanın alınması ve cezanın dayandığı fiilin somut olarak gösterilmesi ileri sürülür. Memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu, amirlerin istemi doğrultusunda çıkarma cezasını karara bağlar (657 sayılı Kanun madde 126, fıkra 2). Hakkında memurluktan çıkarma cezası istenen memur, soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve disiplin kurulunda kendisi ya da vekili aracılığıyla sözlü veya yazılı savunma yapabilir (657 sayılı Kanun madde 129/2); savunmaya çağırma yazısında fiilin hangi bent ve alt bent kapsamına girdiği gösterilir (Disiplin Yönetmeliği madde 30, fıkra 2).

Danıştay 12. Daire, 21.06.2017 tarihli kararında son savunma alınmadan verilen çıkarma cezasına ilişkin ret kararını bozmuş (gerekçede oyçokluğu), 02.02.2017 tarihli kararında ise tutuklu davacının sözlü savunma talebi karşılanmadan verilen çıkarma cezasına ilişkin ret kararını oybirliğiyle bozmuştur.

Dilekçede ayrıca şu gerekçeler de ileri sürülebilir:

• Cezanın hangi somut fiille verildiği belirtilmemiştir.
• Deliller yalnız aleyhe toplanmıştır.
• Tanık beyanları çelişkilidir.

13.3. Çıkarma Cezası İptal Davası İçin Kısa Dava Dilekçesi Metni

Kısa dava dilekçesi, çıkarma kararının tebliğinden sonra idare mahkemesine sunulur; köşeli parantezli alanlar kurum, kurul kararı, bent, tebliğ tarihi ve görev yeri bilgileriyle doldurulur. Dilekçe, yürütmenin durdurulması ve iptal istemini birlikte içerir.

14. Çıkarma Cezası Davasının Komşu Davalardan Ayrımı

Devlet memurluğundan çıkarma cezası davası, 657 sayılı Kanun madde 125/E'deki cezaya ilişkindir. Mahkûmiyet nedeniyle görevine son verme ve diğer ilişik kesme işlemleri madde 98'de düzenlenen ayrı işlemlerdir ve disiplin çıkarması değildir.

Çekilmiş sayılma, KHK ile kamu görevinden çıkarma, kolluğun meslekten çıkarılması, TSK personelinin ayrılması ve internet paylaşımı nedeniyle çıkarma bu davanın konusu dışındadır; meslekten çıkarma 657'de değil, bazı özel personel kanunlarında yer alır. Savunma hakkı, soruşturmaya başlama süresi, itiraz yolları ve özlük dosyasından silinme ayrı rehberlerin konusudur.