Kadro Derecesi Davası: Şartlar, Süre ve Emsal Kararlar

Kadro derecesi davası, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi memurun atandığı kadronun derecesi hatalı belirlendiğinde açtığı iptal davasıdır: isteği dışında alt dereceli kadroya atanan, kadrosunun derecesini yükseltme istemi reddedilen ya da kadrosu kaldırılarak başka kadroya atanan memur bu davayla işlemin iptalini ister.

Konunun kanuni dayanakları arasında 657 sayılı Kanun'un 76. maddesi (memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi), 68. maddesi (derece yükselmesinin usul ve şartları) ve 67. maddesi (kadrosuzluk sebebiyle derece yükselmesi yapamayanların aylıkları) yer alır. Davanın usulü İYUK'a tabidir.

1. Kadro Derecesi ile Kazanılmış Hak Aylık Derecesi Arasındaki Fark Nedir?

Kadro derecesi memurun oturduğu kadronun derecesidir; kazanılmış hak aylık derecesi ise memurun kişisel olarak ulaştığı ve aylığına esas alınan derecedir. Kadro, idarenin kadro cetveline bağlıdır; aylık derecesi kademe ilerlemesi ve derece yükselmesiyle artar. Üst derecede boş kadro bulunmadığında memurun aylığı yükselir ama kadrosu yerinde kalır; iki değerin farklı çıkması bu yüzden mümkündür.

Hangi değerin korunacağı atamanın türüne göre değişir. Danıştay, isteği dışında yapılan atamalarda bazı kararlarında kadro derecesini, bazılarında kazanılmış hak aylık derecesini ölçü almıştır; 68/B kadrosundan yapılan atamalar ayrıca değerlendirilir. 68/B kadrosu, 657 sayılı Kanun madde 68 fıkra B'ye göre eğitim-öğretim ve sağlık hizmetleri sınıfları dışındaki sınıfların 1 ila 4. derece kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmadan alt derecelerden atama yapılarak dolan kadrodur. Dosyanızda iki değeri hizmet cetvelinizden ayrı ayrı belirlemek, hangi kuralın uygulanacağını görmenin ilk adımıdır.

1.1. Kadro Derecesi Nedir? Kadro, Sınıf ve Derece İlişkisi

Kadro derecesi, kurumun kadro cetvelinde bir kadronun sınıfı, unvanı ve adediyle birlikte gösterilen derecesidir; memur hangi kadroya atanırsa o kadronun derecesini taşır. 657 sayılı Kanun madde 36 memurların sınıflarını sayar; Genel İdare Hizmetleri Sınıfı ve Teknik Hizmetler Sınıfı bunlardandır.

Kamu kurum ve kuruluşlarında kadrosuz memur çalıştırılamaz. Danıştay kararlarının dayandığı mevzuata göre memur kadroları, 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca sınıf, derece ve unvan gösterilerek ihdas edilir. Kararlara göre dolu kadroların derecesi ile boş kadroların sınıf, unvan ve derecesi Bakanlar Kurulu kararıyla değiştirilebilir; idare, kadro derecesini değiştirmeye ya da üst dereceden boş kadro ihdas etmeye yargı kararıyla zorlanamaz.

1.2. Kazanılmış Hak Aylık Derecesi Nedir? Kadrodaki Dereceden Ayrımı

Kazanılmış hak aylık derecesi, memurun aylığına esas olarak ulaştığı derece ve kademedir; 657 sayılı Kanun memurun aylık derecesini kazanılmış hak olarak kabul eder ve atamalarda bunu gözetir. Kazanılmış hak, statüden doğan, kişi yönünden kesinleşmiş ve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır.

Aylık derecesi iki yolla artar. Kademe, derece içinde görevin önemi ya da sorumluluğu artmadan memurun aylığında gerçekleşen ilerlemedir (657 sayılı Kanun madde 64); derece yükselmesi ise memuru bir üst dereceye taşır ve madde 68'deki şartlara bağlıdır. Kadro derecesi kadroya aittir; memurun görev ve yer değiştirmelerinde ise atama, kazanılmış hak aylık derecesi üzerinden yapılır.

Danıştay 5. Daire'nin 11.11.1997 tarihli kararı farkı somut olarak gösterir: kazanılmış hak aylık derecesi 2. derecenin 1. kademesi olan ve 3. dereceli kadrodan 68/B ile 1. dereceli şube müdürlüğüne atanan memur için korunması gereken kadro derecesi 3 kabul edildi. Eski tarihli bu kararda Daire, memurun kazanılmış hak aylık derecesine eşit bir kadroya atanmasını şart görmedi.

1.3. Aylık Derecesi Kadrodaki Dereceden Neden Farklı Çıkar? Üst Derecede Boş Kadro

İki kavram, üst derecede boş kadro bulunmadığında birbirinden ayrışır. 657 sayılı Kanun madde 68 fıkra A'ya göre derece yükselmesi için üç şart birlikte aranır: üst derecelerden boş bir kadronun bulunması, memurun derecesi içinde en az 3 yıl ve o derecenin 3. kademesinde 1 yıl bulunması, kadronun tahsis edildiği görevin gerektirdiği niteliklerin elde edilmesi.

Boş kadro dışındaki şartları taşıyan memurun kadrosu yükselemez. Madde 67 bu durumda memurun kazanılmış hak aylığının, öğrenim durumunun izin verdiği dereceyi geçmemek kaydıyla bulunduğu kadronun üst derecelerine çıkarılmasını öngörür. Sonuçta memurun aylığı üst dereceden ödenir, kadro derecesi ise yerinde kalır.

Danıştay 12. Daire'nin 14.10.2019 tarihli kararında, 657 sayılı Kanun madde 67 uyarınca kadro derecesi yükselemeyen memurların kazanılmış hak aylık derecelerinin yükseltilmesinin öngörüldüğü belirtilmiştir. Aynı kararın olayında kadro derecesinin geç yükselmesi önem taşıdı: emekli vergi denetmenlerine makam tazminatı ödenmesi için 1. dereceli kadroya atanmış olma ve bu kadroda 2 yıl çalışma koşulu arandığından, kadro derecesinin hangi tarihte 1 olduğu uyuşmazlığın konusu oldu; bu koşul yalnız o olayın mevzuatına özgüdür.

2. Kadro Derecesi Davası Hangi İşlemlere Karşı Açılır?

Kadro derecesi davası, memurun kadro derecesini belirleyen ya da değiştirmeyi reddeden bir idari işleme karşı açılan iptal davasıdır. İYUK madde 2 fıkra 1 (a) uyarınca idari işlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biriyle hukuka aykırıysa menfaati ihlal edilen kişi iptal davası açabilir.

1. Memurun isteği dışında, bulunduğu kadro derecesinin altındaki bir kadroya atanması.
2. Kadro derecesinin yükseltilmesi ya da geçmiş bir tarihten düzeltilmesi isteminin açıkça ya da zımnen reddedilmesi.
3. Kadrosu kaldırılan memurun yeni bir kadroya atanması.
4. Başka bir kurumdan gelen personele verilen kadronun derecesi.

İdari yargı yetkisi idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlıdır; idari mahkemeler yerindelik denetimi yapamazlar, yürütme görevinin şekil ve esaslara uygun olarak yerine getirilmesini kısıtlayacak, idari eylem ve işlem niteliğinde veya idarenin takdir yetkisini kaldıracak biçimde yargı kararı veremezler.

