Rotasyon Ne Demek? Hizmet Bölgesi ve Zorunlu Çalışma Süresi

Rotasyon ne demek sorusunun kısa cevabı şudur: rotasyon, kurum yönetmeliğinde belirlenen hizmet bölgesi, alanı veya birimindeki süreyi dolduran memurun, resen, yani kendi talebi olmaksızın, başka bir yere atanmasını sağlayan yer değiştirme usulüdür.

Bu sayfa, Genel Yönetmeliğe ve kurum yönetmeliklerine göre zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan memurları kapsar. Eğitim ve öğretim, mülki idare amirliği, jandarma, sahil güvenlik ve emniyet hizmetleri sınıflarındaki memurlar ilgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabidir; onların usulleri bu sayfada ele alınmaz.

Rotasyon işlemine karşı dava yolu memur rotasyon davası makalesindedir.

Rotasyonu anlamak için üç kavramı ayırın:

• Hizmet bölgesi, Genel Yönetmeliğe ekli cetvelde gösterilen illerin grubudur.
• Hizmet alanı, hizmet bölgelerindeki görevin yapıldığı yerdir.
• Zorunlu çalışma süresi, her hizmet bölgesinde zorunlu olarak çalışılması gereken süredir.

1. Rotasyon Ne Demek? Hangi Memurlar Rotasyona Tabi Tutulabilir?

Rotasyon, kurum yönetmeliğinde belirlenen hizmet bölgesi, alanı veya birimindeki süreyi dolduran memurun, resen, yani kendi talebi olmaksızın, başka bir yere atanmasını sağlayan yer değiştirme usulüdür. 657 sayılı Kanun'un 72 ve 76. maddelerinde ve Genel Yönetmeliğin ilgili maddelerinde rotasyon sözcüğü geçmez; bu hükümlerde işlemin adı yer değiştirme suretiyle atanmadır ve rotasyon onun zorunlu çalışma süresinin dolmasına bağlı türüdür; süre dolmadan hizmetin gereği, yani soruşturma sonucunda o yerde kalmasında sakınca görülmesi, ya da mazeret nedeniyle yapılan atamalar (Genel Yönetmelik madde 10) aynı düzenlemenin içinde kalır, ancak süreye bağlı olmadığı için rotasyon sayılmaz.

Kimin rotasyona tabi olduğu kurumdan kuruma değişir. Genel Yönetmelik, zorunlu yer değiştirmeye tabi personeli ve hizmet bölgelerindeki zorunlu çalışma sürelerini kamu kurum ve kuruluşlarının tespitine bırakır.

1.1. Rotasyonun Kanuni Dayanağı: 657 Sayılı Kanun Madde 72 ve 76

Rotasyonun kanuni dayanağı 657 sayılı Kanun'un 72. ve 76. maddeleridir; kurumunuz sizi yönetmeliğinde zorunlu yer değiştirmeye tabi tutmuşsa, zorunlu çalışma süreniz dolduğunda başka bir hizmet bölgesine atanabilirsiniz. 76. madde kurumlara memurları kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atama yetkisi verir; 72. madde ise atanmaların illerin gruplandırılmasıyla oluşturulan bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistemle yapılmasını ister.

“Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.”

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 72, fıkra 1

Aynı maddenin yedinci fıkrası, yer değiştirmeye ilişkin atama esaslarının bir yönetmelikle belirlenmesini öngörür. Kurumlar, atamaya tabi olacak personeli için bu esaslara göre bir personel ve atama planı hazırlar.

Genel Yönetmelik, illeri gelişmişlik sırasına göre altı hizmet bölgesine ayırır. Kurumlar, altıyı geçmemek ve en az üç bölge olmak üzere hizmet özelliklerine göre farklı bölgeler belirleyebilir. Zorunlu çalışma sürelerini de en az iki yıl olmak üzere; bölgelerin özellikleri, teşkilat yapısı ve hizmet gereklerine göre kurumlar tespit eder.

Rotasyonun sınırı kapsamdan başlar. Genel Yönetmelik, özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla Genel ve Katma Bütçeli Kurumlarda, bunlara bağlı Döner Sermayeli Kuruluşlarda ve Beden Terbiyesi Bölge Müdürlüklerinde 657 sayılı Kanun'a tabi çalışan memurlara uygulanır; 657 sayılı Kanun'un 36. maddesindeki yardımcı hizmetler sınıfına dahil memurlara, 59. maddesinde sayılan istisnai memurluklara, aday memurlara ve Millî Savunma Bakanlığı kadro ve kuruluşundaki kurumlarda görevli memurlara uygulanmaz. Atamalar ise memurların dengeli dağılımı için öğrenim, uzmanlık, iş tecrübesi, mesleki bilgi ve boş kadro durumu gözetilerek kurumca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır.

