ÖZET
- Sağlık mazereti, memurun isteği üzerine yer değiştirmesine imkân veren gerekçedir; Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik (Yönetmelik) madde 13'e göre ölçüt, hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmaması veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesidir.
- Yönetmelik madde 13'e göre mazeret sağlık kurulu raporuyla belgelenir; sağlık kurulu raporu, hastalığın görev yerindeki tedavi imkânını ya da görev yerinin sağlığa etkisini ortaya koyan rapordur.
- Sağlık mazeretine dayalı atamalar Yönetmelik madde 12, fıkra 3 uyarınca atanma dönemine tabi değildir; talep madde 26'daki istek formuyla yapılır.
- Mazeretle atanan memur, Yönetmelik madde 12, fıkra 2 uyarınca mazeretin sürdüğünü her yıl Ocak ayında belgeler.
İçindekiler
- 1. Sağlık Mazereti Tayini Şartları: Dayanak, İki Ölçüt ve Kapsamdaki Kişiler
- 1.1. Mazeret Tayininin Kanuni Dayanağı: Yönetmelik Madde 12 ve 13
- 1.2. Sağlık Mazeretinin İki Ölçütü: Tedavinin Mümkün Olmaması veya Sağlığın Tehlikeye Girmesi
- 1.3. Mazeret Kapsamındaki Kişiler: Kimlerin Sağlık Durumu Gerekçe Olabilir?
- 1.4. Sağlık Mazereti Tayin Talebi Nasıl Yapılır, Atanma Dönemi ve Zorunlu Çalışma Süresi Beklenir mi?
- 1.5. Hangi Kurumun Personeli Mazeret Başvurusunda Hangi Yönetmeliğe Tabidir?
- 1.6. Mazeret Tayini, Diğer Mazeret ve Tayin Türlerinden Nasıl Ayrılır?
- 2. Sağlık Mazereti İçin Sağlık Kurulu Raporunda Bulunması Gerekenler
- 2.1. Sağlık Kurulu Raporu Nedir ve Hangi Hastane Raporu Geçerlidir? Madde 13 Hastane İbaresinin İptali
- 2.2. Sağlık Kurulu Raporunda Hangi Bilgiler Yer Almalıdır?
- 2.3. Sağlık Kurulu Raporunda «Tedavi Burada Mümkün Değil» İbaresi Yoksa Ne Olur?
- 2.4. Durum Bildirir Rapor, İstirahat Raporu ve Tek Hekim Raporu Sağlık Kurulu Raporu Yerine Geçer mi?
- 2.5. Sağlık Kurulu Raporunun Süresi ve Güncelliği
- 3. Sağlık Mazeretinin Sona Ermesi: Yıllık Belge, Çalışma Süresi ve Eski Görev Yeri
- 4. Sağlık Mazereti Tayini Talebi Reddedilirse: Dava Yolu
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz ve avukat–müvekkil ilişkisi kurmaz. Somut durumunuz için dosyanız incelenerek değerlendirme yapılmalıdır.
Sağlık mazereti tayini şartları, Yönetmelik madde 13'e göre iki ölçüte bağlıdır: hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmaması ya da görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi. Ölçütler alternatiftir ve bunlardan birini ortaya koyan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir.
Sağlık mazereti, memurun kendisinin ya da Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlarının hastalığı nedeniyle memurun isteği üzerine yer değiştirmesine imkân veren gerekçedir.
Talebiniz reddedildiyse dava yolu sağlık mazereti reddine karşı iptal davası makalesindedir.
| Konu | Temel kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ölçüt | Hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmaması veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi | Yönetmelik madde 13 |
| Belge | Sağlık kurulu raporu; maddedeki hastane türüne ilişkin ibare Danıştay 2. Daire, E. 2016/10054, K. 2018/2062 kararıyla iptal edilmiştir | Yönetmelik madde 13 |
| Kapsamdaki kişiler | Memurun kendisi; eş, anne, baba, bakım yükümlülüğü altındaki çocuklar ve mahkeme kararıyla vasisi olunan kardeş | Yönetmelik madde 13 |
| Başvuru | Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu, disiplin amirleri kanalıyla atamaya yetkili amire gönderilir | Yönetmelik madde 26 |
| Atanma dönemi | Sağlık mazeretine dayalı atamalar atanma dönemine tabi değildir | Yönetmelik madde 12, fıkra 3 |
| Mazeretin devamı | Mazeret her yıl Ocak ayında alınacak belgeyle belgelendirilir | Yönetmelik madde 12, fıkra 2 |
Başvurmadan önce şunları kontrol edin:
- Raporunuz hastalığın görev yerinde tedavi edilemeyeceğini ya da görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini açıkça içeriyor mu?