2.1. Atamada ve Naklen Atamada Derece Hatası: Alt Dereceli Kadroya Atama

Danıştay 2. Daire, 1. dereceli kadroda 1. derecenin 4. kademesi kazanılmış hak aylığıyla çalışan davacının isteği olmaksızın bulunduğu kadro derecesinin altındaki 5. dereceli kadroya atanmasında kadro derecesinin gözetilmediği gerekçesiyle hukuka uyarlık bulmamıştır.

657 sayılı Kanun'un atama hükmü kurumlara, memuru görev ve unvan eşitliği aranmadan kazanılmış hak aylık derecesiyle, bulunduğu kadro derecesine eşit ya da madde 68 esaslarına göre daha üst bir kadroya atama yetkisi verir. Memurun kendi isteğiyle atanmasında ise kazanılmış hak derecesinin en çok üç derece altındaki kadrolara inilebilir; bu üç derece sınırı lafzen yalnız istekle yapılan atamaya ilişkindir.

Danıştay 2. Daire, belediyede 1. dereceli müdür kadrosunda 1. derecenin 4. kademesi kazanılmış hak aylığıyla çalışan memurun isteği olmaksızın 5. dereceli sağlık teknikeri kadrosuna atanmasını kadro derecesi gözetilmediği için hukuka aykırı buldu ve davayı reddeden idare mahkemesi kararını bozdu (Danıştay 2. Daire, E. 2020/839, K. 2020/3111, 22.10.2020).

2.2. Kadronun Derecesini Yükseltme İsteminin Reddi ya da Zımni Reddi

Memur, kadrosunun derecesinin yükseltilmesini ya da geçmiş bir tarihten düzeltilmesini idareden isteyebilir; idarenin açık ret cevabı da sessiz kalması da iptal davasına konu olur. Zımni ret, idari makama yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmemesi hâlinde isteğin reddedilmiş sayılmasıdır (İYUK madde 10, fıkra 2).

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK), idare mahkemesinin ısrar kararını temyiz üzerine inceleyen Danıştay kuruludur; ısrar kararı ise idare mahkemesinin Danıştay bozma kararına uymayarak ilk kararında direnmesidir.

İDDK 17.06.2021 tarihli kararında, kazanılmış hak aylığı 1. dereceye yükseldiği hâlde 2. dereceli kadroda kalan ve sonradan emekli olan vergi denetmeninin, kadro derecesinin geçmiş tarihten 1. derece sayılması için yaptığı başvurunun zımnen reddine karşı açılan davada ısrar kararını bozdu. Kurul, idarenin kadro derecelerinde değişiklik yapma, üst dereceden boş kadro ihdas etme ve bu kadrolara atama yapma hususunda yargı kararıyla zorlanamayacağını, bu nedenle geçmişe dönük kadro derecesi değişikliği veya 1. dereceli kadroya atanma konusunda idare yargı kararıyla zorlanamayacağını belirtti.

2.3. Kadrosu Kaldırılan Memurun Atandığı Kadronun Derecesi

Kadrosu kaldırılan memurun yeni bir kadroya atanması da kadro derecesi davasına konu olabilir. 657 sayılı Kanun madde 91'e göre kadrosu kaldırılan memur en geç altı ay içinde kendi kurumunda niteliklerine uygun bir kadroya atanır; kurumda imkân yoksa başka kurumdaki kadrolara atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Memur, yeni kadroya atanıncaya kadar eski kadrosunun malî haklarından ve sosyal yardımlarından yararlanmayı sürdürür.

Danıştay İDDK, ilçe kadastro müdürlüklerinin kaldırılması üzerine kadrosu iptal edilen kadastro müdürünün tapu müdürü kadrosuna atanmasını iptal eden idare mahkemesi ısrar kararını bozdu; Kurul'a göre atama, kadro iptali üzerine 6083 sayılı Kanun'un geçiş hükmüne ve 657 sayılı Kanun madde 91'e dayanıyordu (Danıştay İDDK, E. 2014/5756, K. 2016/324, 18.02.2016).

3. Kadro Derecesi Davasında Temel Kurallar ve Adım Adım Yol Haritası

Kadro derecesi hatasını fark eden memur önce hangi işlemin hatalı olduğunu belirler, işlemin yazılı bildirim tarihini saptar ve bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açar. Hatalı işlem bir atama, kadro derecesini yükseltme isteminin reddi ya da kadro kaldırma sonrası yapılan atama olabilir.

3.1. Derece Hatasında Ne Yapmalıyım? Kadro Davası İçin Adım Adım Yol Haritası

Kadro derecesi hatasına karşı yol yedi adımdır: işlemi ve bildirim tarihini saptarsınız, iki değeri karşılaştırırsınız, atamanın isteğinize dayanıp dayanmadığını ve önceki kadronuzun türünü belirlersiniz, gerekirse idareye başvurur, süresinde dava açar ve belgeleri toplarsınız.

1. İşlemi ve bildirim tarihini belirleyin. Dava süresi, işlemin yazılı bildiriminin yapıldığı günü izleyen günden başlar.
2. Kadro derecenizi ve kazanılmış hak aylık derecenizi ayrı ayrı çıkarın. Hizmet cetvelinizde atandığınız kadronun derecesini ve aylığınızın derece ve kademesini karşılaştırın; uyuşmazlık bu iki değer üzerinden çözülür.
3. Atamanın isteğinizle yapılıp yapılmadığını belirleyin. İstekle atamada kazanılmış hak derecesinin en çok üç derece altına inilebilir; isteğiniz yoksa kadro derecesinin altına atama hukuka aykırılık sebebi olabilir.
4. Önceki kadronuzun 68/B kadrosu olup olmadığını kontrol edin. 68/B kadrosunun aylığı başka göreve atanmada kazanılmış hak sayılmaz; kararlar bu durumda korunacak değeri ayrıca belirlemiştir.
5. İsterseniz önce idareye başvurun. Başvuru zorunlu değildir; dava açma süresi içinde yapılırsa işlemeye başlamış süreyi durdurur ve otuz gün cevapsız kalırsa istek reddedilmiş sayılır.
6. 60 gün içinde dava açın ve yürütmenin durdurulmasını isteyin. Dava açmak işlemi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması dava dilekçesinde ayrıca talep edilir.
7. Belgeleri toplayın. Atama onayını, bildirim belgesini, hizmet cetvelini ve varsa idareye yaptığınız başvurunun dilekçesini dosyaya koyun.

3.2. Kadro ve Derece Davasının Temel Kurallar Tablosu

Kadro derecesi davasında süre 60 gündür, dava idare mahkemesinde açılır ve atamanın hukuka uygunluğu kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi karşılaştırılarak denetlenir; diğer kurallar mevzuat maddesi ve Danıştay kararıyla birlikte şöyledir.

4. Kadro Derecesi Davası Süresi, Mahkeme ve Yürütmenin Durdurulması

Kadro derecesi davası, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır; dava açmak işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Genel süre ve yürütmenin durdurulması kuralları usul rehberlerinde anlatılır; aşağıda kadro derecesi davasına özgü noktalar yer alır.

4.1. Kadro Davası Kaç Gün İçinde Açılır? Zımni Ret

İYUK madde 7'ye göre özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür ve idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Kadro derecesinin yükseltilmesi için idareye yapılan başvuru otuz gün içinde cevaplanmazsa istek reddedilmiş sayılır; İYUK madde 10 uyarınca memur, otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açabilir.