1.2. Hangi Görevler ve Unvanlar Rotasyona Tabidir?

Rotasyona tabi görev ve unvanları Genel Yönetmelik ayrıntısıyla saymaz; her kurum kendi yönetmeliğinde belirler. İlk iş, kurumunuzun atama ve yer değiştirme yönetmeliğinde unvanınızın zorunlu yer değiştirme kapsamında olup olmadığını kontrol etmektir.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü belgeli bir örnektir. Kurumun atama yönetmeliği, Bölge Müdüründen Kadastro Müdür Yardımcısına kadar yedi unvandaki taşra personelinin yer değiştirmesinde altı hizmet bölgesini esas alır. Hizmet süresini tamamlayanların talepleri alınır; talepte bulunmayanların hizmet alanı veya birimi, bölge müdür yardımcısı, şube müdürü, tapu müdürü ve kadastro müdürü ile tapu sicil ve kadastro müdür yardımcıları bakımından resen değiştirilir. Bu kurallar yalnız o kurum için geçerlidir.

Genel Yönetmelik madde 9/6, ilgili mevzuatı uyarınca zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan eğitim ve öğretim, mülki idare amirliği, jandarma, sahil güvenlik ve emniyet hizmetleri sınıflarındaki memurlardan söz eder; bu sınıflar kendi mevzuatına tabidir ve bu sayfanın konusu dışındadır.

Kapsam tartışmalıysa uyuşmazlığı yargı çözer. Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde mühendis olan davacı, enstitünün Orman Genel Müdürlüğüne doğrudan bağlı olduğunu ve rotasyona tabi olmadığını ileri sürdü. Danıştay 2. Daire (E. 2015/685, K. 2015/8520, 03.11.2015) bu savı yerinde görmedi: enstitüler bulundukları bölge müdürlüğüyle aynı bölge sayılır, mühendis ve başmühendisler Orman Genel Müdürlüğü atama yönetmeliğinin 10. maddesi kapsamında rotasyona tabidir. Karar, işlem tarihindeki yönetmelik metnine dayanır.

1.3. Rotasyon, Hizmet Gereği Yer Değiştirme ve Geçici Görevlendirme Farkı

Rotasyon, kurum içinde, hizmet bölgeleri arasında ve süreye bağlı olarak yapılan yer değiştirmedir; memur zorunlu çalışma süresini doldurduğu için bölge veya alan değiştirir. Yer değiştirme suretiyle atama naklen atamanın türlerinden biridir.

Hizmetin gereği olarak yapılan yer değiştirme süreye bağlı değildir: adli veya idari soruşturma sonucunda o yerde kalmasında sakınca görülen memur, zorunlu çalışma süresi tamamlanmadan ve atama dönemi beklenmeksizin atanabilir (Genel Yönetmelik madde 11, birinci fıkra). Bu davalar naklen atama işleminin iptali davası sayfasının konusudur.

Geçici görevlendirmede memurun asıl kadrosu değişmez, memur fiilen başka bir görevde çalıştırılır; kurumlar arası geçici süreli görevlendirme Devlet Memurları Kanunu'nun ek 8. maddesinde ayrıca düzenlenir. Bu işlemlere karşı dava geçici görevlendirmenin iptali davası, başka kuruma nakilde muvafakat sorunu ise memur naklinde muvafakat verilmemesi davası sayfasında anlatılır.

2. Rotasyon Ne Demek? Hizmet Bölgeleri ve Zorunlu Çalışma Süresi

Rotasyon, kurumunuzun belirlediği hizmet bölgesinde ya da hizmet alanında zorunlu çalışma sürenizi doldurduğunuzda başka bir yere atanmanızdır. Sistem üç unsura dayanır: bölge, süre ve süre dolunca yapılan atama.

Genel çerçeveyi Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik (Genel Yönetmelik) çizer; zorunlu yer değiştirmeye tabi personeli ve bölgelerdeki süreleri ise her kurum kendisi tespit eder. Hangi kurala bağlı olduğunuzu öğrenmek için önce kendi kurumunuzun yer değiştirme yönetmeliğine bakmanız gerekir. Aşağıdaki süreler, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü personeline uygulanan güncel düzenlemedir.