- Hastalık sizin mi yoksa Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlarınızdan birinin mi?
- Belge tek hekimce değil, bir sağlık kurulunca mı düzenlendi?
- Başvuru, madde 26'daki istek formuyla disiplin amirleriniz kanalıyla mı yapılacak?
1. Sağlık Mazereti Tayini Şartları: Dayanak, İki Ölçüt ve Kapsamdaki Kişiler
1.1. Mazeret Tayininin Kanuni Dayanağı: Yönetmelik Madde 12 ve 13
Sağlık mazeretine dayalı atamanın dayanağı Yönetmelik madde 12 ve 13'tür. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 72. maddesi çerçeve hükümdür: kurumlarda yer değiştirme suretiyle atamalar hizmetlerin gereklerine göre yapılır. Bu atamalar, benzer illerin gruplandırılmasıyla belirlenen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde gerçekleşir. Yönetmelik madde 12, mazeretin belgelenmesi hâlinde memurun isteği üzerine yer değiştirmeye imkân verir; madde 13 ise sağlık mazeretinin ölçütünü ve belgesini düzenler.
1.2. Sağlık Mazeretinin İki Ölçütü: Tedavinin Mümkün Olmaması veya Sağlığın Tehlikeye Girmesi
Yönetmelik madde 13, sağlık mazeretini iki ölçüte bağlar: hastalığın "görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı" ya da mevcut görev yerinin "söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği". Madde iki ölçütü «veya» bağlacıyla saydığından ölçütler alternatiftir; mazeretin, bunlardan birini ortaya koyan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir. Sağlık kurulu raporu, Yönetmelik madde 13'ün sağlık mazeretinin belgesi olarak aradığı, hastalığın görev yerindeki tedavi imkânını ya da görev yerinin sağlığa etkisini ortaya koyan rapordur.
Atama yeri hizmet bölgesi ve hizmet alanı kavramlarıyla belirlenir; Yönetmelik madde 5'e göre iller, ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım bakımından birbirine yakın ve benzer olanlar bir araya getirilerek gelişmişlik sırasına göre altı hizmet bölgesine ayrılmıştır; sağlık mazeretiyle yapılan yer değişikliğinde memur önce aynı hizmet bölgesindeki başka bir hizmet alanına atanabilir; mazeret bu yolla karşılanamıyorsa başka bir hizmet bölgesinde, kurumun ihtiyaç duyduğu ve mazeretin karşılanabileceği bir hizmet alanına da atanabilir.
Sağlık mazereti memura istediği yere atanma hakkı vermez: atama yeri, mazeretin karşılanabileceği ve kurumun ihtiyaç duyduğu yerdir. Yönetmelik madde 13 mazeret sayılan hastalıkları liste hâlinde saymaz; belirleyici olan, raporun iki ölçütten birini somut olarak ortaya koymasıdır.
1.3. Mazeret Kapsamındaki Kişiler: Kimlerin Sağlık Durumu Gerekçe Olabilir?
Sağlık mazereti memurun kendi hastalığına ve Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlarının hastalığına dayanabilir: eş, anne, baba, bakım yükümlülüğü altındaki çocuklar ve mahkeme kararıyla vasisi olunan kardeş. Çocuklar bakımından memurun bakmakla yükümlü olması aranır; anne ve baba listede ayrıca sayılmıştır. Kardeş bakımından ise memurun yargı kararıyla vasi tayin edilmiş olması gerekir.
Listede yer almayan bir yakının hastalığına dayanan talep madde 13 kapsamına girmez ve bu durum idarenin sık başvurduğu ret gerekçelerinden biridir. Listedeki yakınların hastalığına dayanan taleplerde de aynı iki ölçüt ve aynı sağlık kurulu raporu kuralı uygulanır.