Mevcut bir atama işlemine karşı İYUK madde 11 uyarınca üst makama başvurmak, işlemeye başlamış dava süresini durdurur; istek reddedilir ya da reddedilmiş sayılırsa süre yeniden işler ve başvuruya kadar geçen günler hesaba katılır.

Örneğin, atama işlemi size 10.03.2025 tarihinde yazılı olarak bildirildiyse 60 günlük süre 11.03.2025 tarihinde işlemeye başlar.

4.2. Kadro Davasında Görevli ve Yetkili İdare Mahkemesi

Kadro derecesi davası idare mahkemesinde açılır; yetkili mahkemeyi İYUK madde 33 belirler. Fıkra 1'e göre kamu görevlilerinin atanması ve nakilleriyle ilgili davalarda yetkili mahkeme, yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir. Fıkra 3'e göre ilerleme, yükselme, sicil, intibak ve diğer özlük ve parasal haklarla ilgili davalarda ilgilinin görevli bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.

4.3. Hatalı Kadro Atamasında Yürütmenin Durdurulması

İYUK madde 27'ye göre dava açılması işlemi durdurmaz; mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte gerçekleşirse, savunma alındıktan ya da savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Aynı maddenin ek cümlesine göre kamu görevlileri hakkındaki atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği işlemleri uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz.

5. Atamada Kadro Derecesi Hatası: İsteği Dışında Alt Dereceli Kadroya Atama

Kurumunuz sizi kazanılmış hak aylık derecenizle, bulunduğunuz kadro derecesine eşit ya da daha üst dereceli bir kadroya atayabilir. İsteğiniz olmadan daha aşağı dereceli bir kadroya atanmanız bu çerçevenin dışında kalır ve iptal davasına konu olur.

Danıştay, isteği olmadan alt dereceli kadroya atanan memurların açtığı davalarda, idarenin atama gerekçesini yerinde bulduğu olaylarda bile işlemi derece yönünden ayrıca denetlemiş ve kadro derecesinin gözetilmediği atamalarda hukuka uyarlık görmemiştir. Bununla birlikte sonuç, hangi derecenin korunacağına bağlıdır: 68/B ile gelinen kadronun derecesi korunmaz.

İki ayrı dereceyi birbirinden ayırmanız gerekir. Bir daire başkanı 1. dereceli kadroda çalışırken kazanılmış hak aylık derecesi 2. derecenin 1. kademesinde olabilir; kadro derecesi işgal ettiğiniz kadronun derecesidir, kazanılmış hak aylık derecesi ise aylığınızın bağlandığı derecedir.

İsteğiniz dışında alt dereceli kadroya atandıysanız atama yazısındaki kadro derecesini, hizmet cetvelinizdeki kazanılmış hak aylık derecenizi ve önceki kadronuza hangi yolla atandığınızı birlikte inceleyin; Danıştay, bazı kararlarında davacının kadro derecesini, hizmet cetvelindeki kazanılmış hak aylık derecesini ve önceki kadroya 657 sayılı Kanun'un 68/B maddesi uyarınca atanmış olmasını birlikte değerlendirerek sonuca varmıştır.

5.1. Naklen Atamada Kadro Derecesi Nasıl Gözetilir? Eşit veya Üst Dereceli Kadro Kuralı

Naklen atamada kurum, görev ve unvanınıza bakmaksızın sizi kazanılmış hak aylık derecenizle ancak kadro derecenize eşit ya da 68 inci maddedeki esaslara göre daha üst dereceli bir kadroya atayabilir. İsteğiniz yoksa daha aşağı dereceli kadro bu kuralın kapsamına girmez.

“Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 76, fıkra 1

Aynı maddenin ikinci fıkrası, kazanılmış hak derecesinin altındaki bir kadroya inmeyi yalnız memurun kendi isteğine bağlar ve istek olsa bile en çok üç derece aşağıya inilmesine izin verir. Öğretide, bu tür atamalarda görev ve unvan eşitliği gözetilmediği ve idare atamayı re'sen yaptığı için üst yönetim kadrosunda bulunan bir memurun basit bir göreve getirilebileceği belirtilir.

Başka bir kuruma geçişte de 657 sayılı Kanun madde 74 aynı güvenceyi kurar: kazanılmış hak derecenizin altındaki bir kadroya geçebilmeniz için iki derece arasındaki fark üçü aşmamalı ve bu geçişi sizin istemeniz gerekir.

Öğretide, kadro derecesine eşit bir göreve naklen atanan memurun aylığını intibak ettirildiği derece ve kademeler üzerinden alacağı belirtilir. Örneğin kadrosu 8. derecede olup 5. dereceyi kazanılmış hak olarak alan bir memur, kurumunca yine 8. dereceli bir kadroya atandığında aylığını 5. dereceden almayı sürdürür.

5.2. İsteği Dışında Alt Dereceli Kadroya Atama: Belediye Müdürünün 5. Dereceli Kadroya Atanması

Kadro derecesi 1 olan bir belediye müdürünün isteği dışında 5. dereceli bir kadroya atanması, idarenin atama gerekçesi yerinde olsa bile hukuka aykırıdır; Danıştay 2. Daire (E. 2020/839, K. 2020/3111) bu olayda idare mahkemesinin ret kararını bozdu.

Davacı, bir belediyede 1. dereceli kadroda, 1. derecenin 4. kademesi kazanılmış hak aylığıyla Kültür ve Sosyal İşler Müdürü olarak çalışırken 20.07.2015 tarihli işlemle sağlık hizmetleri sınıfındaki 5. dereceli sağlık teknikeri kadrosuna atandı. İdare mahkemesi, davacıya verilen disiplin cezasını ve idarenin takdir yetkisini esas alarak davayı reddetti. Danıştay 2. Daire, idarenin takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gerekleri dışında kullandığını gösteren bir bilgi ya da belge bulunmadığını kabul etti; derece yönünden ise şu sonuca vardı:

“isteği olmaksızın, bulunduğu kadro derecesinin altındaki (5.) dereceli kadroya atamasının yapılması suretiyle kadro derecesinin gözetilmediği anlaşılmış olup, anılan işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

Danıştay 2. Daire, E. 2020/839, K. 2020/3111, 22.10.2020

Danıştay 2. Daire, 22.10.2020 tarihli bu kararı oybirliğiyle verdi ve dosyayı yeniden karar verilmek üzere idare mahkemesine gönderdi. Davacının, aldığı cezanın belediye müdürlüğüne engel olmadığı ve müktesep hakkının çiğnendiği yönündeki itirazlarını Daire ayrıca değerlendirmedi; bozma yalnız kadro derecesine dayanır.

Benzer bir olayda Danıştay 2. Daire, 15.06.2021 tarihli kararında 1. dereceli kadroda çalışan memurun isteği olmadan 5. dereceli Hazine Kontrolörü kadrosuna atanmasını aynı gerekçeyle hukuka aykırı buldu.

5.3. Kazanılmış Hak Aylık Derecesinin Altındaki Kadroya Atama: Daire Başkanı Örneği

68/B ile daire başkanı olan bir memur bu kadronun derecesini başka göreve geçerken koruyamaz; ancak isteği dışında atanırken kazanılmış hak aylık derecesinin altındaki bir kadroya da indirilemez. Danıştay 2. Daire 30.05.2024 tarihli kararında bu ayrımı yaptı.