2.1. Hizmet Bölgesi Sistemi: Altı Bölge ve Kurumların Yetkisi

Genel Yönetmeliğin 5. maddesine göre Türkiye, ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illerin gruplandırılmasıyla, gelişmişlik sırasına göre altı hizmet bölgesine ayrılmıştır. Bölgelere giren il merkezleri yönetmeliğe ekli (1) sayılı cetvelde gösterilir; ilçelerin hangi bölgeye gireceğini ise hizmetin gereklerine göre kurumlar belirler. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünde ilçelerin hizmet bölgeleri en az iki yılda bir Bakan onayıyla değiştirilebildiği için görev yerinizin güncel bölgesini kontrol etmeniz yararlı olur. Yönetmelik metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Aynı madde, kamu kurum ve kuruluşlarına rotasyonu kendi hizmetlerine göre kurma yetkisi verir:

• Hizmet özelliklerine göre, altıyı geçmemek ve en az üç bölge olmak üzere farklı hizmet bölgeleri belirlemek,
• zorunlu yer değiştirmeye tabi personeli tespit etmek,
• her bölgedeki zorunlu çalışma süresini, en az iki yıl olmak üzere, bölgelerin özellikleri, teşkilat yapısı ve hizmet gereklerini gözeterek belirlemek.

Genel Yönetmelik her bölge için ayrı süre öngörmez; yalnız iki yıllık alt sınırı koyar ve süreleri kurumlara bırakır. Yönetmelikteki üç kavram, size uygulanacak kuralı belirler: hizmet bölgesi, cetvelde gösterilen illerin grubudur; hizmet alanı, bölge içinde görevin yapıldığı yerdir; zorunlu çalışma süresi ise her bölgede zorunlu olarak çalışılması gereken süredir.

2.2. Zorunlu Çalışma Süresi Kaç Yıldır? Tapu ve Kadastro Örneği

Zorunlu çalışma süresi kurumdan kuruma değişir; Genel Yönetmelik yalnız en az iki yıl olmasını şart koşar. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün atama ve yer değiştirme yönetmeliği (kısaca Tapu Kadastro Yönetmeliği), bölgeye göre iki yıl ile altı yıl arasında değişen fiili hizmet süreleri öngörür; bu sayfada zorunlu çalışma süresi ve fiili hizmet süresi bu anlamda birlikte kullanılır.

Bu kurumda iller, merkez ilçeler ve diğer ilçeler altı hizmet bölgesine ayrılmıştır. Bölgeler; Bölge Müdüründen Kadastro Müdür Yardımcısına kadar yedi unvandaki taşra personelinin yer değiştirmesinde esas alınır. İlçelerin bölgeleri en az iki yılda bir Bakan onayıyla değiştirilebilir.

Tablodaki süreler özel haller hariç geçerlidir; üst bölgede kadro yoksa ya da bölgelere personel bulmakta güçlük çekiliyorsa Genel Müdürlük onayıyla bu süreler uzatılabilir.

Tapu Kadastro Yönetmeliği, belirlenen sürelerde fiilen çalışmadan doğrudan bir üst bölgeye atama yapılmamasını esas alır. Hizmetin gereği ya da personel bulunmasında güçlük hâlinde, tamamlanmamış hizmet sonradan tamamlanmak üzere üst bölgeye atama yapılabilir. Tablo, yukarıda sayılan yedi unvandaki taşra personeline uygulanır; diğer taşra personeli için aşağıdaki azami süreler geçerlidir. Başka bir kurumda çalışıyorsanız sürenizi kendi kurumunuzun yönetmeliğinden kontrol etmelisiniz.

2.3. Tapu ve Kadastroda Azami Hizmet Süresi Dolunca Resen Yer Değiştirme

Bölge süresinden ayrı olarak aynı hizmet alanında ya da birimde kalınabilecek azami bir süre de vardır; süreyi tamamlayanların talepleri alınır, talepte bulunmayanların hizmet alanı veya birimi resen, yani kendi talepleri olmadan değiştirilir; diğer taşra personelinde idare bu değiştirmeyi yapabilir. Diğer taşra personelinin azami süresi, Genel Müdürün görevlendireceği Genel Müdür Yardımcısı başkanlığında, Personel Dairesi Başkanı ve diğer üç üyeden oluşan Yer Değiştirme Kurulunun kararı ve Genel Müdür onayıyla uzatılabilir. Tapu Kadastro Yönetmeliği azami süreleri unvana göre ayırır:

• Bölge Müdür Yardımcısı, Şube Müdürü, Tapu Müdürü ve Kadastro Müdürü: aynı hizmet alanında ve aynı unvanda toplam altı yıl,
• Tapu Sicil Müdür Yardımcısı ve Kadastro Müdür Yardımcısı: aynı birimde ve aynı unvanda toplam altı yıl,
• Bölge Müdürlükleri ve Kadastro Müdürlüklerinde Mühendis ve Kontrol Mühendisi: aynı hizmet biriminde toplam on yıl,
• diğer taşra personeli: büyükşehirlerin il merkezleriyle aynı hizmet bölgesindeki birimlerde on yıl, büyükşehirlerin diğer ilçelerinde ve büyükşehirler dışındaki il ve ilçelerde on beş yıl.

Süresini dolduran ve yer değişikliği talep etmeyen personele, hizmetini tamamladığı bölgeler dışında ihtiyaç bulunan hizmet alanları için on tercih yaptırılır; tercih yapılmazsa mazeret durumu da gözetilerek resen atama yapılır. Bu Yönetmelikte belirtilen istisnalar dışında, süreyi tamamladığınız tarihi izleyen ilk dönem içinde atanırsınız.

Süreniz dolduğu hâlde atanacağınız bölgede kadro yoksa Tapu Kadastro Yönetmeliğine göre bulunduğunuz yerde geçirdiğiniz süreler, 1. ve 2. hizmet bölgesi hariç, bir üst hizmet bölgesindeki zorunlu hizmet süresinden sayılır. Genel Yönetmeliğin 16. maddesi benzer kuralı yalnız 1. bölgeyi hariç tutarak koyar; Tapu ve Kadastro personeli için yukarıdaki özel kural esastır.

Emekliliğe yakın personel için ayrı bir istisna vardır: zorunlu çalışma süresini doldurduğu için yer değiştirmesi gereken personelden emekli aylığı bağlanma şartlarını kazanmış olanlar ile bir sonraki yıl kazanacak olanlar, emekli olacaklarına dair en geç son başvuru tarihine kadar talepte bulunur ve idari yönden sakınca görülmezse, bir sonraki atama dönemini geçmemek kaydıyla emekli olacakları tarihe kadar bulundukları hizmet biriminde bırakılabilir. Emeklilik talebinden vazgeçilir ya da belirtilen tarihte emekli olunmazsa Genel Müdürlükçe uygun görülen bir birime resen atama yapılır. Genel Yönetmelikte emekli aylığı bağlanma şartlarını bir sonraki yıl kazanacak olan memur, emekli olacağına dair en geç Nisan ayı içinde talepte bulunursa ve idari yönden sakınca görülmezse emekli olacağı tarihe kadar bulunduğu hizmet alanında bırakılır.

2.4. Zorunlu Yer Değiştirme Atamaları Hangi Aylarda Yapılır?

Genel Yönetmeliğin 8. maddesine göre yer değiştirme suretiyle atamalar her yılın Haziran–Eylül döneminde yapılır. İş mevsimi bu dönemi kapsayan hizmetlerde Mart ve Ekim ayları, Sağlık Bakanlığındaki sağlık hizmetleri ve yardımcı sağlık hizmetleri sınıfında Ocak ayı ile Haziran–Eylül dönemi esas alınır. Atamalar kurumun hazırladığı plan dahilinde yapılır.

Tapu Kadastro Yönetmeliğinde boş kadrolar Mart ayı sonuna kadar ilan edilir, süresini tamamlayanlar 1-15 Nisan arasında istek formu verir, başvurular Haziran ayında değerlendirilir ve atamalar en geç Temmuz ayı sonuna kadar yapılır. Yerleştirmede zorunlu yer değiştirmeye tabi personel önceliklidir. Atama dönemlerinin ayrıntısı için naklen atama işleminin iptali davası bölümüne bakınız.

3. Rotasyon İşlemine Karşı Dava Yolu

Rotasyon atamasına karşı dava süresi, yetkili mahkeme, yürütmenin durdurulması, iptal sebepleri ve emsal kararlar Memur Rotasyon Davası: Zorunlu Yer Değiştirmenin İptali ve Süre makalesinde anlatılır. Atama yazınızı ve tebliğ tarihini saklayın.