1.4. Sağlık Mazereti Tayin Talebi Nasıl Yapılır, Atanma Dönemi ve Zorunlu Çalışma Süresi Beklenir mi?
Sağlık mazereti tayin talebi, Yönetmelik madde 26'daki «Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu» doldurularak disiplin amirleri kanalıyla atamaya yetkili amire gönderilir; formda atanmak istenen hizmet alanlarının belirtilmesi zorunludur. Talep, Yönetmelik madde 12 uyarınca atanma dönemine bağlı değildir.
Zorunlu çalışma süresi, kurumlarca hizmet bölgeleri için en az iki yıl olarak tespit edilen süredir ve Yönetmelik madde 12 ile madde 10 uyarınca sağlık mazereti belgelenirse bu süre tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle atama yapılabilir. Sağlık mazeretine dayalı atamalar Yönetmelik madde 12, fıkra 3 uyarınca atanma dönemine tabi değildir; başvuru belirli bir atama dönemini beklemeden yapılabilir. Yer değiştirme dönemlerinin genel kuralları naklen atama işleminin iptali davası rehberinde anlatılır.
Forma sağlık kurulu raporu, hastalık bir yakına aitse yakınlığı ya da bakmakla yükümlülüğü gösteren belge ve vasi tayin edilen kardeş için mahkeme kararı eklenir.
1.5. Hangi Kurumun Personeli Mazeret Başvurusunda Hangi Yönetmeliğe Tabidir?
Memurların sağlık mazereti başvurusu kural olarak Yönetmeliğe tabidir; kurumların özel yönetmelikleri Yönetmelik madde 28 uyarınca Yönetmeliğe aykırı hüküm içeremez. Mülki İdare Amirliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Hizmetleri sınıflarındaki personele kendi özel yönetmelikleri uygulanır. Ticaret Bakanlığı Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerinde görev yapan personelin usul ve esasları da özel yönetmelikte belirlenir.
Öğretmenlerin sağlık mazeretine bağlı yer değiştirmelerinde, Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 49 uyarınca Devlet Memurları Kanunu ile Yönetmelik hükümleri uygulanır. Sağlık Bakanlığı personeli için Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği madde 19 ayrı bir usul öngörür. Sağlık mazereti değerlendirme komisyonu, gerekli durumlarda raporların başka eğitim ve araştırma hastanelerinin sağlık kurullarınca usule ve fenne uygunluğunun tespitini arayabilir.
Danıştay 2. Daire, Sağlık Bakanlığına bağlı bir devlet hastanesinde avukat olarak görev yapan davacının talebinde, davacı Avukatlık Hizmetleri Sınıfında bulunduğundan Yönetmelik hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirterek davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararını bu gerekçeyle onadı (Danıştay 2. Daire, E. 2016/13446, K. 2020/1019, 19.02.2020; oyçokluğu).
Danıştay 2. Daire, vergi müfettiş yardımcısının sağlık mazeretine dayanan yerinde kalma talebine ilişkin davada, vergi müfettişlerinin yer değiştirme işlemlerinin naklen atama değil görevlendirme niteliğinde olduğunu ve bu işlemler hakkında 657 sayılı Kanun ile Yönetmelik kapsamında inceleme yapılamayacağı yolundaki Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararlarını dikkate alarak davacının bu iddiasına itibar etmedi ve davanın reddine karar verdi (Danıştay 2. Daire, E. 2020/599, K. 2022/6443).
1.6. Mazeret Tayini, Diğer Mazeret ve Tayin Türlerinden Nasıl Ayrılır?
Sağlık mazeretiyle tayin Yönetmelik madde 13'e dayanır ve hastalığın görev yerinde tedavi edilemediğini ya da görev yerinin sağlığı tehlikeye düşürdüğünü sağlık kurulu raporuyla belgelemeyi gerektirir. Yönetmelik madde 12, fıkra 3 atanma dönemi istisnasını sağlık ve can güvenliği mazeretleriyle sınırlar; aile birliği mazereti bu istisnanın dışındadır.
- Aile birliği mazereti Yönetmelik madde 14'te düzenlenir ve eşin çalıştığını gösteren belge aranır: eş durumu tayini reddine karşı dava.