Karara konu olayda davacı, 68/B ile 1. dereceli Bilgi İşlem Daire Başkanlığı kadrosuna atanmıştı ve kazanılmış hak aylık derecesi 2. derecenin 1. kademesiydi. Daire başkanlığından ayrılan davacı 3. dereceli mühendis kadrosuna atandı. İdare mahkemesi davayı reddetti; bölge idare mahkemesi (BİM) ise daire başkanlığından ayrılmada aykırılık görmedi, ancak 1 olan kadro derecesinin korunmadığını belirterek atamayı iptal etti ve parasal kayıpların dava tarihinden işleyecek yasal faiziyle ödenmesine hükmetti. Danıştay 2. Daire'nin 11.10.2023 tarihli bozma kararına uyan BİM, işlemi yeniden iptal etti.

Danıştay 2. Daire, BİM'in 1 olan kadro derecesinin korunması gerektiği yönündeki gerekçesine katılmadı, çünkü 68/B ile atanan memurun o kadrodaki aylığı başka bir göreve geçişte kazanılmış hak oluşturmaz. Daire buna karşın, isteği dışında başka kadroya atanan memurlar için "kazanılmış hak aylık derecelerinin korunması suretiyle işlem tesis edilmesi gerekmektedir" ölçütünü koydu. 2. derecenin 1. kademesindeki davacıyı 3. dereceli kadroya atayan işlemi bu ölçüte aykırı buldu, temyiz istemini reddetti ve BİM kararını kendi gerekçesiyle onadı; karar oybirliğiyle ve kesin olarak verildi.

Aynı 68/B kuralından hareket eden her Danıştay kararı aynı sonuca varmamıştır; kazanılmış hak aylık derecesinin korunduğu kabul edilen bir olayda alt dereceli kadroya atama hukuka uygun da bulunabilmiştir.

5.4. Memurun İsteği ve Üç Derece Sınırı: İstifa Dilekçesine Dayanan Kadro Ataması

İsteğinizle atanıyorsanız kazanılmış hak derecenizin en çok üç derece altındaki bir kadroya inebilirsiniz. Atanacağınız kadronun derecesi ile kazanılmış hak dereceniz arasındaki fark üç dereceyi aşmamalı ve atama sizin isteğinizle yapılmalıdır.

İsteğe dayanan atamada istek gerçek olmalı ve işlem tarihindeki iradeyi yansıtmalıdır. Ankara Su ve Kanalizasyon İdaresinde 1. derecenin 4. kademesi kazanılmış hak aylığıyla şube müdürü olan davacı, imzaladığı bir istifa dilekçesi gerekçe gösterilerek 2014'te 3. dereceli veri hazırlama ve kontrol işletmeni kadrosuna atandı. İlk derece mahkemesi, beyanın davacının iradesi dışında düzenlendiğine dair kanıt bulunmadığını belirterek davayı reddetti.

Danıştay 5. Daire 10.03.2016 tarihli kararında bu ret kararını bozdu: mahkeme, beyanın zaman bakımından davacının iradesini yansıtıp yansıtmadığını gerektiğinde bilirkişi incelemesiyle araştırmamış ve davacıya iddiasını kanıtlama imkânı tanımamıştı. Daire çoğunluğunun bozma gerekçesi, atamanın dayandığı istemin gerçekliğine ilişkindir.

Kadro derecesi yönünden aykırılık görüşü bu kararda yalnız Tetkik Hâkimi düşüncesinde ve karşı oyda yer alır. Karşı oy, kazanılmış hak aylık derecesinin altında kalan 3. dereceli kadroya isteği olmaksızın atanmanın kadro derecesini gözetmediğini belirtti. Hüküm esasta oybirliğiyle, gerekçede oyçokluğuyla kuruldu.

5.5. Disiplin Cezası ve Soruşturma Alt Dereceli Kadroya Atamayı Haklı Kılar mı?

Disiplin cezası ya da soruşturma, idarenin sizi başka bir kadroya atamasına gerekçe olabilir; ancak bu gerekçe, isteğiniz olmadan kadro derecenizin altındaki bir kadroya atanmanızı hukuka uygun hâle getirmez.

Belediye müdürü olayında idare mahkemesi, davacıya verilen kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını davanın reddine yeterli görmüştü. Danıştay 2. Daire takdir yetkisinin kullanılmasında aykırılık bulmadı, buna karşın 5. dereceli kadroya inilmesi nedeniyle kararı bozdu.

Danıştay 5. Daire de 16.02.2007 tarihli kararında (E. 2006/6424, K. 2007/592), soruşturma raporu üzerine şube müdürünün aynı yerde mühendis kadrosuna atanmasını kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden yerinde buldu; 1. dereceli kadrodan isteği dışında 2. dereceli kadroya atanmasını ise hukuka aykırı sayarak idare mahkemesinin ret kararını bozdu.

Disiplin cezasına dayanan atama, derece yönünden bir eksiklik taşımıyorsa ayakta kalır. Bir başka olayda daire başkanı olarak çalışan davacı, aldığı disiplin cezaları gerekçe gösterilerek 3. dereceli şef kadrosuna atanmış, Kayseri 2. İdare Mahkemesi işlemi iptal etmişti. Danıştay 5. Daire 2015 yılında verdiği kararda, davacının işlem tarihindeki kazanılmış hak aylık derecesinin 3. derecenin 2. kademesi olduğunu ve şef kadrosunun da 3. dereceli bulunduğunu belirleyerek işlemde hukuka aykırılık görmedi ve iptal kararını bozdu.

6. 68/B Kadrosundan Alınan Memurun Kadro Derecesi Korunur mu?

68/B ile atandığınız kadronun derecesi, başka bir göreve atanırken korunmaz; Danıştay 2. Daire, 68/B ile atanan memurun o kadrodaki aylığının başka göreve geçişte kazanılmış hak oluşturmayacağını kararında açıkça belirtmiştir.

68/B, 657 sayılı Kanun madde 68'in B bendine dayanan istisnai bir atama yoludur: eğitim-öğretim, sağlık ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfları dışında kalan sınıflarda 1, 2, 3 ve 4. derecedeki kadrolara, derece yükselmesinde aranan süre beklenmeden daha aşağı derecelerden atama yapılabilir.

Bu yolla atanabilmek için yükseköğrenim görmüş olmak ve kadroya göre değişen bir hizmet süresini doldurmak gerekir: ek göstergesi 5300 ve üzeri 1. derece kadrolarda en az 12 yıl, ek göstergesi 5300'den düşük 1. ve 2. derece kadrolarda en az 10 yıl, 3. ve 4. derece kadrolarda en az 8 yıl. Yükseköğrenimi dört yıldan kısa sürenler için bu sürelere iki yıl eklenir. Atanan memur kadronun aylık ve diğer haklarından yararlanır.

Bu kural Danıştay 5. Daire, Danıştay 2. Daire ve Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) kararlarında farklı olaylara uygulanmış ve farklı sonuçlar doğurmuştur. Her kararın hangi olayda hangi sonuca vardığı, sizin dosyanızın hangi çizgiye yakın olduğunu gösterir.

6.1. Hangi Derece Korunur: Kadronun Derecesi mi, Kazanılmış Hak Aylık Derecesi mi?

Danıştay 2. Daire 30.05.2024 tarihli kararında isteği dışında atanan memurun kazanılmış hak aylık derecesinin korunmasını esas aldı; eski bir Danıştay 5. Daire kararı (11.11.1997) ise 68/B ile gelinmeyen kadronun derecesini korunacak derece saydı.

