Memurluktan atılma sebepleri, yani memuriyetten çıkarma sebepleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun (DMK) madde 125/E'sinde a'dan l'ye sayılan on iki fiil ve haldir; halk dilinde memurluktan atılma ya da ihraç denen çıkarma cezası bu fiil ve hallere bağlanır. Çıkarma cezası, bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır.

Çıkarma cezasının tanımı, kurul usulü, dava süresi ve iptal sebepleri Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası: İptal Davası makalesinde anlatılır.

KonuKuralDayanak
Sebeplera'dan l'ye on iki fiil ve halDMK madde 125/E
Benzer eylemlerNitelik ve ağırlık bakımından benzer eylemlere de aynı türden ceza verilirMadde 125, on üçüncü fıkra
VerilmeAmirlerin isteği üzerine yüksek disiplin kurulu kararıylaMadde 126
DevamsızlıkÖzürsüz bir yılda toplam 20 günMadde 125/E-d

Çıkarma cezası aldıysanız sebep yönünden şunları kontrol edin:

  • Savunma istemi yazısında isnat edilen fiilin hangi bent ve alt bentte sayıldığı belirtilmiş mi?
  • Fiil, bentte aranan niteliğe ve dereceye ulaşıyor mu (özellikle E-g bendinde)?
  • Devamsızlıkta özür var mı ve özürsüz günler bir yılda toplam 20 güne ulaşıyor mu?
  • Fiil bentlerde yoksa benzer eylem hükmüne mi dayandırılmış?

1. Memurluktan Atılma Sebepleri Nelerdir? Madde 125/E'deki On İki Çıkarma Fiili

Çıkarma cezası (halk dilinde ihraç), 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) madde 125/E'de a'dan l'ye sayılan on iki fiil ve hale bağlanır.

Madde 125'in on üçüncü fıkrası, kanunda sayılan fiil ve hallerle nitelik ve ağırlık bakımından benzerlik gösteren eylemlerde bulunanlara da aynı türden disiplin cezasının verilmesini emreder. E bendindeki fiillerin hiçbiri mülga değildir.

1.1. Madde 125/E Bentleri Tablosu: İhraç Hangi On İki Fiile Bağlanır?

Çıkarma cezası, DMK madde 125/E'de a'dan l'ye sıralanan on iki fiile bağlanır; bentler kanundaki sırayla şöyledir:

BentÇıkarma cezasını gerektiren fiil
E-aİdeolojik ya da siyasi amaçlarla kurumların huzur ve çalışma düzenini bozmak; boykot, işgal, grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçla toplu hâlde göreve gelmemek
E-bYasaklanmış yayın ya da bildiriyle ilgili fiiller (basmak, çoğaltmak, dağıtmak)
E-cSiyasi partiye girmek
E-dÖzürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek
E-eSavaş, olağanüstü hâl ya da genel afette emri yapmamak
E-fAmirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak
E-gNitelik ve derece bakımından memurluk sıfatıyla bağdaşmayan, yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak
E-hYetki almadan gizli bilgi açıklamak
E-ıSiyasi ya da ideolojik eylemlerden arananları görev mahallinde gizlemek
E-jYurt dışında Devletin itibarını düşürecek tutum içinde olmak
E-k5816 sayılı Kanuna aykırı fiillerde bulunmak
E-lTerör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkânlarını bu örgütler için kullanmak veya propaganda yapmak

Benzer eylem hükmü uygulamada «kıyasen değerlendirme» tartışmasına yol açar: bir görüş, disiplin soruşturmasında kıyasen değerlendirmeyi mümkün görür; diğer görüş, sayma suretiyle belirlenen fiillerin benzeri fiil gerekçesiyle genişletilemeyeceğini savunur. Madde 125'in lafzına göre ise benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.

1.2. Siyasi Faaliyet ve Yasaklı Yayın Nedeniyle Çıkarılma: E-a, E-b, E-c

Çıkarma cezası; ideolojik ya da siyasi amaçlı eylemlere katılmaya (E-a), yasaklanmış yayın ya da bildiriyle ilgili fiillere (E-b) ve siyasi partiye girmeye (E-c) bağlanır.

E-c bendinin dayanağı memurlara getirilen üyelik yasağıdır. Anayasa madde 68, kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlilerinin siyasi partilere üye olamayacağını belirtir; Siyasi Partiler Kanunu madde 11 aynı yasağı tekrarlar. DMK madde 7 ise devlet memurlarının siyasi partiye üye olmasını, siyasi ve ideolojik amaçlı beyan ve eylemde bulunmasını ve bu eylemlere katılmasını yasaklar.

Danıştay 12. Daire, E. 2016/7154, K. 2017/256 (09.02.2017) sayılı kararında, öğrencilere broşür dağıtarak siyasi propaganda yaptığı gerekçesiyle E-b bendi uyarınca çıkarılan ilkokul öğretmeninin fiilini öğrenci ifadeleri ve davacının kendi ifadesiyle sabit görmüş; soruşturmayı yetersiz bularak işlemi iptal eden idare mahkemesi kararını oybirliğiyle bozmuştur.

2. Yılda Kaç Gün Devamsızlık Çıkarma Sebebidir? E-d Bendi

Çıkarma cezası için memurun özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemesi gerekir (E-d bendi); hesapta «gün» ile tam bir çalışma günü kastedilir.