- Can güvenliği mazereti Yönetmelik madde 14/a'dadır: can güvenliği mazereti tayini reddine karşı dava.
- Engellilik durumuna bağlı yer değişikliği Yönetmelik ek madde 3'tedir ve sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engellilik ya da ağır engelli raporlu eş veya bakmakla yükümlü olunan kişi niteliğindeki birinci derece kan hısmı aranır; iki yol arasındaki fark engellilik nedeniyle tayin reddine karşı dava rehberinde yanıtlanır.
- Mazerete dayanmayan tayin talepleri ve hizmet gereği yer değiştirme: naklen atama işleminin iptali davası.
2. Sağlık Mazereti İçin Sağlık Kurulu Raporunda Bulunması Gerekenler
Sağlık mazeretine dayalı atamada sağlık kurulu raporu, hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığını veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini göstermelidir; Yönetmelik madde 13 mazeretin bu raporla belgelenmesini arar.
2.1. Sağlık Kurulu Raporu Nedir ve Hangi Hastane Raporu Geçerlidir? Madde 13 Hastane İbaresinin İptali
Yönetmelik madde 13'ün güncel metni, raporun hangi tür hastaneden alınacağını belirlemez; aranan, mazeretin sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesidir. Maddedeki "eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden" ibaresinin yürürlüğü Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) kararlarıyla durdurulmuş, ardından Danıştay 2. Dairesinin E. 2016/10054, K. 2018/2062 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.
2.2. Sağlık Kurulu Raporunda Hangi Bilgiler Yer Almalıdır?
Sağlık kurulu raporunda hastalığın kime ait olduğu, tanısı ve bu hastalığın memurun görev yerinde tedavi edilemeyeceği ya da görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği açıkça yer almalıdır.
- Hastalığın sahibi: memurun kendisi ya da Yönetmelik madde 13'te sayılan yakınlarından biri.
- Tanı ve tedavi planı.
- Hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceği tespiti.
- Belgenin tek hekimce değil, bir sağlık kurulunca düzenlendiğini gösteren sağlık kurulu raporu niteliği.
Yalnız hastalığın varlığını ya da bakıma muhtaçlığı gösteren rapor sağlık mazeretine dayalı atama için tek başına yeterli değildir; sağlık sorununun görev yerinde tedavi edilememesi veya görev yerinde sağlığı tehlikeye düşürmesi gerekir.
2.3. Sağlık Kurulu Raporunda «Tedavi Burada Mümkün Değil» İbaresi Yoksa Ne Olur?
Sağlık kurulu raporunda tedavi imkânsızlığı ya da tehlike ifadesi yoksa idare talebi rapor yetersizliği gerekçesiyle reddedebilir; ancak Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi bir kararında, raporlarda açık ifade bulunmasa bile bu husus rapor içeriğinden anlaşılıyorsa salt şeklen ifadeye yer verilmemesi nedeniyle raporun yetersiz sayılmasının hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açabileceğini belirtmiştir.
Kayseri 1. İdare Mahkemesi, ilkokul öğretmeni davacının, annesinin meme kanseri nedeniyle Melikgazi'deki okullardan birine atanma başvurusunun reddine karşı açtığı davayı, sunulan heyet raporunun Yönetmelik hükmüne uygun olmadığı gerekçesiyle reddetmişti.
Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, ara kararla sorduğu idarenin cevabından tedavinin Develi İlçesinde mümkün olmadığını anlayarak ilk derece kararını bozdu (Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/11, K. 2017/24, 24.01.2017).
Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi de raporlarda açık ifade bulunmasa bile bu husus rapor içeriğinden anlaşılıyorsa, salt şeklen ifadeye yer verilmemesi nedeniyle raporun yetersiz sayılmasının hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açabileceğini ve somut olayın özelliğine göre değerlendirme yapılması gerektiğini belirtti (Konya Bölge İdare Mahkemesi, E. 2019/1048, K. 2020/441, 02.06.2020). Ret gerekçesi yalnız ifadenin yokluğuna dayanıyorsa dava dilekçesinde raporun bütün içeriğini ve görev yerinde tedavi imkânının bulunmadığını somut olarak gösterin.