Danıştay 2. Daire 30.05.2024 tarihli kararında kazanılmış hak aylık derecesini ölçüt aldı ve 2. derecenin 1. kademesindeki memurun 3. dereceli kadroya atanmasını aykırı buldu. Danıştay 2. Daire'nin 15.06.2021 tarihli kararı da 2. derecenin 2. kademesi kazanılmış hak aylığıyla 1. dereceli kadroda çalışan memurun 5. dereceli kadroya atanmasını aykırı saydı; ancak bu karar, kendi ifadesiyle, memurun "bulunduğu kadro derecesinin altındaki" kadroya atanmasını gerekçe yapar ve iki dereceyi aynı gerekçede birlikte kullanır.

Danıştay 5. Daire 11.11.1997 tarihli eski kararında kadro derecesini ölçüt aldı. Olayda 3. dereceli kadroda teknisyenken kazanılmış hak aylık derecesi 2. derecede olan ve 68/B ile 1. dereceli şube müdürlüğüne getirilen memur, 3. dereceli teknisyen kadrosuna atanmıştı. Danıştay 5. Daire, korunması gereken kadro derecesinin 3 olduğunu ve kazanılmış hak aylık derecesine eşit bir kadroya atamanın şart olmadığını belirterek idare mahkemesinin iptal kararını bozdu.

Danıştay 5. Daire 2015 yılında verdiği kararda ise 68/B kuralını ve eşit dereceli kadroya atama hükmünü birlikte andı; kazanılmış hak aylık derecesi 3. derecenin 2. kademesinde olan memurun 3. dereceli şef kadrosuna atanmasında aykırılık görmedi.

6.2. 68/B Kadrosu Kazanılmış Hak Sayılmaz: İDDK Kararı

68/B ile atanılan kadronun derecesi kazanılmış hak sayılmadığından, bu kadrodan daha aşağı dereceli bir kadroya atanan memur yalnız bu nedenle kazanılmış hak aylık derecesinin altına atanmış sayılmaz. Danıştay İDDK 09.03.2020 tarihli kararında bu sonuca oybirliğiyle vardı.

Davacı, Mudanya'da 7. kadro derecesiyle icra müdür yardımcısıyken önce geçici görevle, ardından 26.07.2013 tarihli işlemle 68/B uyarınca Adalet Bakanlığı Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğünde 3. dereceli şube müdürlüğü kadrosuna atandı. 13.05.2015 tarihli işlemle 5. dereceli Ankara icra müdür yardımcılığı kadrosuna atanınca dava açtı. Ankara 8. İdare Mahkemesi 04.02.2016 tarihinde atamayı kazanılmış hak aylık derecesinin altında bir kadroya atama sayarak iptal etti.

Danıştay 5. Daire 20.03.2017 tarihinde bu kararı bozdu; davacının kazanılmış hakkının korunduğunu, yalnız kadro derecesinin iki derece altındaki ve aynı genel idare hizmetleri sınıfındaki eş değer bir kadroya atandığını belirtti. İdare mahkemesi 12.04.2018 tarihinde ısrar kararı verdi. Israr kararı, idare mahkemesinin kendi kararını bozan karara uymayarak ilk kararında direnmesidir; bu kararın temyiz incelemesini İDDK yapar.

Danıştay İDDK, idarenin atamadaki takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlı olduğunu ve yargı denetimine açık bulunduğunu hatırlattı. Ardından, 68/B ile atanılan kadronun aylıkları kazanılmış hak sayılmadığından davacının kazanılmış hak aylık derecesinin altına atanmış sayılamayacağını belirtti. İDDK, fazla personel bildiren yazıyı ve icra dairelerinin iş yükünü dikkate alarak takdir yetkisinin hizmet gereklerine uygun kullanıldığını kabul etti ve ısrar kararını bozdu.

Önceki kadronuza 68/B ile atandıysanız, alt dereceli kadroya atanmanıza karşı açacağınız davada yalnız o kadronun derecesine dayanmanız yetmez; kazanılmış hak aylık derecenizin korunup korunmadığını da ortaya koymanız gerekir.

6.3. Danıştay Kararlarında Kadronun Derecesinin Korunması: Sonuçları Ayıran Ölçüt

Danıştay 2. Daire 30.05.2024 tarihli kararında, 68/B ile atanılan kadronun derecesinin korunması gerektiği yönündeki gerekçeye katılmadı, ancak isteği dışında atananlar için kazanılmış hak aylık derecelerinin korunmasını aradı; 5. Daire'nin 1997 tarihli kararı ise kendi olayında korunması gereken derece olarak kadro derecesini esas aldı.

Danıştay 2. Daire'nin 30.05.2024 tarihli kararında, isteği dışında kazanılmış hak aylık derecesinin altındaki kadroya atama hukuka aykırı bulundu; Danıştay 5. Daire ise kazanılmış hak aylık derecesine eşit dereceli (3. derecenin 2. kademesi, 3. dereceli şef kadrosu) kadroya atamada aykırılık görmedi.

Çizgiler tek sesli değildir. Danıştay 5. Daire'nin 1997 kararı ile Danıştay 2. Daire'nin 2024 kararı aynı 68/B kuralından hareket etti ve 2. derecede kazanılmış hak aylığı bulunan memurun 3. dereceli kadroya atanmasında farklı sonuçlara vardı. Danıştay İDDK da 2020 kararında 3. dereceli kadrodan 5. dereceli kadroya atamayı hukuka uygun buldu. İsteği dışında alt dereceli kadroya atamanın her olayda iptal edileceği söylenemez; sonuç dosyadaki derece bilgilerine bağlıdır.

Yönetici kadrosundan alınan memurlarda da derece yönü ayrıca denetlenir: Danıştay 2. ve 5. Daire kararlarında atamanın gerekçesi kamu yararı ve hizmet gerekleri yönünden yerinde bulunsa bile kadro derecesi ayrı bir aykırılık sebebi olmuştur. Dava dilekçenizde önceki kadronuzun derecesini, bu kadroya hangi yolla atandığınızı ve işlem tarihindeki kazanılmış hak aylık derecenizi hizmet cetvelinizle gösterin.

7. Kadro Derecesi Yükseltilmesi veya Geçmişe Dönük Düzeltilmesi İstenebilir mi?

Kadro derecesinin geçmişe dönük düzeltilmesini idareden isteyebilirsiniz; ancak Danıştay'ın Kurul ve 12. Daire kararlarına göre idare, geçmişe yönelik kadro derecesi değişikliğine ya da geçmişe yönelik atamaya yargı kararıyla zorlanamaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) ve Danıştay 12. Daire, kadro derecesini değiştirmeyi ve üst dereceden boş kadro ihdas etmeyi idarenin işi saymış; kazanılmış hak aylığı yükseldiği hâlde kadrosu düşük kalan vergi denetmenlerinin geçmişe dönük istemlerinde idarenin işlemini sonuç olarak ayakta tutmuştur.

Kadro derecesi, kurumun kadro cetvelinde kadronun taşıdığı derecedir; kazanılmış hak aylık derecesi ise memurun aylığına esas alınan ve kazanılmış hak sayılan derecedir. İki derece birbirinden bağımsız yürüyebilir: 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 67. maddesi, üst derecelerde kadro olmadığı için yükselemeyen memurun yalnız kazanılmış hak aylığını, öğrenimine göre ulaşabileceği dereceyi aşmamak şartıyla, oturduğu kadronun üst derecelerine çıkarır. Kadro derecesinin yükselmesi ise 657 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (A) bendi uyarınca öncelikle üst derecelerden boş bir kadronun bulunmasına bağlıdır.