Kesintisiz 10 gün süren izinsiz ve mazeretsiz görev terki ise DMK madde 94 uyarınca memurun çekilme isteğinde bulunmuş sayılması sonucunu doğurur; bu ayrı bir rejimdir.

Danıştay 12. Daire, E. 2021/3334, K. 2021/2926 (24.05.2021) sayılı kararında, infaz ve koruma memuruna izinsiz ve mazeretsiz 20 günden fazla göreve gelmediği için E-d bendi uyarınca verilen çıkarma işlemini, Danıştay 5. Daire'nin bozma kararına uyarak iptal eden idare mahkemesi kararına karşı idarenin temyizini reddetmiştir.

3. Amire ya da İş Sahiplerine Fiili Tecavüz Çıkarma Sebebi midir? E-f Bendi

E-f bendi, amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzü çıkarma sebebi sayar; Danıştay bir olayda müdüre yönelen itme eylemi için çıkarma cezasını ölçülü bulmamıştır.

Fiili tecavüz, fiziksel saldırı demektir: tokat, itme, yumruk, tekme ve bedensel zarar vermeye elverişli diğer müdahaleleri kapsar; tek başına tartışma ya da sert söz bu kapsamda değildir. Maiyetindekiler, amirin hiyerarşik olarak altında çalışan memur ve personeldir; iş sahipleri ise idareden hizmet alan veya işini gördürmek üzere başvuran kişilerdir. Haksız tahrik fiilin ağırlığı bakımından dikkate alınabilir, fakat cezasızlık sonucunu tek başına doğurmaz.

4. Utanç Verici Hareket Çıkarma Sebebi midir? E-g Bendi

E-g bendi, memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecede utanç verici hareketlerde bulunmayı çıkarma sebebi sayar; hareketin hem niteliği hem derecesi aranır.

4.1. E-g Bendinde Çıkarma Cezası İçin Hangi Nitelik ve Derece Aranır?

E-g bendinde cezayı gerektiren, her utanç verici hareket değil, memurluk sıfatıyla bağdaşmayacak nitelik ve derecedeki harekettir; fiil bu düzeye ulaşmıyorsa daha hafif bir disiplin cezası kapsamında kalabilir. Bendin ölçütü olan «nitelik ve derece», belirsizlik yarattığı ve kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesiyle bağdaşmadığı yönünde eleştirilir.

Danıştay 5. Daire, E. 2017/13518, K. 2020/4939 (09.11.2020) sayılı kararında, cezaevi hizmetlisinin fiilinin 125/D-c bendi kapsamında kaldığını, E-g'nin aradığı niteliğe ulaşmadığını belirten idare mahkemesi kararına karşı yapılan temyizi reddetmiştir.

4.2. E-g Bendinde Çıkarmaya Konu Fiiller: Rüşvet ve Zimmet

Danıştay kararlarında E-g bendi kapsamında rüşvet, zimmet ve görevle bağlantılı olarak kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi gibi fiiller incelenmiştir; her fiil olayın koşullarına göre değerlendirilir.

5. Diğer Çıkarma Sebepleri: E-e, E-h, E-ı, E-j, E-k ve E-l Bentleri

Diğer altı bent; savaş, olağanüstü hal veya genel afetle ilgili konularda amirce verilen görev ve emirleri yapmamayı, yetki almaksızın gizli bilgileri ifşa etmeyi, siyasi ve ideolojik eylemlerle aranan kişileri görev yerinde saklamayı, yurt dışında Devletin itibarını veya görevin haysiyetini zedeleyen tutum ve davranışları, 5816 sayılı Kanuna aykırı fiilleri, terör örgütleriyle eylem birliğini, bu örgütlere yardımı ve propagandalarını sayar.

E-k bendi uyarınca 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun kapsamındaki suçları işleyen memurlar, kanundaki cezaların yanında çıkarma cezasıyla da cezalandırılır. E-l bendi 03.10.2016 tarihli KHK-676/75 ile eklenmiş, sonradan aynen kabul edilmiştir; memurun terör örgütleriyle eylem birliği içinde olması, bu örgütlere yardım etmesi, kamu imkân ve kaynaklarını örgütleri desteklemeye yönelik kullanması ya da kullandırması ve örgütlerin propagandasını yapması bu bent kapsamındadır.

6. Çıkarma Sebebine Karşı Dava Yolu: Ana Makaleye Ayrım

Çıkarma işlemine karşı açılan iptal davasında işlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenir (İYUK madde 2/1-a).

Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarında tipiklik, yani fiilin kanunda sayılan bende uyması, da incelenmiştir.

Çıkarma cezası rehberinde şu konular anlatılır:

  • Çıkarmayı kimin ve hangi usulle verdiği
  • Kurul önünde son savunma ve soruşturma
  • Dava açma süresi, yetkili mahkeme ve yürütmenin durdurulması
  • Bir alt ceza, tekerrür ve ölçülülük
  • İptal sebepleri, emsal kararlar ve dava dilekçesi
  • İptal sonrası göreve dönüş ve parasal haklar

Bu konuların tamamı Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezası: İptal Davası makalesindedir.