2.4. Durum Bildirir Rapor, İstirahat Raporu ve Tek Hekim Raporu Sağlık Kurulu Raporu Yerine Geçer mi?
Durum bildirir rapor, üç hekim istirahat raporu ve epikriz formu Danıştay 5. Daire'nin bir kararında emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirilmedi; genel yönetmelikte sağlık kurulu raporu arandığından poliklinik raporu, reçete ya da tek hekimin durum bildiren raporu tek başına yeterli olmayabilir; bunlar esas belgeyi destekleyen belge olarak eklenebilir.
Danıştay 5. Daire, emniyet müdürü olan davacının eş ve sağlık mazereti nedeniyle atanma başvurusunun reddine ilişkin davada, bir eğitim ve araştırma hastanesinin durum bildirir raporunu, aynı hastanenin üç hekim istirahat raporunu ve bir hastanenin epikriz formunu, emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirmedi. İlk derece mahkemesinin iptal kararı bozuldu (Danıştay 5. Daire, E. 2016/30560, K. 2019/1377, 19.02.2019).
Danıştay 5. Daire'nin gerekçesinde emniyet yönetmeliğinin hastane türüne ilişkin hükmü de yer alır; Yönetmelik madde 13'teki hastane ibaresi iptal edildiğinden kararın bu kısmı memurlar için genel kural olarak okunmaz. Kararın genel değeri, belgenin türüne ilişkin tespitindedir.
| Belge | Sağlık kurulu raporu yerine geçer mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Durum bildirir rapor | Danıştay 5. Daire, E. 2016/30560, K. 2019/1377 kararında durum bildirir rapor, emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirilmedi | Danıştay 5. Daire kararı |
| Üç hekim istirahat raporu | Danıştay 5. Daire, E. 2016/30560, K. 2019/1377 kararında üç hekim istirahat raporu, emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirilmedi | Danıştay 5. Daire kararı |
| Epikriz formu | Danıştay 5. Daire, E. 2016/30560, K. 2019/1377 kararında epikriz formu, emniyet personeline özgü yönetmelikte aranan sağlık kurulu raporu olarak nitelendirilmedi | Danıştay 5. Daire kararı |
| Tek hekim raporu ve reçeteler | Destekleyici olabilir, sağlık kurulu raporunun yerine geçmeyebilir | Yönetmelik madde 13 |
2.5. Sağlık Kurulu Raporunun Süresi ve Güncelliği
Yönetmelik madde 13 sağlık kurulu raporu için bir geçerlilik süresi öngörmez; kurum yönetmelikleri ise raporun belirli bir süre içinde alınmasını arayabilir ve mazeretin devamı Yönetmelik madde 12 uyarınca her yıl belgelenir.
Vergi müfettişlerine özgü yönetmelik, raporun son üç ay içinde alınmasını ve sağlık durumunun görev yeri değişirse tehlikeye gireceğini göstermesini arar. Danıştay 2. Daire, raporlarda yer değişikliği hâlinde sağlık durumunun tehlikeye gireceğine ilişkin bir husus bulunmadığını ve tek hekim raporunun işlemlerden sonra düzenlendiğini belirterek davayı reddetti (E. 2020/599, K. 2022/6443). Ret işleminden sonra alınan rapor işlemin hukuka uygunluğunu değiştirmeyebilir; raporu başvurudan önce, ölçütü taşıyacak biçimde alın.
Sağlık mazeretiyle yer değiştiren memur, mazeretinin sürdüğünü her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle ortaya koymalıdır; yükümlü olduğu çalışma süresini tamamlamadan bu mazeretle yer değiştirmişse mazeret sona erdiğinde hizmetin eksik bölümünü tamamlamalıdır.
3. Sağlık Mazeretinin Sona Ermesi: Yıllık Belge, Çalışma Süresi ve Eski Görev Yeri
Sağlık mazeretiyle atanan memur, mazeretinin sürdüğünü her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle gösterir; çalışma süresini mazeretle tamamlamamış memur, mazeret sona erince hizmetin eksik bölümünü tamamlar. Her iki kural, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in (Genel Yönetmelik) 12. maddesinin 2. fıkrasındadır.
Sağlık mazereti belgelendirilirse çalışma süreleri dolmadan da memurun isteği üzerine yer değiştirme yapılabilir (Yönetmelik madde 12, fıkra 1).