Geçmişe dönük düzeltme isteğinizi yazılı başvuruyla idareye iletebilirsiniz; idareye yapılan başvuruya otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır (zımni ret). İDDK'nin incelediği olayda vergi denetmeninin 13.04.2012 tarihli başvurusu zımnen reddedilmiş, dava bu işleme karşı açılmıştır. Boş üst dereceli kadro bulunduğunu göstermek o davada yetmemiştir: idare mahkemesi bu gerekçeyle iptal kararı vermiş, Kurul ise mahkemenin kararını bozmuştur.

7.1. Kazanılmış Hak Aylığı Yükselen Memurun Kadrosu Neden Düşük Kalır?

Kazanılmış hak aylığı yükselen memurun kadrosu, üst derecede boş kadro bulunmadığı ya da kadronun derecesi değiştirilmediği sürece eski derecesinde kalır; 657 sayılı Kanun'un 67. maddesi bu durumda kadroyu değil, yalnız aylığı yükseltir. Kamu kurumlarında kadrosuz memur çalıştırılamaz; kadro derecesinin yükselmesi için memurun üst dereceli boş bir kadroya kurumunca atanması gerekir. Aylığınızın yükselmiş olması, kadro derecenizin de kendiliğinden yükseldiği anlamına gelmez.

Danıştay İDDK'nin incelediği olayda vergi denetmeninin kazanılmış hak aylığı 16.05.2005'te 1. dereceye yükselmiş, kendisi ise 2007'de atanıncaya kadar 2. dereceli vergi denetmeni kadrosunda kalmıştı. İdare, yapılanma sürecinde kadrolarının yeterli olmadığını, boş derecenin yalnız boş kadro olarak anlaşılamayacağını, kadronun serbest ve kullanılır olmasının da gerektiğini savundu. İdare mahkemesi 1. dereceli boş kadro bulunduğu gerekçesiyle işlemi iptal etti. İDDK ise kadro ihdasını ve kadro derecesi değişikliğini idarenin yetkisinde gördüğü için boş kadro savını sonuç için belirleyici saymadı.

7.2. İdare Kadronun Derecesini Değiştirmeye Zorlanamaz: İDDK Kararı

İdare, memurun kadro derecesini geçmişe dönük değiştirmeye ya da memuru geçmiş bir tarihten geçerli olarak üst dereceli kadroya atamaya mahkeme kararıyla zorlanamaz. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 17.06.2021 tarihli kararında, 2008'de emekli olan vergi denetmeninin kadro derecesinin 16.05.2005'ten geçerli olarak 1. derece sayılması istemine ilişkin davada idare mahkemesinin ısrar kararını bozdu. Israr kararı, idare mahkemesinin kendi kararını bozan karara uymayarak ilk kararında direnmesidir. Kurul'a göre memur kadroları, karar tarihinde 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca sınıf, derece ve unvan gösterilerek ihdas edilir; dolu kadroların dereceleri o dönemde Bakanlar Kurulu kararıyla değiştirilebilirdi.

İDDK, kadro derecesinin yükselebilmesi için kadro derecesinin usulüne uygun olarak değiştirilmesi, üst dereceli boş bir kadronun bulunması ve memurun kurumunca o kadroya atanması gerektiğini belirtti. Kadro derecesini değiştirmek, üst dereceden boş kadro ihdas etmek ve memuru bu kadroya atamak konusunda idarenin yargı kararıyla zorlanamayacağı sonucuna vardı. Karar oyçokluğuyla verildi; karşı oy, idare mahkemesi kararının onanması yönündedir. Kurul, aynı uyuşmazlıkta Danıştay 12. Daire'nin 09.10.2019 tarihli bozma gerekçesini benimsedi.

Danıştay 12. Daire, E. 2018/5744, K. 2019/7304 sayılı kararında şu ifadeye yer verdi:

“Mahkeme kararıyla da idarenin geçmişe yönelik olarak kadro derecesi değiştirmeye veya geçmişe yönelik atama yapmaya zorlanamayacağı”

Danıştay 12. Daire, E. 2018/5744, K. 2019/7304, 09.10.2019

Danıştay 12. Daire, 14.10.2019 tarihli kararında aynı gerekçeyle, kadro derecesinin geçmişe dönük 1. derece sayılması istemini reddeden idare mahkemesi kararını sonucu itibarıyla onadı. Kararların konusu, geçmişe yönelik kadro derecesi değişikliği ve geçmişe yönelik atama istemidir; dava dilekçenizi kurarken isteminizin hangi tarihe dönük olduğunu açıkça belirlemeniz gerekir.

7.3. Emekli Memurun Kadro Düzeltme İstemi ve Hizmet Belgesi

Emekli memur da kadro derecesinin geçmişe dönük düzeltilmesi için idareye başvurabilir; ancak Danıştay'ın incelediği vergi denetmeni olaylarında bu istemler idare lehine sonuçlanmıştır. İDDK'nin kararındaki davacı 22.12.2008'de emekli olmuş, düzeltme başvurusunu 2012'de yapmıştı. Kurul, emeklilikten sonra yapılan bu istemde de idarenin geçmişe yönelik atamaya zorlanamayacağını esas aldı.

Danıştay 12. Daire'nin 14.10.2019 tarihli kararındaki davacı, hizmet belgesinde kadro derecesinin 16.05.2005'ten itibaren 1 gösterilmesini istemişti. İstemin önemi karar metnindeki mevzuattan anlaşılır: emekli vergi denetmenlerine makam tazminatı ödenmesi, "1. dereceli kadroda 2 yıl çalışmış" olma koşuluna bağlanmıştı. Bu koşul olaydaki meslek grubuna ve karar tarihindeki mevzuata özgüdür; tutar ve emekli aylığı hesabı ayrı bir uyuşmazlığın konusudur.

Karar düzeltme, Danıştay dairesinin kararına karşı yeniden inceleme isteğidir. Danıştay 12. Daire, E. 2018/5744, K. 2019/7304 sayılı kararında bu yola başvuran davacının istemini kabul etti. Ankara 7. İdare Mahkemesi zımni ret işlemini iptal etmiş, Danıştay 11. Daire 16.03.2016 tarihli kararıyla süre aşımı gerekçesiyle bu kararı bozmuştu. 12. Daire, 11. Daire kararını kaldırdı, uyuşmazlığı yeniden inceledi ve idare mahkemesinin iptal kararını, idarenin geçmişe yönelik atamaya zorlanamayacağı gerekçesiyle bozdu.

8. Kadrosu Kaldırılan veya Başka Kurumdan Gelen Memurun Kadro Ataması

Kadrosu kaldırılan memurun yeni kadrosu, 657 sayılı Kanun'un 91. maddesi uyarınca en geç altı ay içinde, kendi kurumunda niteliklerine uygun bir kadro olarak belirlenir. Başka kurumdan gelen sözleşmeli personel için ise Danıştay 5. Daire, kazanılmış hak aylık derecesine eşit kadro verilmesini zorunlu görmemiştir. Kadrosu kaldırılan memur, yeni kadroya atanıncaya kadar eski kadrosunun malî haklarından ve sosyal yardımlarından yararlanmaya devam eder.

Atamaya karşı dava açmayı düşünüyorsanız önce işlemin dayanağını belirleyin. Kadro iptaline bağlı atamada Danıştay İDDK, kanunun emredici hükmüne dayanan atamayı yönetmelikteki yer değiştirme esaslarına aykırılık gerekçesiyle hukuka aykırı saymamıştır. Sözleşmeli statüden gelen personelde ise kadro tahsisi, Danıştay 5. Daire'nin kararına göre idarenin takdirindedir; idare bu takdiri kullanırken kazanılmış hak aylık derecesini ve eski pozisyonu gözetir.