Sağlık mazeretiyle atanan memurun sonraki yükümlülükleri şunlardır:
- Mazeretin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alınacak belgeyle belgelendirmek (Yönetmelik madde 12, fıkra 2).
- Çalışma süresini sağlık mazeretine dayalı olarak tamamlamamışsa, mazeretin sona ermesi hâlinde hizmetin eksik bölümünü tamamlamak (Yönetmelik madde 12, fıkra 2).
- Mazeret belgesinin gerçek dışı olduğu anlaşılırsa işlemin iptal edileceğini ve soruşturma yapılacağını bilmek (Yönetmelik madde 27).
3.1. Mazeret Her Yıl Belgelendirilmek Zorunda mı? Ocak Ayı Belgesi
Genel Yönetmeliğe tabi memur için sağlık mazeretinin her yıl belgelendirilmesi zorunludur: sağlık mazeretiyle atanan memur, mazeretin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle gösterir. Bu yükümlülük Yönetmelik'in 12. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenmiştir.
“Sağlık ve aile birliği mazeretlerine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorundadır.”
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 12, fıkra 2
Sağlık mazeretine dayanan atama, mazeret devam ettiği sürece geçerlidir; Ocak ayı belgesi, atamaya esas gösterilen mazeretin sürüp sürmediğinin belirli aralıklarla kontrol edilmesini sağlar.
Danıştay 2. Daire, Millî Savunma Bakanlığı (MSB), Genelkurmay ve Kuvvet Komutanlıklarında görevli memurların yer değiştirme yönetmeliğinin 11. maddesinin 9. fıkrasında yer alan aynı nitelikteki yıllık belgelendirme kuralında "Sağlık ve" ibaresini iptal etti (E. 2020/1384, K. 2024/2794, 08.05.2024). Daire, süreli raporlarda son geçerlilik tarihinin zaten belirtildiğini, süresiz raporların ise kişi başvurmadığı sürece ömür boyu geçerli olduğunu gözetti.
MSB yönetmeliğindeki iptal, Genel Yönetmelik madde 12'nin 2. fıkrasını ortadan kaldırmaz; Genel Yönetmeliğe tabi memur için Ocak ayı belgesi yürürlükteki bir yükümlülüktür. Süresiz rapora sahip memur için karar, kurum yönetmeliğindeki benzer bir kurala karşı ileri sürülebilecek bir gerekçe sunar, ancak genel kural hakkında verilmiş bir iptal kararı değildir.
3.2. Mazeret Sona Erince Eksik Kalan Zorunlu Hizmet Süresi Tamamlanır mı?
Mazeret sona erdiğinde zorunlu hizmet süresinin eksik kısmı tamamlanır: süreyi sağlık mazeretiyle bitirmeden atanan memur, mazeret ortadan kalkarsa zorunlu hizmetin eksik bölümünü tamamlamakla yükümlüdür (Yönetmelik madde 12, fıkra 2). Mazeretle yapılan atama, sürenin tamamlanmış sayılması anlamına gelmez.
Zorunlu çalışma sürelerinin bölgelere göre belirlenmesi ve fazla geçen sürelerin bir üst bölgeden indirilmesi (Yönetmelik madde 5 ve 16) bu sayfanın konusu dışındadır; sayfa yalnız mazeretin bu sürelere etkisini ele alır.
Çalışma süresinin dolmamış olması, Genel Yönetmeliğe göre sağlık mazeretiyle atamaya engel değildir (Yönetmelik madde 12, fıkra 1).
Danıştay 12. Daire, bu düzenlemenin hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığını belirtti. Hüküm sonradan yürürlükten kaldırıldığından ibare yönünden karar verilmesine yer olmadığına hükmetti; raporun yeterliliğini ayrıca incelemedi.
3.3. Mazeretle Atanan Memur Eski Görev Yerine Döndürülebilir mi?
Mazeret sona erdiğinde memur yeniden atanabilir; sağlık mazeretiyle yapılan atama kalıcı değildir, mazeret süresince geçerlidir. Mazeret ortadan kalkınca memurun asli görev yerine veya hizmetin ihtiyaç duyduğu başka bir yere atanması gündeme gelir.
Yönetmelik madde 12, fıkra 2, çalışma süresini mazeretle tamamlamamış memurun mazeret sona erdiğinde hizmetin eksik bölümünü tamamlamasını öngörür.
Mazeret belgesinin gerçek dışı olduğu ortaya çıkarsa durum farklıdır: bu belgeye dayanılarak yapılan işlem iptal edilir, soruşturma yapılır ve genel hükümler uygulanır (Yönetmelik madde 27).
3.4. Unvan Değişikliği Sağlık Mazereti Yükümlülüğünü Kaldırır mı?
Danıştay, sağlık mazeretiyle atanıp sonra unvan değişikliği sınavı sonucuna göre atanan personelin mazeret yükümlülüğünün kalktığını kabul etti; karar, eski Sağlık Bakanlığı Atama ve Nakil Yönetmeliği'nin yürürlükte olduğu döneme ilişkindir. O yönetmelik, mazeretle atanan personelin her yıl Ocak ayında mazeretin devamına ilişkin belgeleri bildirmesini öngörüyordu.
Yakınının sağlık mazereti nedeniyle atanan, sonra unvan değişikliği sınavını kazanıp yine aynı ile atanan davacının mazeret yükümlülüğünün kaldırılması başvurusu cevapsız bırakılmıştı. Danıştay 5. Daire (E. 2010/6223, K. 2013/929, 12.02.2013), mazerete dayalı atama sebebi sınavdaki başarıyla ortadan kalktığı ve davacı unvan değişikliği sınavı sonucuna göre atanmış memur konumuna geçtiği için başvurunun zımnen reddini hukuka aykırı buldu ve davayı reddeden idare mahkemesi kararını bozdu.
Genel Yönetmeliğe tabi memur için yıllık belge ve eksik süre kuralları madde 12'nin 2. fıkrasındadır. Unvan değişikliğiyle yeni bir atama yapıldıysa yükümlülüğün kaldırılmasını idareye yazılı başvuruyla isteyebilirsiniz. Zımni ret, idarenin otuz gün içinde cevap vermemesi üzerine isteğin reddedilmiş sayılmasıdır; bu durumda otuz günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde dava açılabilir (İYUK madde 10, fıkra 2).
4. Sağlık Mazereti Tayini Talebi Reddedilirse: Dava Yolu
Talebiniz reddedilmişse dava yolu Sağlık Mazereti Tayini Reddi İptal Davası: Süre ve Dilekçe makalesinde anlatılır. Dava açma süresi, yetkili mahkeme, yürütmenin durdurulması, ret gerekçelerinin denetimi, emsal kararlar ve dilekçe örneği orada yer alır; ret yazınızı ve tebliğ tarihini saklayın.
5. Sağlık Mazereti Tayini Şartları Hakkında Sık Sorulan Sorular
Sağlık mazereti tayini şartları nelerdir?
Sağlık mazeretinin şartı, Yönetmelik madde 13'e göre hastalığın görev yerinde tedavisinin mümkün olmaması veya görev yerinin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesidir; ölçütlerden birini ortaya koyan sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir. Hastalık memurun kendisine ya da madde 13'te sayılan yakınlarına ait olabilir; başvuru atanma dönemine bağlı değildir ve madde 26'daki istek formuyla yapılır.
Mazeret için hangi hastane raporu geçerlidir?
Genel Yönetmelik hastane türü değil, sağlık kurulu raporu arar. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik madde 13'teki "eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden" ibaresi Danıştay kararıyla iptal edildiğinden güncel şart, mazeretin sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesidir. Kurumunuzun özel yönetmeliği de incelenmelidir; özel yönetmeliklerde Genel Yönetmeliğe aykırı hükümler yer alamaz; ancak Mülki İdare Amirliği, Emniyet, Jandarma ve Sahil Güvenlik Hizmetleri sınıflarına dâhil personel hakkında kendi özel yönetmeliklerinin uygulanmasına devam edilir (madde 28).
Sağlık kurulu raporunda tedavi imkânsızlığı ifadesi yoksa ne olur?