8.1. Kadrosu Kaldırılan Memur Hangi Kadroya Atanır? İDDK Kararı

657 sayılı Kanun'un 91. maddesine göre kadrosu kaldırılan memur, altı ay içinde kurumunda niteliklerine uygun bir kadroya atanır; kurumda atama imkânı yoksa aynı süre içinde başka kurumdaki kadrolara atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Atama yapılıncaya kadar memur, kurumunda niteliklerine uygun işlerde çalıştırılır.

Danıştay İDDK, E. 2014/5756, K. 2016/324 sayılı ve 18.02.2016 tarihli kararında, ilçe düzeyindeki kadastro müdürlüklerinin kaldırılması üzerine kadrosu iptal edilen kadastro müdürünün 08.06.2011'de başka bir ilçedeki tapu müdürü kadrosuna atanmasını kanunun emredici hükmüne dayalı buldu. İdare mahkemesi atamayı kurumun yer değiştirme yönetmeliğindeki bölge esaslarına aykırı bularak iptal etmişti; Danıştay 5. Daire, E. 2012/6149, K. 2013/7023 sayılı kararıyla bu kararı bozdu, mahkeme ilk kararında ısrar etti. İDDK ısrar kararını oyçokluğuyla bozdu: boş müdür kadrolarından birine yapılan atama, kadro iptali üzerine kanunun emredici hükmüne dayanıyordu ve yönetmelik itirazı sonucu değiştirmedi.

İDDK kararındaki atama ölçütü ile yürürlükteki 91. maddenin lafzı aynı değildir. Kurul, 6083 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin 3. fıkrasını aktarır; bu fıkra, kadrosu ya da unvanı değişen veya kaldırılan personelin "kazanılmış hak aylık derecelerine uygun olmak kaydıyla" Genel Müdürlükteki diğer kadrolara atanmasını öngörür. Yürürlükteki 91. madde ise "niteliklerine uygun bir kadroya" ifadesini kullanır; kazanılmış hak aylık derecesine uygun kadro güvencesi bu maddenin lafzında yer almaz. Eski kadrolara ait en son ayda alınan malî hakların net tutarı yeni kadroya ait net tutardan fazlaysa, aradaki fark, farklılık giderilinceye kadar, atandıkları kadrolarda veya istekleri dışında atandıkları başka kadrolarda kaldıkları sürece tazminat olarak ödenir.

8.2. Sözleşmeli Personelin Memur Kadrosuna Nakli: Eşit Kadro Kuralı Uygulanmaz

Özelleştirme kapsamında sözleşmeli statüden memur kadrosuna atanan personele kazanılmış hak aylık derecesine eşit kadro verilmesi zorunlu değildir; Danıştay 5. Daire 27.01.2005 tarihli kararında kadro tahsisini idarenin takdirine bıraktı. Eşit kadro, kararda, nakledilen personele yeni kurumunda kazanılmış hak derecesine eşit dereceli kadro tahsis edilmesi anlamında kullanılır.

Bir bankada şube amiri olarak sözleşmeli çalışan davacı, 4046 sayılı Kanun'un 22. maddesine dayanılarak ilçe milli eğitim müdürlüğü emrinde 5. dereceli şef kadrosuna atandı ve 2. derecenin 3. kademesine uygun kadro tahsis edilmesini istedi. İstemin reddi üzerine idare mahkemesi, kazanılmış hak aylık derecesinin korunması gerektiği sonucuna vararak işlemi iptal etti. Danıştay 5. Daire, 27.01.2005 tarihli kararında iptal kararını oybirliğiyle bozdu: sözleşmeli ve kapsam dışı personel özelleştirilen kurumda 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 657 sayılı Kanun kapsamında bir kadro işgal etmediğinden, kararın dayandığı geçici 9. madde eşit kadro tahsisi zorunluluğunu kaldırır.

Karar, dava konusu işlemin kurulduğu 2003 yılındaki mevzuata ilişkindir. Daire, 4971 sayılı Kanun'la değiştirilen 22. madde hükmünün işlemden sonra yayımlandığını belirterek idare mahkemesinin bu hükme dayanmasını isabetli bulmadı; karar, hükmün o tarihteki hâline göre okunmalıdır.

Memur statüsündeki personelin başka kuruma geçişinde ise 657 sayılı Kanun'un 74. maddesi, kazanılmış hak derecesinin altındaki bir kadroya atanmayı, aradaki farkın 3 dereceden çok olmaması ve memurun isteği şartına bağlar. Yer değiştirme suretiyle atamaların genel çerçevesi aynı Kanun'un 72. maddesindedir; bu madde atamaların hizmetlerin gereklerine göre bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılmasını öngörür.

9. Kadro Derecesi Davası Emsal Kararlar: Danıştay ve İDDK

Kadro derecesi davalarında idare mahkemesinin ısrar kararını Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) inceler; diğer emsal kararlar temyiz incelemesinde Danıştay 2., 5. ve 12. Dairelerince verilmiştir. Israr kararı, idare mahkemesinin kendi kararını bozan karara uymayıp ilk kararında direnmesidir.

Kararlar tek bir çizgide birleşmez. Danıştay 2. Dairesi 15.06.2021 ve 30.05.2024 tarihli kararlarında isteği dışında daha alt dereceli kadroya yapılan atamayı hukuka aykırı buldu. Danıştay 5. Dairesinin 1997 kararı, 68/B ile gelinen memurun atanmasında kazanılmış hak aylık derecesinin korunmadığı gerekçesiyle verilen iptal kararında hukuki isabet görmeyerek kararı bozdu ve atama sebeplerinin araştırılıp yeniden karar verilmesini istedi; İDDK'nin 2020 kararı ise 68/B ile atanan memurun daha alt dereceli kadroya atanmasında hukuka aykırılık görmedi; 5. Dairenin 2015 kararı da kazanılmış hak aylık derecesiyle 3. dereceli kadroya yapılan atamada aykırılık görmedi. 68/B kadrosu, eğitim-öğretim ve sağlık hizmetleri sınıfları dışındaki sınıfların 1 ila 4. derece kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmadan alt derecelerden atama yapılabilen kadrodur. 68/B ile atanıp atanmama ve işlem tarihindeki kazanılmış hak aylık derecesi gibi olgular sonucu tek başına açıklamaz; benzer olaylarda Danıştay 5. Dairesi ile 2. Dairesi farklı sonuca varmıştır.

9.1. Kadro Davalarında İDDK Kararları

Kadro derecesine ilişkin üç İDDK kararının üçünde de Kurul, idare mahkemesinin ısrar kararını bozdu ve idarenin kurduğu işlemi hukuka uygun buldu. Kararlar kadrosu kaldırılan memurun atanması, 68/B kadrosundan alt dereceli kadroya atama ve geçmişe dönük kadro derecesi düzeltmesi olaylarına ilişkindir.

9.2. Kadro Davalarında Danıştay Daire Kararları: Yıllara Göre Tablo

Danıştay Dairelerinin kararlarında isteği dışında kadro derecesinin ya da kazanılmış hak aylık derecesinin altındaki kadroya yapılan atama hukuka aykırılık sebebi sayılmıştır. Kazanılmış hak aylık derecesine uygun kadroya atamada ve geçmişe dönük kadro derecesi düzeltmesi istemlerinde ise idare haklı görülmüştür.