Raporda tedavinin görev yerinde mümkün olmadığı ifadesi yoksa talep bu nedenle kendiliğinden reddedilmez; belirleyici olan raporun ve dosyanın içeriğidir. Konya Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, açık ifade bulunmasa da rapor içeriğinden görev yerinde tedavinin mümkün olmadığı anlaşılıyorsa salt bu ifadenin yokluğuyla raporun yetersiz sayılmasının hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, ifadenin bulunmadığı raporda ara kararla idareye sordu, hastalığın görev ilçesinde tedavisinin mümkün olmadığını saptadı ve işlemi iptal etti.
Tek hekim raporu mazeret tayini için yeterli midir?
Tek hekim raporu kural olarak tek başına yeterli değildir; Yönetmelik madde 13 sağlık kurulu raporu arar. Tek hekim raporu, reçete veya poliklinik raporu sağlık kurulu raporunu destekleyen tıbbi delil olarak eklenebilir. Danıştay 5. Daire, emniyet personeline özgü yönetmelik kapsamında durum bildirir raporu, üç hekim istirahat raporunu ve epikriz formunu sağlık kurulu raporu olarak nitelendirmedi. Genel Yönetmelikte hastane türü ibaresi iptal edildiğinden raporun içeriği, kurul niteliği ve kurumunuzun özel mevzuatı birlikte değerlendirilir.
Hangi hastalıklar mazeret sayılır?
Yönetmelik madde 13 hastalıkları tek tek saymaz; ölçüt hastalığın adı değil, görev yeriyle ilişkisidir. Madde 13 iki ölçütten birinin gerçekleşmesini yeterli sayar: hastalık görev yerinde tedavi edilemiyorsa ya da görev yeri kişinin sağlığını tehlikeye sokuyorsa; bunun da sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi gerekir. Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, bir kişinin sık sık akciğer enfeksiyonu ve pnömoni geçirmesinin sağlık mazereti olarak kabul edilemeyeceğini belirtti. İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi ise ameliyat sonrası takip sürecindeki babanın durumunu, raporda tehlike ifadesi bulunmadığından mazeret saymadı.
Mazeretle tayin atanma dönemi beklenmeden yapılabilir mi?
Sağlık mazeretine dayalı yer değiştirme suretiyle atamalar atanma dönemine tabi değildir; Yönetmelik madde 12, fıkra 3 bu kuralı sağlık ve can güvenliği mazeretleri için koyar. Madde 12, fıkra 1'e göre sağlık mazereti belgelendirilirse çalışma süreleri tamamlanmadan da memurun isteği üzerine atama yapılabilir. Bu nedenle başvuru için madde 8'deki atanma dönemlerinin beklenmesi gerekmez; başvuru Yer Değiştirme Sureti ile Atanma İstek Formu ile yapılır.
Mazeret sona erince zorunlu hizmet süresi ne olur?
Yönetmelik, mazeretin sona ermesinin sonucunu eksik zorunlu hizmet süresinin tamamlanması olarak düzenler. Yönetmelik madde 12, fıkra 2'ye göre sağlık mazeretiyle atanan memur, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmelidir. Süreyi sağlık mazeretiyle bitirmeden atanan memur, mazeret ortadan kalkarsa zorunlu hizmetin eksik bölümünü tamamlar.
DAYANAK VE KAYNAKÇA
Mevzuat
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, m. 72
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m. 10/2
- Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği, m. 19
- Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği, m. 49
- Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik, m. 5, 8, 10, 12/1, 12/2, 12/3, 13, 14, 16, 26, 27, 28
Kararlar
- Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, E. 2016/11, K. 2017/24, 24.01.2017
- Danıştay 2. Daire, E. 2016/10054, K. 2018/2062
- Danıştay 2. Daire, E. 2016/13446, K. 2020/1019, 19.02.2020
- Danıştay 2. Daire, E. 2020/1384, K. 2024/2794, 08.05.2024
- Danıştay 2. Daire, E. 2020/599, K. 2022/6443
- Danıştay 5. Daire, E. 2010/6223, K. 2013/929, 12.02.2013
- Danıştay 5. Daire, E. 2016/30560, K. 2019/1377, 19.02.2019
- Konya Bölge İdare Mahkemesi, E. 2019/1048, K. 2020/441, 02.06.2020
DEĞERLENDİRME
Somut olayınız farklıdır. Dosyanızı birlikte değerlendirelim.
Tebliğ tarihinizi ve işlem belgenizi iletin; dosyanızı birlikte değerlendirelim.