9.3. Kadro Kararlarında Eski Tarihli Daire Kararları

Kadro derecesine ilişkin 1997, 2005 ve 2007 tarihli Danıştay 5. Daire kararları eski tarihlidir; dayandıkları mevzuat sonradan değişmiş olabileceğinden hükmün yürürlükte olduğu döneme ilişkin okunmalıdır. Danıştay 5. Dairesi 11.11.1997 tarihli kararında, 68/B ile 1. dereceli şube müdürlüğüne getirilen memurun 3. dereceli teknisyen kadrosuna atanması nedeniyle verilen iptal kararında hukuki isabet görmeyerek kararı bozdu ve atama sebeplerinin araştırılıp yeniden karar verilmesini istedi; korunacak kadro derecesinin 3 olduğunu belirtti, eşinin durumunun gözetilmediği gerekçesini de yerinde bulmadı. Danıştay 5. Dairesi 27.01.2005 tarihli kararında bankadan gelen sözleşmeli personele eşit kadro verilmesini zorunlu saymadı; 2007 tarihli 5. Daire kararı ise isteği dışında kadro derecesinin altına atamanın hukuka aykırılığı ilkesini sonraki 2020 ve 2024 kararlarıyla birlikte taşır.

10. Kadro Derecesi Davası Kazanılırsa Ne Olur?

Kadro derecesi davası kazanılırsa idare, iptal kararının gereğine göre gecikmeksizin işlem kurmak zorundadır; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak hiçbir durumda otuz günü aşamaz.

İptal kararı sizi kendiliğinden istediğiniz kadroya atamaz. Anayasa madde 125'e göre yargı yetkisi idari işlemin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlıdır ve yerindelik denetimi biçiminde kullanılamaz; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 2 de idari mahkemelerin «yerindelik denetimi yapamazlar» kuralını koyar. Mahkeme idari işlem niteliğinde ya da takdir yetkisini kaldıracak biçimde karar veremeyeceğinden, karar gereğince yeni işlemi idare kurar.

Danıştay 2. Dairesi 30.05.2024 tarihli kararında, kazanılmış hak aylık derecesinin altındaki kadroya isteği dışında atanan memur yönünden işlemi iptal eden bölge idare mahkemesi kararına karşı temyizi reddetti. Aynı uyuşmazlıkta işlemi iptal edip parasal hak kayıplarının dava tarihinden işleyecek yasal faiziyle ödenmesine hükmeden ilk bölge idare mahkemesi kararını Danıştay 2. Dairesi 11.10.2023 tarihli kararıyla bozmuş, bozmaya uyularak verilen karar 30.05.2024 tarihli kararla onanmıştır.

Kadro derecesinin yükseltilmesi ya da geçmişe dönük düzeltilmesi isteminde ise kazanılan bir karar da idareyi geçmişe yönelik kadro derecesi değişikliğine ya da atamaya zorlamaz.

Hükmedilen para, davacının ya da vekilinin idareye yazılı olarak bildireceği banka hesabına yatırılır. Karar gereğince işlem kurulmazsa İYUK madde 28'e göre idare aleyhine maddi ve manevi tazminat istenebilir.

11. Kadro Derecesi Davası Dilekçesinde Bulunması Gerekenler

Kadro derecesi davası dilekçesinde, atama işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduğu iddiası (İYUK m.2), dava açma süresinin başlangıcı olan yazılı bildirim tarihi (İYUK m.7) ve yürütmenin durdurulması isteniyorsa İYUK m.27'deki şartlara ilişkin gerekçe yer alır.

11.1. Kadro Davası Dilekçesinin Zorunlu Unsurları

Kadro derecesi davası bir iptal davasıdır: İYUK madde 2'ye göre dilekçenin hukuki çekirdeği, atama işleminin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarından en az biri yönünden hukuka aykırı olduğu ve bu işlemin menfaatinizi ihlal ettiği iddiasıdır.

İYUK madde 7'ye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür; idari uyuşmazlıklarda süre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

İşlemden sonra dava süresi içinde üst makama başvurduysanız başvuru tarihini ve cevabı da yazın; İYUK madde 11'e göre otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.

Dava açılması atama işleminin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulmasını istiyorsanız, İYUK madde 27'deki iki şartın, işlemin uygulanmasıyla telafisi güç ya da imkânsız zarar doğacağının ve işlemin açıkça hukuka aykırı olduğunun birlikte bulunduğunu gerekçelendirin.

11.2. Kadro Davası Dilekçesinde İleri Sürülebilecek Gerekçeler

Dilekçede ileri sürülecek gerekçe, atamada hangi derecenin korunmadığına göre seçilir; her gerekçe somut kadro ve aylık bilgisiyle desteklenmelidir. Bu gerekçeler davanın kazanılacağını güvence altına almaz.

İsteğiniz olmadan bulunduğunuz kadro derecesinin altındaki kadroya atandıysanız kadro derecenizin gözetilmediğini ileri sürün; Danıştay 2. Dairesi 22.10.2020 tarihli kararında, 1. dereceli kadrodan isteği olmaksızın 5. dereceli kadroya yapılan atamayı bu yönden hukuka aykırı buldu.

Kazanılmış hak aylık derecenizin altındaki kadroya isteğiniz dışında atandıysanız bu derecenin korunmadığını belirtin; Danıştay 2. Dairesi 30.05.2024 tarihli kararında 2/1 aylıklı memurun 3. dereceli kadroya atanmasını bu nedenle hukuka aykırı saydı.

İdare, önceki kadronuzun 68/B kadrosu olduğunu savunursa hizmet cetvelinizle kazanılmış hak aylık derecenizi ortaya koyun: İDDK 09.03.2020 tarihli kararında 68/B kadrosunun aylığını başka göreve atanmada kazanılmış hak saymadı ve davacının kazanılmış hak aylık derecesinin altına atanmadığını kabul etti.

Kadro derecenizin geçmişe dönük düzeltilmesini istiyorsanız bu istemin dayanağı dardır: idarenin geçmişe yönelik kadro derecesi değişikliğine ya da atamaya yargı kararıyla zorlanamayacağı kabul edilmiştir.

11.3. Kadro Davası İçin Kısa Dilekçe Metni

Kısa bir kadro derecesi davası dilekçesi, isteği dışında alt dereceli kadroya atanan memurun iptal ve yürütmenin durdurulması istemini taşır; köşeli parantezli alanları kendi bilgilerinizle doldurun.

12. Kadro Davasının Komşu Davalardan Farkı

Kadro derecesi davasında, isteği olmaksızın kadro derecesinin ya da kazanılmış hak aylık derecesinin altındaki bir kadroya yapılan atamada bu derecenin gözetilmemesi hukuka aykırılık sebebi olarak ileri sürülür; atama kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun bulunsa bile bu yönden ayrıca denetlenir.

Komşu uyuşmazlıklar kendi davalarında incelenir:

• Atamanın genel kuralları ve atama yetkisinin çerçevesi: atama işleminin iptali davası.
• Görev yerinin hizmet gereği değiştirilmesi: naklen atama işleminin iptali davası.
• Yönetici kadrosundan alınma ve gerekçesi: yönetici kadrosundan alınmaya karşı iptal davası.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, kadrosu kanunla kaldırılan kadastro müdürünün boş bir müdür kadrosuna atanmasına ilişkin işlemi (K. 2016/324) ve geçmişe yönelik kadro derecesi değişikliği istemini (K. 2021/1246) kadro davaları kapsamında incelemiştir.